Qazaqstannyng әskery әleueti qalay ózgerip jatyr?

Áskery reytingter qarapayym jauaptardy únatady. Elde qansha tank, úshaq, әskery qyzmetshi bar jәne ol әlemdik kestede neshinshi orynda túr? Alayda songhy jyldardaghy soghystar múnday arifmetikanyng barghan sayyn shartty ekenin kórsetti. Úshqyshsyz jýieler, qorghalghan baylanys, radioelektrondyq kýres, sheshim qabyldau jyldamdyghy, óz qorghanys ónerkәsibi, jasandy intellekt jәne armiyanyng ózgermeli jaghdaygha tez beyimdelu qabileti tehnika sany siyaqty manyzdy faktorlargha ainalyp keledi. Osy túrghydan alghanda, songhy birneshe jylda bir mezgilde Qaruly kýshterding qúrylymyn, ónerkәsiptik bazasyn jәne qazirgi zamanghy soghysqa degen kózqarasyn ózgertip jatqan Qazaqstannyng tәjiriybesi erekshe nazar audartady.

Áskery salada bәrin bir ghana sanmen ólsheuge degen úmtylys bar.

Jalpy týsinik qalyptastyru ýshin múnday tәsil, әriyne, ynghayly. Biraq qaruly kýshterding naqty mýmkindikterine terenirek ýnilgen sayyn qay armiyanyng «kýshtirek» ekenin bir ghana kórsetkishpen anyqtau barghan sayyn qiynday týsedi.

Tank qaru-jaraq tiziminde boluy mýmkin, biraq sol sәtte jóndeude túruy yqtimal. Úshaq esepte bar bolghanymen, zamanauy qaru-jaraq keshenimen jabdyqtalmauy mýmkin. Armiyanyng artilleriyasy kóp bolghanymen, barlau, úshqyshsyz jýieler nemese nysana koordinattaryn jetkizu jyldamdyghy boyynsha qarsylasynan qalyp qoyy yqtimal.

Kerisinshe jaghday da bolady.

Sany salystyrmaly týrde az qaruly kýshteri bar memleket basqaru sapasy, kәsiby dayarlyq, zamanauy baylanys, joghary dәldikti qaru-jaraq jәne tehnologiyalyq túrghydan damyghan qorghanys ónerkәsibi esebinen eleuli artyqshylyqqa ie boluy mýmkin.

Sondyqtan 2026 jyly Qazaqstan armiyasyn tek qaru-jaraq platformalarynyng sanyna qarap baghalau barghan sayyn jetkiliksiz bolyp otyr.

Áskery doktrina soghystyng jana sipatyn eskere bastady

Modernizasiyanyng asa manyzdy, biraq kóp aityla bermeytin kórsetkishterining biri — memleketting soghystyng sipaty turaly týsinigining ózgerui.

2022 jyly janartylghan Qazaqstannyng Áskery doktrinasynda әskery is-qimyldardyng gharyshtyq jәne aqparattyq kenistikke taraluy, kiybershabuyldar, gibridti әdister, Arnayy operasiyalar kýshteri, robottandyrylghan jýieler men joghary dәldikti qaru-jaraqtyng qoldanyluy qarastyrylady.

Áskerlerdi avtomattandyrylghan basqaru jýielerin engizu arqyly basqaru jedeldigin arttyru mәselesi de jeke kórsetilgen.

Doktrina Arnayy operasiyalar kýshterin damytu, radiolokasiyalyq óristi jәne әue shabuylyna qarsy әri zymyrangha qarsy qorghanysty kýsheytu, Kaspiydegi әskeriy-teniz toptamasyn saqtau, qorghanys ónerkәsibin damytu, sonday-aq әskerlerdi, qaru-jaraq pen resurstardy basqarudyng avtomattandyrylghan jýielerin engizudi kózdeydi.

Búl — prinsipti mәsele.

Armiyanyng janghyruy tek jana qaru-jaraq satyp alumen shektelmeydi. Ony qoldanudyng býkil modeli ózgerip keledi.

Arnayy operasiyalar kýshteri: tórt jyl ishinde jeke baghyt qalyptasty

Eng eleuli qúrylymdyq sheshimderding biri — Arnayy operasiyalar kýshteri qolbasshylyghynyn qúryluy.

Qazaqstan Qaruly kýshterining Arnayy operasiyalar kýshteri 2022 jylghy qantarda derbes qúrylym retinde payda boldy. Olardyng mindetterine qorghanys pen әskery qauipsizdik mýddesindegi arnayy operasiyalar, onyng ishinde zansyz qaruly qúrylymdargha qarsy is-qimyl jәne terrorizmge qarsy operasiyalargha qatysu kiredi.

Salystyrmaly týrde qysqa merzim ishinde jana qolbasshylyqtyng ainalasynda jeke dayarlyq, jaraqtandyru jәne halyqaralyq ózara is-qimyl jýiesi qalyptasa bastady.

Qazaqstandyq arnayy operasiyalar bólimsheleri Iordaniyadaghy King Abdullah II Special Operations Training Center bazasynda ótetin Warrior Competition halyqaralyq jarysyna qatysyp keledi. 2025 jyly búl alanda shamamen 40 memleketting bólimsheleri baq synady.

Qazaqstannyng Arnayy operasiyalar kýshteri Týrkiyadaghy «Anadolu-2025» kópúltty oqu-jattyghuyna da qatysty. Onda qalalyq jәne tauly jerlerdegi is-qimyl, parashutsiz desant týsiru, úshqyshsyz úshu apparattaryn qoldanu, evakuasiya jәne taktikalyq medisina elementteri pysyqtaldy.

Qazaqstannyng arnayy maqsattaghy bólimsheler mektebining jalpy dengeyin de atap ótken jón.

UAE SWAT Challenge-2026 jarysynda 48 memleketten kelgen 109 komandanyng arasynda Qazaqstan ókilderi jalpy esepte birinshi jәne ekinshi oryndardy iyelendi.

Múnday bólimshelerding sapasyn jeke qúram sanymen ólsheu is jýzinde mýmkin emes.

Úshqyshsyz jýieler: apparat satyp aludan óz ekojýiesin qúrugha deyin

Úshqyshsyz jýieler baghyty búdan da jyldam ózgerip keledi.

Desanttyq-shabuyldau әskerlerinde úshqyshsyz aviasiyalyq jýieler bólimsheleri birneshe jyldan beri bar. Alayda әskerding dayyn apparattardy paydalanudan birtindep ózining tolyq tehnikalyq sikline kóshe bastauy erekshe nazar audartady.

2025 jylghy jeltoqsanda mamandandyrylghan sheberhanalar júmysyn bastady.

Qazir onda úshqyshsyz úshu apparattaryn qúrastyru, baptau, synau jәne jóndeu jýzege asyrylyp, dayyn apparattar tikeley әskery bólimderge beriledi.

Osynday bir alannyng ózi ayyna 100-den astam úshqyshsyz apparat shygharu dengeyine jetti.

Úshqyshsyz aviasiyalyq jýieler bólimsheleri iri oqu-jattyghularda әueden barlau, aviasiya men artilleriya atysyn týzetu, nysandardy zaqymdau jәne bólimshelerdi naqty uaqyt rejiyminde basqaru mindetterinde qoldanyldy.

Desanttyq-shabuyldau әskerlerinde radioelektrondyq barlau bólimsheleri de payda boldy, al oqu ortalyqtarynda úshqyshsyz apparat operatorlary men radioelektrondyq kýres mamandary dayarlanyp jatyr.

Búl endi jay ghana birneshe kvadrokopterding boluy emes.

Birtútas tizbek qalyptasuda:

operator — úshqyshsyz apparat — barlau — baylanys — atys qúraly — radioelektrondyq kýres — jóndeu jәne óndiris.

Dәl osynday konturlar qazirgi zamanghy qaruly qaqtyghystardyng airyqsha belgilerining birine ainaldy.

SHAIQAS-2026: tehnologiyalar tikeley әskerge baghyttala bastady

2026 jyly Qorghanys ministrligining alghash ret SHAIQAS últtyq әskeri-injenerlik chempionatyn ótkizui de osy ýrdisti kórsetedi.

Joba úshqyshsyz aviasiyalyq jýielerdi әzirleushilerdi, jerýsti robot tehnikasy mamandaryn, kiyberqauipsizdik salasynyng ókilderin, studentterdi, injenerlerdi, әskery qyzmetshiler men qorghanys ónerkәsibi ókilderin biriktirdi.

Chempion atanghan — «Qazaqstan injiniring» R&D ortalyghynyn komandasy.

Qorghanys ministrligi eng perspektivaly әzirlemelerdi kórmelik prototip kýiinde qaldyrmay, ónerkәsiptik seriktestermen birlesip synaqtan ótkizip, keyin Qaruly kýshter ýshin seriyalyq óndiriske deyin jetkizu josparlanyp otyrghanyn mәlimdedi.

Jalpy armiya auqymymen salystyrghanda búl shaghyn ghana epizod boluy mýmkin.

Alayda ýrdisting baghytyn týsinu túrghysynan onyng manyzy aitarlyqtay.

Bronidy tehnika: kenestik múrany jóndeumen ghana shektelmeydi

Dәstýrli baghyttardyng biri — bronidy tehnika salasynda da eleuli ózgerister bar.

Astanadaghy Kazakhstan Paramount Engineering kәsiporny zamanauy donghalaqty bronidy mashinalardy óndiruding tolyq sikline iye: metall óndeu men bronidy kapsula jasaudan bastap týpkilikti qúrastyru jәne synaqtan ótkizuge deyin.

Ónim jelisine Arlan, Alan-2, Barys 4×4, 6×6 jәne 8×8, sonday-aq Terrex-Barys-A 8×8 mashinalary kiredi.

Ýkimet derekterine sәikes, kәsiporynnyng óndiristik quaty jylyna 500-ge deyin mashina shygharugha mýmkindik beredi.

Qazirding ózinde 400-den astam tehnika óndirilgen, al 2028 jylgha deyingi tapsyrystar portfeli taghy 224 mashinany qamtidy.

Búl kórsetkishterding manyzy tek tehnika sanynda emes.

Qazaqstanda qorghalghan donghalaqty әskery tehnika segmenti boyynsha ózining injenerlik jәne óndiristik qúzyreti qalyptasyp keledi.

Sonymen qatar elde eleuli jóndeu bazasy saqtalghan.

«Semey injiniring» T-72 tankterin, BMP-1/2, BTR-60/70/80 bronidy mashinalaryn, ózdiginen jýretin artilleriyany jәne basqa da bronidy tehnikany kýrdeli jóndeu men janghyrtugha mamandanghan.

Kazakhstan Aselsan Engineering baylanys, radiolokasiya, radioelektrondyq kýres, elektrooptika, avionika jәne komandalyq basqaru jýieleri baghytynda júmys isteydi.

Qazaqstan aviasiya industriyasynyng әue kemeleri men úshqyshsyz apparattardy jóndeu boyynsha qúzyretteri bar, al Oraldaghy «Zeniyt» zauyty keme jasaumen ainalysady.

Dәl osy ónerkәsiptik negiz qarapayym әskery reytingterde jii nazardan tys qalady.

Onda әdette memleketting býgin qansha tehnikasy bar ekeni esepteledi.

Al әldeqayda kýrdeli súraq — el erteng neni óz kýshimen jóndey, janghyrta nemese óndire alady?

A400M: Qazaqstan búryn bolmaghan mýmkindikke ie boldy

Janghyrtudyng taghy bir manyzdy baghyty — әskeriy-kóliktik aviasiya.

2024 jylghy jeltoqsanda Qazaqstan alghashqy Airbus A400M Atlas úshaghyn aldy jәne Ortalyq Aziyadaghy osy ýlgidegi úshaqtyng alghashqy operatory atandy.

Barlyghy eki úshaqqa tapsyrys berilgen. Ekinshi úshaqty beru 2026 jylgha josparlanghan.

A400M-ning manyzy onyng jay ghana jana aviasiyalyq tehnika boluynda emes.

Búl Qazaqstangha mýldem jana mýmkindik beredi.

Aumaghy orasan zor Qazaqstan ýshin әskery útqyrlyqtyng manyzy airyqsha.

Bir qyzyghy, kemshilikteri tómende qarastyrylatyn Global Firepower reytingining ózi әskeriy-kóliktik aviasiya boyynsha Qazaqstandy jalpy reytingten edәuir joghary — 145 memleketting ishinde 31-oryngha qoyady.

Armiyagha jasandy intellekt engizilip jatyr

2025 jyly Qorghanys ministrligi jasandy intellektini engizuge jauapty arnayy bólimshe qúrdy.

Jariyalanghan mindetterding qatarynda ýlken kólemdegi derekterdi taldau, basqaru prosesterin avtomattandyru, operasiyalyq ssenariylerdi modelideu jәne sheshim qabyldau jyldamdyghyn arttyru bar.

Búl baghyttyng manyzdylyghy — onyng әskery quat turaly eski jәne jana týsinikting arasyndaghy aiyrmashylyqty aiqyn kórsetuinde.

Jasandy intellektini tankpen bir baghangha qoyyp sanau mýmkin emes.

Alayda barlau aqparatyn jyldam óndep, komandirge «anyqtau — sheshim qabyldau — zaqymdau» siklin qysqartugha mýmkindik beretin jýie ondaghan qosymsha tehnikadan da manyzdy artyqshylyq berui yqtimal.

Áskery sarapshy, otstavkadaghy polkovnik Darhan Daniyarov dәl osy siklding jyldamdyghyn zamanauy armiyanyng negizgi kórsetkishterining biri dep sanaydy.

Onyng pikirinshe, býginde barlau, úshqyshsyz jýieler, radioelektrondyq kýres, baylanys, basqaru jәne zaqymdau qúraldarynyng qanshalyqty birtútas jýiege biriktirilgenin týsinu әldeqayda manyzdy.

Al dәl osy parametrdi jahandyq әskery reytingterding basym bóligi óte shamamen ghana baghalaydy.

Gharysh — kestege engizu qiyn taghy bir qúramdas bólik

Qazaqstannyng taghy bir ózindik tehnologiyalyq resursy bar.

Ol — gharyshtyq infraqúrylym.

Elde KazSat-2 jәne KazSat-3 apparattarynan, sonday-aq «Aqkól» jәne «Kókterek» jerýsti basqaru keshenderinen túratyn últtyq KazSat sputniktik baylanys jýiesi júmys isteydi.

Jerdi qashyqtan zondtau jýiesine KazEOSat-1 jәne KazEOSat-2 apparattary, sonday-aq aqparatty basqaru, qabyldau jәne óndeuge arnalghan jeke jerýsti keshenderi kiredi.

Olardy qazaqstandyq mamandar paydalanady.

Jalpy alghanda, Qazaqstannyng aerogharysh salasynda ýsh baghyttaghy sputniktik toptama bar: baylanys, Jerdi qashyqtan zondtau jәne ghylymiy-tehnologiyalyq maqsattaghy apparattar.

Qazirgi zamanghy qorghanys ýshin búl ekinshi dәrejeli resurs emes.

Teniz komponenti de bar

Qazaqstan Qaruly kýshteri Kaspiy tenizinde de әreket etedi.

Áskeriy-teniz kýshteri Kaspiyding qazaqstandyq sektoryndaghy qauipsizdikti qamtamasyz etedi, porttardy, múnay-gaz infraqúrylymyn jәne basqa da nysandardy qorghaydy.

Qazirgi keme qúramynyng edәuir bóligi Qazaqstannyng ózinde salynghan.

«Qazaqstan», «Oral», «Saryarqa» jәne «Manghystau» zymyran-artilleriyalyq kemeleri Oraldaghy «Zeniyt» zauytynda jasalghan.

Áskeriy-teniz kýshterining qúramynda teniz jayau әskeri jәne suasty diyversiyalyq kýshterine qarsy kýres bólimsheleri de bar.

Nәtiyjesinde Ortalyq Aziya ýshin salystyrmaly týrde siyrek kezdesetin qúrylym qalyptasqan: Qúrlyq әskerleri, damyghan aviasiyalyq jәne әue qorghanysy komponenti, Arnayy operasiyalar kýshteri, úshqyshsyz jýieler, ózindik gharysh infraqúrylymy jәne jeke әskeriy-teniz qúramdasy.

Taghy bir kórsetkish — naqty halyqaralyq qyzmet tәjiriybesi

Áskery reytingter tolyq kórsete almaytyn taghy bir faktor bar.

Ol — bólimshelerdi el aumaghynan tys jerlerde is jýzinde óristetu tәjiriybesi.

2026 jylghy mamyrdaghy jaghday boyynsha 156 qazaqstandyq әskery qyzmetshi BÚÚ-nyng jeti missiyasynda qyzmet atqardy. Olardyng 139-y Golan jotalaryndaghy últtyq kontingent qúramynda boldy.

2014 jyldan beri BÚÚ bitimgerlik missiyalaryna barlyghy shamamen 800 qazaqstandyq әskery qyzmetshi qatysty.

Golan jotalaryndaghy missiya Qazaqstannyng últtyq kontingentining BÚÚ tuy astyndaghy alghashqy derbes bitimgerlik operasiyasy boldy.

Búl, әriyne, auqymdy soghystaghy jauyngerlik tәjiriybe emes.

Alayda búl — shetel aumaghynda úzaq uaqyt qyzmet atqarudyng naqty praktikasy: baylanys, materialdyq qamtamasyz etu, basqaru, patrulideu, halyqaralyq qúrylymdarmen ózara is-qimyl jәne bólimsheni últtyq aumaqtan alys jerde túraqty dayyndyqta ústau.

Múnyng bәri de memleketting әskery әleuetining bir bóligi.

Al múnyng bәrin әlemdik reytingter qalay ólsheydi?

Eng qyzyqty mәsele osy jerden bastalady.

Álem armiyalaryn obektivti týrde «birinshi», «ekinshi» nemese «eluinshi» dep anyqtaytyn halyqaralyq dengeyde moyyndalghan әmbebap reyting joq.

Kәsiby әskeriy-taldau úiymdarynyng kópshiligi tipti múnday qorytyndy jasaugha tyryspaydy.

IISS: oryn beruding ornyna armiyanyng qúrylymyn kórsetedi

Halyqaralyq strategiyalyq zertteuler instituty shygharatyn The Military Balance 2026 әlemning 170-ten astam memleketining qaruly kýshterin qamtidy.

IISS әskerlerding úiymdyq qúrylymy, jeke qúram, qaru-jaraq, qorghanys budjetteri, satyp alular jәne qorghanys ekonomikasy turaly mәlimet jinaydy.

Biraq «kim kýshti?» degen qorytyndy reyting joq.

Búl kemshilik emes.

Búl — mýldem basqa taldau qaghidaty.

IISS túrghysynan memleketting qanday qúramalary bar ekenin, olardyng nemen qarulanghanyn, aviasiyasynyn, әue qorghanysynyn, qúrlyq әskerlerining qúrylymy qanday ekenin jәne qanday qayta jaraqtandyru baghdarlamalary iske asyrylyp jatqanyn bilu manyzdyraq.

Sondyqtan Qazaqstan ol jerde «№43» nemese «№58» emes.

Ol — naqty әskery mýmkindikter jiyntyghy.

Janes: odan da tereng taldau

Úqsas tәsildi Janes Military Capabilities ta qoldanady.

Janes bazasynda 40 mynnan astam әskery bólimshe, 30 mynnan astam әskery nysan jәne 190-nan astam memleketting qaru-jaraghy turaly tolyq inventarlyq derekter bar.

Onyng ýstine basqarylatyn da, úshqyshsyz da jýieler esepke alynady.

Sondyqtan kәsiby әskery taldau basqa súraqtar qoyady.

Tek: Qansha tank bar? degen súraq emes.

Odan manyzdysy:

Olar qanday bólimderde ornalasqan? Búl bólimder qalay úiymdastyrylghan? Qay jerde dislokasiyalanghan? Qanday jýielermen qamtamasyz etiledi?

Global Firepower, IISS, Janes jәne SIPRI jónindegi taldau materialdarynda da IISS, Janes jәne SIPRI әskery әleuetti bir ghana sangha ainaldyrmay, onyng jeke qúramdas bólikterin taldaytyn derekkózder retinde kórsetiledi.

Qazaqstan 43-orynda túrghan reyting te bar

Balama jýielerding ishinde Military Power Rankings 2026 reytingi nazar audartady.

Onda Qazaqstan әlem boyynsha 43-oryngha qoyylghan.

Avtorlar Qazaqstandy Ortalyq Aziyadaghy әskery túrghydan eng qabiletti memleket retinde tikeley sipattaydy.

Jalpy reytingte Qazaqstan Serbiya, Finlyandiya, Ázerbayjan, Iordaniya, Rumyniya, BAÁ jәne Norvegiyadan joghary ornalasqan.

Áriyne, búl da absolutti shyndyq emes.

MPR — halyqaralyq standart emes, tәuelsiz taldamalyq joba.

Degenmen onyng әdistemesi qyzyqty.

2026 jylghy әdistemede 114 faktor qarastyrylatyny kórsetilgen.

Olardyng ishinde tek әsker sany men qaru-jaraq emes, sonday-aq әskerlerding dayarlyghy, doktrina, logistika, geografiya, ónerkәsiptik әleuet, strategiyalyq terendik, tehnologiyalar jәne úzaq merzimdi әskery is-qimyl jýrgizu qabileti bar.

Yaghny baghalau ólshemderi ózgergen boyda Qazaqstan әlemdik reytingting altynshy ondyghynan besinshi ondyqtyng basyna kóteriledi.

Búl әskery reytingting tek armiyanyng jaghdayyna ghana emes, ony qúrastyrushylardyng naqty neni ólsheuge sheshim qabyldaghanyna qanshalyqty tәueldi ekenin aiqyn kórsetedi.

Oxus Society aimaqtaghy әskery tepe-tendikting ózgergenin bayqaydy

Oxus Society for Central Asian Affairs zertteui búdan da qyzyghyraq.

Sebebi búl úiym Ortalyq Aziyanyng bes memleketining qaruly kýshterin tikeley zerttep, aimaqtaghy әskery jәne kýshtik infraqúrylymnyng 6 mynnan astam nysanyn qamtityn derekqor qúrghan.

2026 jylghy 4 nauryzda jariyalanghan zertteude avtorlar Qazaqstannyng negizgi aimaqtyq salystyrmaly bәsekelesinen birqatar negizgi әskeriy sanattar boyynsha ozyp ketkenin atap ótedi.

Oghan qosa avtorlar Qazaqstandaghy qayta jaraqtandyru baghdarlamalary jәne Astananyng qarjylyq mýmkindikterining kýtilip otyrghan ósui ayasynda әskery mýmkindikter arasyndaghy aiyrmashylyq odan әri úlghayady dep boljaydy.

Oxus birinshi orynnan besinshi oryngha deyin әdemi reyting kestesin úsynbaydy.

Biraq onyng baghasynyng qúndylyghy da osynda.

Aymaqtyq taldau túrghysynan Qazaqstan Ortalyq Aziyadaghy әskeriy janghyrudyn negizgi ortalyqtarynyn biri jәne zamanauiy әskeriy mýmkindikter jiyntyghy boyynsha kóshbasshylyqqa negizgi ýmitkerlerdin biri retinde barghan sayyn aiqyn kórinip keledi.

Áskery ghylym akademiyasy da óz tәsilin úsynady

Áskery ghylym akademiyasynyng preziydenti, әskery sarapshy, otstavkadaghy polkovnik Múhtar Serikbaevtyn pikirinshe, armiyalardy baghalau jýiesi XXI ghasyrda sheshushi mәnge ie bolghan jana ólshemdermen tolyqtyrylugha tiyis.

Akademiya úsynghan modelide úshqyshsyz jýieler, sifrlandyru, gharyshtyq infraqúrylym, әskery ghylym, qorghanys ónerkәsibi jәne basqa da tehnologiyalyq komponentter eskeriledi.

Serikbaev úsynghan 100 baldyq baghalau jýiesinde Qazaqstan shamamen 87 ball, Ózbekstan — 74,5, Týrikmenstan — 64, Qyrghyzstan men Tәjikstan shamamen 39 ball alady.

Osy әdisteme shenberinde Qazaqstan baghalanatyn mýmkindikter jiyntyghy boyynsha Ortalyq Aziyada birinshi oryngha shyghady.

Búl jerde bir jaytty naqty týsinu qajet: búl — Akademiyanyng saraptamalyq modeli, jalpygha ortaq halyqaralyq reyting emes.

Biraq onyng qúndylyghy basqada.

Serikbaev is jýzinde eski baghalau tәsilderining qazirgi zamanghy soghys sipatyna qanshalyqty sәikes keletini turaly mәsele kóteredi.

«Býginde baghalaugha ótken ghasyrdyng ólshemderimen emes, qaruly kýshterding jauyngerlik qabiletine naqty әser etetin faktorlar túrghysynan qarau qajet», — deydi sarapshy.

Búl túrghyda onyng ústanymy sheteldik anaghúrlym kýrdeli әskery taldau jýielerining logikasymen ýndesedi.

Global Firepower

Kópshilikke eng tanymal reyting 2026 jyly Qazaqstandy PowerIndex 1,0433 kórsetkishimen 145 memleketting arasynda 58-oryngha ornalastyrady.

Jalpy alghanda, búl jaman kórsetkish emes.

Qazaqstan GFP qarastyratyn memleketterding shamamen ýzdik 40 payyzynyng qataryna kiredi.

Alayda qorytyndy orynnan góri reytingting ishki kórsetkishterine qarau әldeqayda qyzyq.

Sol kezde kórinis aitarlyqtay ózgeredi.

Global Firepower derekterine sәikes Qazaqstan:

dýrkindete atatyn reaktivti jýieler boyynsha — әlemde 19-orynda;

әskeriy-kóliktik aviasiya boyynsha — 31-orynda;

ózdiginen jýretin artilleriya boyynsha — 32-orynda;

soqqy berushi tikúshaqtar boyynsha — 33-orynda;

soqqy berushi úshaqtar boyynsha — 35-orynda;

bronidy tehnika boyynsha — 38-orynda;

tankter boyynsha — 39-orynda;

joyghysh aviasiya boyynsha — 41-orynda.

Tipti teniz komponentinde de Qazaqstan minagha qarsy kýres qúraldary boyynsha 17-orynda túr.

El aumaghy boyynsha Qazaqstan reytingke kirgen memleketterding arasynda toghyzynshy, rastalghan múnay qory boyynsha on ekinshi, múnay óndiru kólemi boyynsha on ýshinshi, al temirjol jelisining úzyndyghy boyynsha 17-orynda baghalanady.

Global Firepower neni is jýzinde kórmeydi?

GFP-ding problemasy onyng derekterining týgeldey paydasyz boluynda emes.

Kerisinshe, kóptegen memleketti jyldam sholyp shyghu ýshin búl ynghayly qúral.

Mәsele onyng rettik nómirin memleketting naqty jauyngerlik qabileti turaly týpkilikti qorytyndy retinde qabyldaghanda bastalady.

Global Firepower-dyng ózi resmy aqparat bolmaghan jaghdayda keybir kórsetkishterding baghalau sipatynda ekenin kórsetedi.

Biraq odan da irgeli shekteuler bar.

Mysaly, úshqyshsyz apparattar Airpower kórsetkishinen mýldem alynyp tastalghan.

Yaghny memleket myndaghan FPV-dron, barlau apparattary jәne úshqyshsyz soqqy jýielerin jasap shygharsa da, onyng aviasiyalyq quat kórsetkishi búdan tikeley ózgermeydi.

Sol siyaqty mynalardy da obektivti baghalau qiyn:

radioelektrondyq kýresting naqty mýmkindikteri;

baylanystyng qorghalu dengeyi;

C4ISR mýmkindikteri;

basqarudy avtomattandyru;

kiyberkomponent;

ofiyserler korpusynyng sapasy;

bólimshelerding dayarlyghy;

jasandy intellektini engizu dengeyi;

qorghanys-ónerkәsip keshenining naqty óndiristik әleueti.

Dayyndalghan taldamalyq tezisterde de dәl osy kemshilikke nazar audarylady: qaru-jaraqtyng sany onyng tehnikalyq jaghdayyn, naqty jauyngerlik dayyn tehnika ýlesin, ekipajdardyng dayarlyghyn, barlau men basqarudyng sapasyn, baylanys mýmkindikterin jәne әue qorghanysynyng birtútas jýie retinde júmys isteu qabiletin kórsetpeydi.

Taghy bir nazar audararlyq erekshelik bar.

Qazaqstan aviasiyasynyng tehnikagha qoljetimdilik kórsetkishin esepteu kezinde GFP AQSh Áue kýshterining ortasha jauyngerlik dayarlyq dengeyin — 75 payyzdy negizge alady.

Qúrlyq tehnikasy ýshin AQSh armiyasynyng 80 payyzdyq kórsetkishi paydalanylady.

Búl mәnderding ózi júldyzshamen belgilenip, baghalau sipatyndaghy derek retinde kórsetilgen.

Yaghny kestedegi tankting nemese úshaqtyng shartty «dayyndyghy» GFP sarapshysy naqty aviabazagha nemese tank brigadasyna baryp, tehnikanyng jaghdayyn tekserdi degen sóz emes.

Búl — matematikalyq boljam.

Ekeuining aiyrmashylyghy prinsipti.

«Zamanauy armiya — jekelegen platformalardyng jay ghana jiyntyghy emes»

Áskery sarapshy, otstavkadaghy polkovnik Darhan Daniyarovtyn pikirinshe, songhy jyldardaghy qaruly qaqtyghystar tәjiriybesinen keyin armiyalardy salystyrudyng ózi jana qaghidattargha negizdeluge tiyis.

«Býginde armiyada qansha tank nemese úshaq bar ekenin bilu jetkiliksiz. Olardyng qanshasy naqty dayyn ekenin, olardy kim basqaratynyn, barlau, úshqyshsyz jýieler, radioelektrondyq kýres, baylanys jәne joghary dәldikti oq-dәrilerding qanday dengeyde ekenin, sonday-aq nysanany anyqtaghan bólimsheden aqparattyng zaqymdau qúralyna qanshalyqty tez jetetinin týsinu qajet. Zamanauy armiya — jekelegen platformalardyng jay ghana jiyntyghy emes, ol — birtútas jýie», — deydi Daniyarov.

Onyng pikirinshe, Qazaqstanda jýrip jatqan ózgerister dәl osy túrghydan alghanda erekshe qyzyghushylyq tudyrady.

Óz bronidy tehnikasyn, úshqyshsyz jýielerdi, Arnayy operasiyalar kýshterin, avtomattandyrylghan basqaru jýielerin, jasandy intellektini, әskeriy-kóliktik aviasiyany jәne qorghanys ónerkәsibin damytu qaru-jaraq sanynyng ghana emes, eng aldymen memleketting әskery mýmkindikter jiyntyghynyng ózgerip jatqanyn bildiredi.

Múhtar Serikbaev ta osyghan úqsas ústanymdy qoldaydy.

Onyng pikirinshe, salystyru aimaqta kimning «birinshi oryn» alatyny ýshin jarysqa ainalmauy kerek.

Negizgi mindet — XXI ghasyrdaghy soghystyng sipatyna sәikes keletin Qaruly kýshter qúru.

Áskery reytingter turaly әngimeni ayaqtaugha eng dәl keletin tújyrym da osy bolar.

Kýshti armiya — ózgeru qabileti

Álemdik әskery reytingter eshqayda joghalmaydy.

Olar jyl sayyn talqylana beredi.

Sebebi múnday reytingter bәrine týsinikti qarapayym nәtiyje beredi: oryn, ball, koeffisiyent.

Al naqty әskery taldau әldeqayda kýrdeli.

Balama reytingterding birinde — әlem boyynsha 43-oryn. GFP boyynsha dýrkindete atatyn reaktivti jýielerden әlemdik jiyrmalyqta. Áskeriy-kóliktik aviasiya men ózdiginen jýretin artilleriya boyynsha alghashqy otyzdyq manynda. Áskery ghylym akademiyasynyng saraptamalyq modelinde Ortalyq Aziyada birinshi oryn. Oxus aimaqtyq taldauyndaghy pozisiyanyng kýshengi. Óz bronidy mashinalaryn óndiru. Bir ghana әskery alanda aiyna 100-den astam úshqyshsyz apparat qúrastyru. A400M. Últtyq gharysh infraqúrylymy. Kaspiydegi Áskeriy-teniz kýshteri. Arnayy operasiyalar kýshterining jeke qolbasshylyghy. Jasandy intellekt jәne basqarudy avtomattandyru. BÚÚ ayasyndaghy derbes últtyq kontingent.

Búl kórsetkishterding eshqaysysy jeke alghanda armiyanyng naqty kýshin tolyq sipattay almaydy.

Biraq olardyng jiyntyghy baghyttyng qanday ekenin kórsetedi.

Qazaqstan birtindep negizinen kenestik әskery múrany ústap túrugha sýiengen qaruly kýshter modelinen alystap, neghúrlym mobilidi, tehnologiyalyq jәne kópkomponentti әskery jýie qalyptastyryp keledi.

Sondyqtan býgingi basty mәsele, bәlkim, Qazaqstannyng kezekti reytingte neshinshi oryn alatynynda emes.

Odan da manyzdysy — memleketting ekonomikasyn, ónerkәsibin, tehnologiyalaryn, adam dayarlyghyn jәne qaru-jaraghyn naqty әskery mýmkindikke qanshalyqty jyldam ainaldyra alatyny.

Osy ólshem boyynsha Qazaqstan songhy jyldary Ortalyq Aziyadaghy eng eleuli serpilisterding birin jasady.

Avtorlar:

Dogharystaghy polkovnik Serikpaev Múhtar, әskery sarapshy, Áskery ghylymdar akademiyasynyng preziydenti;

Dogharystaghy polkovnik Daniyarov Darhan, әskery sarapshy.

Abai.kz