Qazaqstan AQSh Ókilder palatasynyng manyzdy miyneraldar jónindegi tyndaularynda basty nazargha ilikti
Qazaqstannyng jahandyq jetkizu tizbekterindegi rólining artyp kele jatqany 2 qyrkýiekte ótken AQSh Ókilder palatasynyng Salyq jәne sauda jónindegi komiytetining tórt saghatqa juyq tyndauynda talqylandy.
«Manyzdy resurstargha qoljetimdilikti jәne jetkizu tizbekterining senimdiligin qamtamasyz etu maqsatyndaghy strategiyalyq әriptestikter» taqyrybyndaghy tyndaular AQSh-taghy óndirushi salany damytu, shiykizatty óndeu quattary, Afrikamen yntymaqtastyq jәne sauda sayasaty sekildi keng auqymdy mәselelerdi qamtydy. Sonymen qatar Qazaqstan eldik mysal retinde eng kóp atalghan memleketterding biri boldy.
Talqylau búdan bir apta búryn Kongress delegasiyasynyng Komiytet tóraghasy Djeyson Smit bastaghan Qazaqstangha saparynan keyin ótti.
Tyndau barysynda Qazaqstan AQSh-tyng jetkizu tizbekterine әldeqashan kirikken әri senimdi seriktes retinde tanystyryldy. Smit Qazaqstannyng AQSh-qa jetkiziletin uran importynyng jalpy kólemining tórtten birinen astamyn qamtamasyz etetinin atap ótti.
AQSh-tyng búrynghy elshisi, Atlantikalyq kenesting Euraziya ortalyghynyng agha diyrektory Djon Herbst Qazaqstandy әlemdegi eng iri uran óndirushi, marganes qory boyynsha ekinshi orynda túrghan jәne titan óndirushi jetekshi elderding biri retinde sipattady. Sonymen birge ol qazirgi uaqytta AQSh-tyng Ortalyq Aziyadan miyneraldyq shiykizat eksportynyng ýlesi nebәri 2,1 payyz shamasynda ekenin atap ótti.
Onyng pikirinshe, múnday tómen kórsetkish amerikalyq kompaniyalardyng aimaqtaghy qatysuyn keneytu ýshin aitarlyqtay mýmkindikter bar ekenin kórsetedi. Óitkeni ónir investisiyalar men tehnologiyalardy belsendi týrde tartugha, sonday-aq Resey men Qytaygha tәueldilikti azayta otyryp, ekonomikalyq baylanystaryn әrtaraptandyrugha úmtylyp otyr.
Qazaqstannyng manyzy onyng Transkaspiy halyqaralyq kólik baghyty — Orta dәliz dep atalatyn marshruttaghy ortalyq ornalasuymen de baylanysty boldy. Tyndaugha qatysushylar búl baghytty Ortalyq Aziya men Batys naryqtary arasyndaghy barghan sayyn manyzdy bola týsken baylanystyrushy buyn retinde sipattady.
Qazaqstangha qatysty tyndaudaghy negizgi sayasy mәselelerding biri Djekson-Venik týzetui boldy.
Shaqyrylghan bes sarapshynyng ýsheui Qazaqstangha jәne belgilengen talaptargha sәikes keletin Ortalyq Aziyanyng basqa da memleketterine qatysty Djekson-Venik týzetuinde kózdelgen shekteulerdi alyp tastaudy tikeley qoldady. Taghy bir sarapshy Kongresti osynday mýmkindikti qarastyrugha shaqyrdy. Búl ústanymdy eki partiyanyng ókilderi de qoldady.
Smitting aituynsha, onyng Ortalyq Aziyagha jaqynda jasaghan sapary barysynda aimaqtaghy seriktester kenestik dәuirden qalghan búl sharany ekonomikalyq baylanystardy terendetuge kedergi retinde qabyldaytyny anyq bolghan.
Herbst Kongresti Qazaqstangha jәne Ortalyq Aziyanyng basqa elderine qatysty Djekson-Venik týzetuinen saqtalyp otyrghan shekteulerdi alyp tastaugha shaqyrdy.
Strategiyalyq jәne halyqaralyq zertteuler ortalyghynyng shtattan tys agha kenesshisi Deniyel Runde Kongresti Qazaqstangha túraqty qalypty sauda qatynastary rejiymin beruge shaqyrdy. Ol Ortalyq Aziya elderi Vashington, Mәskeu jәne Beyjinning birin tandaugha mәjbýr bolmauy tiyis ekenin atap ótti.
Ol Djekson-Venik týzetuin tәuelsiz memleket bolghanyna 35 jyl bolghan jәne emigrasiya erkindigine qatysty týzetuding bastapqy talaptaryn әldeqashan oryndap kele jatqan eldermen qarym-qatynasty retteuding eskirgen tetigi dep atady. Onyng pikirinshe, búl týzetuding kýshin jong AQSh-tyng aimaqpen zamanauy әriptestik ornatugha dayyn ekenin kórseter edi.
Eki partiya tarapynan kórsetilgen qoldaudyng ayasynda Komiytetting keminde alty mýshesi qoldanystaghy shekteulerdi jonggha shaqyrdy.
Kongress mýshesi Kerol Miller Djekson-Venik týzetuin amerikalyq investorlardyng belsendiligin tejep otyrghan eskirgen shara dep atady.
Kongress mýshesi Djimmy Panetta Qazaqstandy qoldaytyn eng auqymdy uәjderdi keltirdi. «AQSh pen Qazaqstan arasyndaghy sauda qatynastaryn janghyrtu turaly» zang jobasynyng avtory retinde ol shekteulerdi alyp tastaudy kóp shyghyndy qajet etpeytin, biraq eki elge de eleuli ekonomikalyq, strategiyalyq jәne diplomatiyalyq payda әkeletin qadam dep sipattady.
Ol sonday-aq Qazaqstan 1990-jyldardan beri emigrasiya erkindigi salasynda týzetude kózdelgen talaptardy túraqty týrde oryndap kele jatqanyna qaramastan, Djekson-Venik týzetuining elge qatysty әli de qoldanylyp otyrghanyn atap ótti.
Panetta Qazaqstannyng Dýniyejýzilik sauda úiymyna mýsheligine jәne Preziydent Qasym-Jomart Toqaevtyng basshylyghymen jýzege asyrylyp jatqan reformalargha, sonyng ishinde sot jәne qúqyq qorghau jýielerindegi ózgeristerge, sonday-aq preziydentting jeti jyldyq bir ghana merzimin engizuge de nazar audardy.
Ol Qazaqstandy geografiyalyq ornalasuyna baylanysty shekteulerge qaramastan, AQSh-pen neghúrlym tyghyz qarym-qatynas ornatugha úmtylyp otyrghan memleket retinde tanystyrdy.
«AQSh pen Qazaqstan arasyndaghy sauda qatynastaryn janghyrtu turaly» zang jobasynyng alghashqy teng avtorlarynyng biri bolghan kongress mýshesi Tom Suozzy de Demokratiyalyq partiya atynan búl bastamany qoldady. Ol Qazaqstandy Resey jәne Qytaymen tyghyz ekonomikalyq baylanystaryna qaramastan, AQSh-pen jaqyndasugha úmtylyp otyrghan el retinde sipattady.
Óz ústanymyn dәleldeu ýshin ol elde jýrgizilip jatqan reformalargha, diny ashyqtyqqa jәne Qazaqstangha jasaghan sapary barysynda alghan jeke әserlerine silteme jasady.
«AQSh pen Qazaqstan arasyndaghy sauda qatynastaryn janghyrtu turaly» zang jobasynyng teng avtory bolghan kongress mýshesi Klaudiya Tenny de shekteulerdi alyp tastaudy qoldady.
Kongress mýshesi Bleyk Mur Qazaqstangha túraqty qalypty sauda qatynastary rejiymin beru Ortalyq Aziya elderine ekonomikalyq mýmkindikter auqymyn keneytuge mýmkindik beretinin atap ótti.
Al kongress mýshesi Don Beyer Ákimshilikting sauda sayasatyna qatysty kenirek syn aitqanyna qaramastan, aimaq elderine qatysty Djekson-Venik týzetui boyynsha shekteulerdi alyp tastaudy negizdi bastama dep atady.
Tyndau qorytyndysy boyynsha Qazaqstan shiykizat jetkizushi retindegi rólinen әldeqayda keng manyzgha ie memleket retinde tanystyryldy.
El Ortalyq Aziyadaghy jetekshi memleket, AQSh-tyng energetikalyq qauipsizdigin qamtamasyz etudegi manyzdy qatysushy, Transkaspiy kólik baghyttarynyng negizgi buyny jәne ekonomikalyq derbestigin arttyrugha әri Vashingtonmen yntymaqtastyqty terendetuge úmtylyp otyrghan seriktes retinde sipattaldy.
Abai.kz