Transkaspiy halyqaralyq kólik dәlizi (Orta dәliz / Middle Corridor) — Europa men Aziyany Qazaqstan, Kaspiy tenizi, Ázirbayjan, Gruziya jәne Týrkiya arqyly jalghaytyn eng manyzdy strategiyalyq tranzittik baghyttardyng biri.

Geosayasy daghdarystar men Soltýstik baghyttyng (Resey arqyly ótetin joldyn) tәuekelderi artqan tústa Orta dәlizding manyzy birneshe ese ósti.

Orta dәlizding damu barysyn jәne oghan eki iri jahandyq ortalyqtyng — Batys pen Qytaydyng investisiya salu mýmkindikterin tómendegidey taldaugha bolady:

ORTA DÁLIZDING QAZIRGI DAMU DINAMIKASY MEN INFRAQÚRYLYMDYQ TÝITKILDERI

Qazaqstan arqyly ótetin jýk tasymalynyng kólemi jyl sanap artyp keledi. Aqtau jәne Qúryq porttary, Baqy — Tbilisy — Kars temirjol jelisi men Kaspiy arqyly ótetin fiyderlik keme qatynasy dәlizding negizgi arteriyasy bolyp tabylady.

Osy tústa basty logistikalyq «tar ótkelder» (bottlenecks) turaly eki auyz sóz aitpay ketuge bolmas. Dәlizding tolyq quatynda júmys isteuine birneshe kedergi bar:

1) Kaspiy men Qara tenizdegi porttyq infraqúrylymnyng jәne kemeler sanynyng shekteuliligi;

2) Týrli elderding (Qazaqstan, Ázirbayjan, Gruziya, Týrkiya) kedendik jәne tariftik sayasatyn birizdendiru (standarttau) qajettiligi;

3) Temirjol infraqúrylymynyng ótkizu qabiletining tómendigi jәne tar tarbaqtardaghy irkilister.

EUROPA ODAGhY MEN BATYSTYNG INVESTISIYaLYQ MÝMKINDIKTERI

Batys elderi (әsirese EO) Reseydi ainalyp ótetin balamaly jetkizu tizbekterin qúrugha jan-jaqty mýddeli.

Europa Odaghy Ortalyq Aziyadaghy kólik infraqúrylymyn damytugha 10 milliard evrodan astam investisiya júmyldyrugha uәde berdi. Búl qarjynyng basym bóligi Orta dәlizdi modernizasiyalaugha baghyttalady.

Batys investisiyasynyng basymdyqtary:

1) Porttardy (Aqtau, Batumi, Poti) keneytu jәne sifrlandyru;

2) Europalyq ESG (ekologiyalyq, әleumettik jәne korporativtik basqaru) standarttaryna say «jasyl» logistikalyq habtar salu;

3) Shekaralyq kedendik rәsimderdi sifrlyq tetikter arqyly jedeldetu.

QYTAYDYNG (BEYJINNIN) STRATEGIYaLYQ INVESTISIYaLYQ QYZYGhUShYLYGhY

Qytay ýshin Orta dәliz — ózining «Bir beldeu — bir jol» (BRI) bastamasyn Europa naryghyna qauipsiz әri ýzdiksiz shygharudyng manyzdy qúraly.

Beyjing tek Resey arqyly ótetin temirjol baghytyna tәueldi bolyp qalmau ýshin Orta dәlizge belsendi qoldau kórsetude.

Qytaydyng investisiyalyq mýmkindikteri:

1) Qytaydyng logistikalyq giganttary (mysaly, Lianyungang Port nemese SINOTRANS) Qazaqstandaghy qúrghaq porttargha (Qorghas — Shyghys qaqpasy) jәne logistikalyq ortalyqtargha kapital qúida;

2) Konteynerlik poyyz aghynyn kóbeytu ýshin Qytay tarapy Orta dәliz arqyly ótetin tasymaldargha arnayy subsidiyalar men jenildikter bóledi;

3) Temirjol jyljymaly qúramyn (vagondar, lokomotivter) jetkizu jәne konteynerlik parkterdi keneytu.

EKI TARAPTYNG INVESTISIYaLYQ BÁSEKESI MEN AYYRMAShYLYQTARY

Basty maqsattary:

* Batys (EO): Reseyge tәuelsiz, qauipsiz shiykizat pen tauar dәlizin qamtamasyz etudi kózdeydi.

* Qytay (Beyjin): Europa naryghyna tauar tasudyng ýzdiksiz balama baghytyn ústanudy maqsat etedi.

Investisiya sipaty:

* Batys (EO): Granttar, EQRB (EBRD) men EIB (EIB) instituttyq nesiyeleri jәne sifrlandyru jobalary arqyly keledi.

* Qytay (Beyjin): Memlekettik jenildetilgen nesiyeler jәne infraqúrylymdy tikeley salu tәsilin qoldanady.

Negizgi artyqshylyqtary:

* Batys (EO): Joghary ekologiyalyq standarttar men sapaly menedjment jýiesi.

* Qytay (Beyjin): Resurstar men qarjynyng moldyghy, sonday-aq qúrylys jyldamdyghy.

Transkaspiy halyqaralyq kólik dәlizi — Batys pen Qytaydyng mýddeleri toghysatyn siyrek geosayasy kenistikting biri. Búl eki taraptyng da investisiya qúigha degen úmtylysy Qazaqstan men aimaq elderine ózderining tranzittik-logistikalyq infraqúrylymyn zamanauy talaptargha say qayta jaraqtandyrugha zor mýmkindik beredi. Basty mindet — eki jaqtyng da investisiyalyq aghyndaryn tiyimdi tengere otyryp, últtyq baqylau men egemendikti saqtap qalu.

Abai.kz