ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى (ورتا ءدالىز / Middle Corridor) — ەۋروپا مەن ازيانى قازاقستان، كاسپي تەڭىزى، ءازىربايجان، گرۋزيا جانە تۇركيا ارقىلى جالعايتىن ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق ترانزيتتىك باعىتتاردىڭ ءبىرى.

گەوساياسي داعدارىستار مەن سولتۇستىك باعىتتىڭ (رەسەي ارقىلى وتەتىن جولدىڭ) تاۋەكەلدەرى ارتقان تۇستا ورتا ءدالىزدىڭ ماڭىزى بىرنەشە ەسە ءوستى.

ورتا ءدالىزدىڭ دامۋ بارىسىن جانە وعان ەكى ءىرى جاھاندىق ورتالىقتىڭ — باتىس پەن قىتايدىڭ ينۆەستيتسيا سالۋ مۇمكىندىكتەرىن تومەندەگىدەي تالداۋعا بولادى:

ورتا ءدالىزدىڭ قازىرگى دامۋ ديناميكاسى مەن ينفراقۇرىلىمدىق تۇيتكىلدەرى

قازاقستان ارقىلى وتەتىن جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارى، باقى — تبيليسي — كارس تەمىرجول جەلىسى مەن كاسپي ارقىلى وتەتىن فيدەرلىك كەمە قاتىناسى ءدالىزدىڭ نەگىزگى ارتەرياسى بولىپ تابىلادى.

وسى تۇستا باستى لوگيستيكالىق «تار وتكەلدەر» (bottlenecks) تۋرالى ەكى اۋىز ءسوز ايتپاي كەتۋگە بولماس. ءدالىزدىڭ تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋىنە بىرنەشە كەدەرگى بار:

1) كاسپي مەن قارا تەڭىزدەگى پورتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جانە كەمەلەر سانىنىڭ شەكتەۋلىلىگى;

2) ءتۇرلى ەلدەردىڭ (قازاقستان، ءازىربايجان، گرۋزيا، تۇركيا) كەدەندىك جانە تاريفتىك ساياساتىن بىرىزدەندىرۋ (ستاندارتتاۋ) قاجەتتىلىگى;

3) تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىنىڭ تومەندىگى جانە تار تارباقتارداعى ىركىلىستەر.

ەۋروپا وداعى مەن باتىستىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى

باتىس ەلدەرى (اسىرەسە ەو) رەسەيدى اينالىپ وتەتىن بالامالى جەتكىزۋ تىزبەكتەرىن قۇرۋعا جان-جاقتى مۇددەلى.

ەۋروپا وداعى ورتالىق ازياداعى كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 10 ميلليارد ەۆرودان استام ينۆەستيتسيا جۇمىلدىرۋعا ۋادە بەردى. بۇل قارجىنىڭ باسىم بولىگى ورتا ءدالىزدى مودەرنيزاتسيالاۋعا باعىتتالادى.

باتىس ينۆەستيتسياسىنىڭ باسىمدىقتارى:

1) پورتتاردى (اقتاۋ، باتۋمي، پوتي) كەڭەيتۋ جانە تسيفرلاندىرۋ;

2) ەۋروپالىق ESG (ەكولوگيالىق، الەۋمەتتىك جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ) ستاندارتتارىنا ساي «جاسىل» لوگيستيكالىق حابتار سالۋ;

3) شەكارالىق كەدەندىك راسىمدەردى تسيفرلىق تەتىكتەر ارقىلى جەدەلدەتۋ.

قىتايدىڭ (بەيجىڭنىڭ) ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق قىزىعۋشىلىعى

قىتاي ءۇشىن ورتا ءدالىز — ءوزىنىڭ «ءبىر بەلدەۋ — ءبىر جول» (BRI) باستاماسىن ەۋروپا نارىعىنا قاۋىپسىز ءارى ۇزدىكسىز شىعارۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى.

بەيجىڭ تەك رەسەي ارقىلى وتەتىن تەمىرجول باعىتىنا تاۋەلدى بولىپ قالماۋ ءۇشىن ورتا دالىزگە بەلسەندى قولداۋ كورسەتۋدە.

قىتايدىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى:

1) قىتايدىڭ لوگيستيكالىق گيگانتتارى (مىسالى، Lianyungang Port نەمەسە SINOTRANS) قازاقستانداعى قۇرعاق پورتتارعا (قورعاس — شىعىس قاقپاسى) جانە لوگيستيكالىق ورتالىقتارعا كاپيتال قۇيۋدا;

2) كونتەينەرلىك پويىز اعىنىن كوبەيتۋ ءۇشىن قىتاي تاراپى ورتا ءدالىز ارقىلى وتەتىن تاسىمالدارعا ارنايى سۋبسيديالار مەن جەڭىلدىكتەر بولەدى;

3) تەمىرجول جىلجىمالى قۇرامىن (ۆاگوندار، لوكوموتيۆتەر) جەتكىزۋ جانە كونتەينەرلىك پاركتەردى كەڭەيتۋ.

ەكى تاراپتىڭ ينۆەستيتسيالىق باسەكەسى مەن ايىرماشىلىقتارى

باستى ماقساتتارى:

* باتىس (ەو): رەسەيگە تاۋەلسىز، قاۋىپسىز شيكىزات پەن تاۋار ءدالىزىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى.

* قىتاي (بەيجىڭ): ەۋروپا نارىعىنا تاۋار تاسۋدىڭ ۇزدىكسىز بالاما باعىتىن ۇستانۋدى ماقسات ەتەدى.

ينۆەستيتسيا سيپاتى:

* باتىس (ەو): گرانتتار، ەقرب (EBRD) مەن ەيب (EIB) ينستيتۋتتىق نەسيەلەرى جانە تسيفرلاندىرۋ جوبالارى ارقىلى كەلەدى.

* قىتاي (بەيجىڭ): مەملەكەتتىك جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر جانە ينفراقۇرىلىمدى تىكەلەي سالۋ ءتاسىلىن قولدانادى.

نەگىزگى ارتىقشىلىقتارى:

* باتىس (ەو): جوعارى ەكولوگيالىق ستاندارتتار مەن ساپالى مەنەدجمەنت جۇيەسى.

* قىتاي (بەيجىڭ): رەسۋرستار مەن قارجىنىڭ مولدىعى، سونداي-اق قۇرىلىس جىلدامدىعى.

ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى — باتىس پەن قىتايدىڭ مۇددەلەرى توعىساتىن سيرەك گەوساياسي كەڭىستىكتىڭ ءبىرى. بۇل ەكى تاراپتىڭ دا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا دەگەن ۇمتىلىسى قازاقستان مەن ايماق ەلدەرىنە وزدەرىنىڭ ترانزيتتىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمىن زاماناۋي تالاپتارعا ساي قايتا جاراقتاندىرۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى. باستى مىندەت — ەكى جاقتىڭ دا ينۆەستيتسيالىق اعىندارىن ءتيىمدى تەڭگەرە وتىرىپ، ۇلتتىق باقىلاۋ مەن ەگەمەندىكتى ساقتاپ قالۋ.

Abai.kz