SÓZ BOSTANDYGhY MEN «ÚLTTYQ QAUIPSIZDIK» ARASYNDAGhY TEPE-TENDIK

Qazaqstannyng Syrtqy ister ministrligi sheteldik búqaralyq aqparat qúraldary ókildikteri men olardyng jurnalisterin akkreditteu erejelerine eleuli ózgerister engizdi. SIM ministri Múhtar Tileuberdining 2026 jylghy 15 qazandaghy № 11-1-4/573 búiryghymen bekitilgen búl týzetuler qarasha aiynyng basynan bastap kýshine enedi.

Búl qújat elimizding aqparattyq kenistigindegi baqylaudy kýsheytuge baghyttalghan memlekettik sayasattyng kórinisi me, әlde últtyq qauipsizdikti qamtamasyz etuding obektivti qajettiligi me?

Jana búiryq boyynsha sheteldik BAQ pen olardyng tilshileri ýshin birqatar manyzdy shekteuler men talaptar engizildi:

Endi SIM sheteldik BAQ-qa nemese jurnalistke «últtyq qauipsizdik mýddelerine» sýiene otyryp, akkreditasiya beruden bas tarta alady, ony toqtata túra alady nemese keri qaytaryp ala alady. Alayda, erejede «últtyq qauipsizdik mýddesinin» naqty kriyteriyleri ashyp kórsetilmegen. Qújat ÚQK (KNB), Bas prokuratura jәne Mәdeniyet men aqparat ministrligimen kelisilgen.

Ókildikterding akkreditasiya merzimi 5 jyldan 2 jylgha deyin qysqardy. Eger BAQ-qa akkreditasiya beruden bas tartylsa nemese qaytaryp alynsa, qújattardy qayta tapsyru ýshin tolyq 1 jyl kýtu kerek. Merzimnen búryn tapsyrylghan ótinish birden keri qaytarylady.

1) Mindetti jyldyq esep: Ár jyldyng 30 qantaryna deyin sheteldik BAQ ókildikteri SIM-ge ótken jylghy júmysy boyynsha esep beruge mindetteldi. Esepke jariyalanghan materialdardyng sany, negizgi taqyryptary jәne eng manyzdy jariyalanymdardyng kóshirmeleri tirkelui tiyis.

2) Bas tartu sebepterin negizdeu talabynyng alyp tastaluy: Búrynghy redaksiyada bas tartu turaly sheshimde «sebepterin negizdeu» mindettelse, jana redaksiyada búl tújyrym alyp tastalghan.

REFORMANYNG SALDARY MEN HALYQARALYQ KONTEKST

Qazaqstan biyligi búl qadamdy «Últtyq qauipsizdik turaly» zangha sәikestendiru jәne aqparattyq qauipsizdikti qamtamasyz etu dep týsindiredi. Qazirgi geosayasy teketirester men aqparattyq soghystar dәuirinde memleketterding óz aqparattyq kenistigin qorghaugha úmtyluy — ghalamdyq trend.

Alayda, halyqaralyq qúqyq qorghau ortalyqtary men media-sarapshylar búl týzetulerge baylanysty óz qauipterin bildirude:

«Últtyq qauipsizdik» týsinigining naqty kriyteriylerining bolmauy búl bapty biylikke jaqpaytyn tәuelsiz nemese syny materialdar jazatyn sheteldik jurnalisterge qarsy subektivti týrde qoldanu qaupin tudyrady.

Búghan deyin (2024 jyly) SIM «Azattyq radiosynyn» 36 tilshisine akkreditasiya bermey nemese sozbaqtaghan bolatyn. Jana erejeler múnday sheshimderge zandy negizdi odan әri nyghayta týsedi.

Halyqaralyq CPJ úiymy búghan deyin-aq búl erejelerding jobasyna alandaushylyq bildirip, ol úsaq әkimshilik búzushylyqtar ýshin de akkreditasiyany qaytaryp alugha jol ashatynyn eskertken edi.

Jana búiryq Qazaqstannyng syrtqy sayasy vedomstvosy men kýshtik qúrylymdarynyng sheteldik media-aktorlardy baqylau mýmkindigin edәuir arttyrady. Memleket ýshin búl — syrtqy aqparattyq yqpaldan qorghanu filitri bolsa, halyqaralyq qoghamdastyq pen media ýshin — sóz bostandyghy men jurnalistik qyzmetti shekteuding jana tetigi.

Endigi basty súraq — búl normalar tәjiriybede qalay qoldanylady? Eger búl erejeler tek sheteldik propaganda men destruktivti aqparatqa qarsy júmys istese, ol últtyq mýddeni qorghaydy. Al eger atalghan ózgeris shynayy aqparat taratatyn halyqaralyq basylymdardy búghattaugha paydalanylsa, búl Qazaqstannyng halyqaralyq arenadaghy demokratiyalyq imidjine keri әserin tiygizui mýmkin.

Abai.kz