Qúryltay Tóraghasy Aybek Dәdebay bastaghan delegasiya Dushanbede ótken Ortalyq Aziya memleketterining IV Parlamentaralyq forumyna qatysty.

«Ortalyq Aziyadaghy beybitshilik, qauipsizdik jәne órkendeu jolyndaghy birlik» taqyrybyna arnalghan jiynda Qazaqstan, Qyrghyzstan, Tәjikstan, Týrikmenstan jәne Ózbekstan parlamentterining ókilderi bas qosty.

Spiyker jiyn qatysushylaryna arnaghan sózinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng bastamasymen Qazaqstanda jýzege asyrylyp jatqan auqymdy sayasy jәne әleumettik-ekonomikalyq ózgerister turaly bayandady. Ol jana Konstitusiyanyng qabyldanghanyna nazar audaryp, «Zang jәne Tәrtip» qaghidatyna, birlik pen kelisimge negizdelgen Ádiletti, Progressivti jәne Quatty Qazaqstandy qúrudyng negizgi baghyttaryn tanystyrdy. Songhy jeti jylda Memleket basshysynyng reformalarynyng nәtiyjesinde el ekonomikasy 30 payyzgha ósip, jan basyna shaqqandaghy jalpy ishki ónim 15 myng dollardan asty.

Suret: Qúryltaydyng baspasóz qyzmetinen alyndy.

Sonday-aq Preziydentting keshegi Qazaqstan halqyna arnaghan Joldauynyng manyzdylyghyn tilge tiyek etti. Atalghan qújatta elimizding týrli salalarynda auqymdy qúrylys júmystaryn jýrgizu mindeti qoyylghan. Búl bastamalar eldi janghyrtyp, qazaqstandyqtar ýshin jana mýmkindikterge jol ashady. Atap aitqanda, jana joldar, әuejaylar, vokzaldar men auruhanalar salu, auyl sharuashylyghy, kólik jәne su paydalanu salalaryn sifrlandyru, energetika sektoryn týbegeyli janghyrtu kózdelgen.

Suret: Qúryltaydyng baspasóz qyzmetinen alyndy.

Qúryltay Tóraghasy atap ótkendey, Memleket basshysynyng búl bastamalary Qazaqstannyng damuyna tyng serpin berip qana qoymay, býkil Ortalyq Aziya ónirinde ekonomikalyq ósimge jәne yntymaqtastyqty nyghaytugha qosymsha mýmkindikter ashady.

Kezdesude Aybek Dәdebay búl forum ónirlik parlamenttik yntymaqtastyqtyng jana kezenine jol ashatynyn aitty. Onyng payymdauynsha, halyqaralyq jiyn aimaqtyq túraqtylyqty nyghaytugha, Ortalyq Aziyany ornyqty beybitshilik pen ortaq damu kenistigine ainaldyrugha baghyttalghan.

– Býginde biz ónirlik, su jәne ekologiyalyq qauipsizdik, ekonomikalyq integrasiyany terendetu mәselelerin talqylap otyrmyz. Aytylghandardyn barlyghy Ortalyq Aziya ónirining túraqty damuy ýshin asa manyzdy. Qazirgi syn-qaterlerge tek parlamentterimizding kýsh-jigerin biriktirip, zang shygharu júmysyn ýilestirip, ortaq ústanymdar qalyptastyru arqyly jauap beruimiz kerek dep esepteymin. Parlamenttik diplomatiya naqty nәtiyjege baghyttalugha tiyis, – dedi Qúryltay Tóraghasy.

Suret: Qúryltaydyng baspasóz qyzmetinen alyndy.

Sonymen qatar ol memleket basshylarynyng bastamasymen XXI ghasyrda Ortalyq Aziyany damytugha baghyttalghan dostyq, tatu kórshilik jәne yntymaqtastyq turaly shartty ratifikasiyalau prosesi bastalghanyn aitty. Búdan bólek, Parlamentaralyq forum, Ortalyq Aziya men Ázerbayjan elderi әiel kóshbasshylarynyng dialogy, ónirlik qauipsizdik pen yntymaqtastyq dialogy siyaqty alandar sәtti júmys istep jatqanyn bayandady.

Talqylau barysynda Qazaqstan delegasiyasy ónirdegi beybitshilik pen qauipsizdikti qamtamasyz etuge, túraqty damudy qoldaugha baghyttalghan parlamentterding praktikalyq rólin arttyru jóninde birqatar úsynys bildirdi.

Atap aitqanda, Ortalyq Aziyanyng yadrolyq qarudan azat aimaq mәrtebesin saqtaudyng manyzdylyghy, sonday-aq Halyqaralyq biologiyalyq qauipsizdik agenttigin qúru bastamasynyng ózektiligi atap ótildi.

Suret: Qúryltaydyng baspasóz qyzmetinen alyndy.

Búdan bólek, kóshi-qondy baqylau mәselesi sóz bolyp, Qazaqstannyng osy baghyttaghy zannamany ýnemi jetildirip kele jatqany jәne óz tәjiriybesin ónirdegi basqa eldermen bólisuge dayyn ekeni aityldy.

Ekonomikalyq jәne sifrlyq integrasiya ayasynda elektrondyq sauda, keden júmysyn elektrondy týrde basqaru, investisiya, kólik jәne ónerkәsiptik kooperasiya salalarynda zannamalyq tәjiriybe almasu úsynyldy. Búl baghyttaghy qúqyqtyq kedergilerdi joiy iskerlik ortany damytugha jol ashady. Qúryltay Tóraghasynyng pikirinshe, múnday birlesken qadamdar Qazaqstan Preziydentining ónirishilik sauda kólemin 20 milliard dollargha jetkizu jónindegi bastamasyn jýzege asyrugha qajetti jaghday qalyptastyrady.

Forumnyng negizgi taqyryptarynyng biri su jәne klimat qauipsizdigi boldy. Qúryltay deputattary әriptesterining nazaryn Su paydalanu jónindegi negizdemelik konvensiyany qabyldau júmystaryn jedeldetu qajettigine audardy.

Sonday-aq Aral mәselesin sheshu baghytyndaghy birlesken júmysty kýsheytu mәselesi kóterildi. Osyghan baylanysty Qazaqstan delegasiyasy su jәne klimat mәseleleri boyynsha sarapshylar men Halyqaralyq Araldy qútqaru qorynyng ókilderin úiystyra otyryp, túraqty parlamentaralyq dialog ornatudy úsyndy.

Ekologiyalyq taqyrypty jalghastyrghan Aybek Dәdebay ónirlik mindetterdi sheshuge qoghamnyng qatysuyn qamtamasyz etetin tiyimdi qúral retinde volonterlik qozghalysty damytudyng manyzdylyghyn atap ótti. Ol volonterlik bastamalardy parlament dengeyinde qoldaudy jәne jyl sayyn Ortalyq Aziyanyng ekologiyalyq jauapkershilik aptalyghyn ótkizu mýmkindigin qarastyrudy úsyndy.

Sonymen qatar Qúryltay Tóraghasy bilim beru salasyndaghy yntymaqtastyqty keneytu jәne ónir elderi arasyndaghy jana tehnologiyalar baghytyndaghy baylanystardy nyghaytu perspektivalaryna toqtaldy. Atap aitqanda, Qazaqstan úsynghan Jasandy intellekt salasyndaghy Ortalyq Aziya әriptestigi baghdarlamasyn әzirleu bastamasyn zannamalyq túrghydan qoldau mәselesi sóz boldy.

Qúryltay Tóraghasy Industriya 4.0 salasyndaghy ónirlik yntymaqtastyqty damytu ýshin ónerkәsiptik derekterdi jinau baghytynda birlesken jobalardy jýzege asyrudy úsyndy. Búl rette Qazaqstanda әzirlenip jatqan Kazakhstan Physical AI Data Factory tújyrymdamasyn negizge alu úsynyldy.

Ortalyq Aziya elderining kýsh biriktirui Physical AI tehnologiyalaryna arnalghan ónirlik derekter habyn qalyptastyrugha jәne jana tehnologiyalyq sheshimderdi damytugha mýmkindik beredi.

Suret: Qúryltaydyng baspasóz qyzmetinen alyndy.

Plenarlyq otyrystyng qorytyndysy boyynsha forumgha qatysushylar parlamentaralyq yntymaqtastyqty odan әri damytu jónindegi ortaq ústanymdardy bekitken Dushanbe deklarasiyasyn qabyldady.

Sapar ayasynda Aybek Dәdebay Tәjikstan Respublikasy Madjlisy Oly Madjlisy milliyining Tóraghasy Rustamy Emomaliymen jәne Ózbekstan Respublikasy Oliy Mәjilisi Senatynyng Tóraghasy Tanzila Narbaevamen ekijaqty kezdesuler ótkizdi. Kelissózderde zang shygharu tәjiriybesimen almasu joldary talqylandy.

Forum barysynda Qúryltay deputattary ónirlik qauipsizdik, parlamenttik diplomatiya, ekonomikalyq integrasiya jәne ekologiya mәseleleri qaralatyn panelidik sessiyalargha da belsene qatysty. Shara sonynda delegasiya basshylary Tәjikstannyng últtyq batyry Ismoil Somoniyding eskertkishine gýl shoqtaryn qoydy.

Abai.kz