Qazaqstanda dәri-dәrmek baghasyn baqylau tetikteri men san aluan sifrlyq jýieler engizilgenine qaramastan, farmasevtika naryghyndaghy baghanyng negizsiz ósui toqtamay túr.

Nelikten? Búl súraqqa QR Densaulyq saqtau eks-viyse-ministri, sifrlandyru jónindegi sarapshy Oljas Ábishev ózining Facebook paraqshasynda saraptamalyq taldau jasady.

172%-GhA DEYINGI ÝSTEME BAGhA JÁNE JÝIELI DAGhDARYS

Joghary auditorlyq palatanyng (JAP) 2025 jylghy mausymdaghy tekseru qorytyndysy eldegi dәri-dәrmekpen qamtamasyz etu jýiesindegi súmdyq derekterdi әshkereledi:

Naryqtaghy dәrilerding ýsteme baghasy 172%-gha deyin jetken;

Budjettik satyp alular kezindegi ýsteme bagha 35%-dy qúraghan;

Eng ókinishtisi, 2024 jәne 2025 jyldardaghy auditorlyq tekseruler birdey jýieli qatelikter men zanbúzushylyqtardyng qaytalanyp jatqanyn kórsetken.

Oljas Ábishevting pikirinshe, búl jerdegi mәsele jana sifrlyq baghdarlamalardyng joqtyghynda emes, bar jýielerdi is jýzinde tiyimdi qoldana almauda.

«ASTANA-1» JÁNE BOSQA JATQAN MÁLIMETTER BAZASY

Qazirgi tanda Qarjy ministrligining «ASTANA-1» aqparattyq jýiesinde elge importtalatyn әrbir dәri men medisinalyq búiymnyng kedendik qúny turaly naqty derekter bar. Sonymen qatar, salyqtyq baqylau bazasy men EAEO ayasyndaghy mәlimet almasu tetikteri de júmys istep túr.

Eng bastysy, 2026 jyldyng qantar aiynda Memlekettik kirister komiyteti men Medisinalyq jәne farmasevtikalyq baqylau komiyteti arasynda qúpiya kedendik mәlimetterdi almasu erejeleri resmy týrde bekitilgen. Tótenshe taldau jýrgizuge zannamalyq negiz de, derekter de tolyq jetkilikti.

«Aytalyq, dәrilik preparat Qazaqstangha 100 dollargha importtaldy delik, al memleket ony 300 dollargha satyp alady. Áriyne, logistika, saqtau, salyqtar, distribiutordyng shyghyndary men negizdelgen paydasyn eskeru kerek. Biraq barlyq esepteulerden keyin alshaqtyq tym ýlken bolsa, memleket onyng sebebin bilui tiyis. Eger memlekette importtyng naqty qúny turaly tәuelsiz derekter túrsa, nege satyp alu baghasyn belgileude tek naryq qatysushylarynyng úsynystaryna sýienuimiz kerek?» — dep súraq qoyady eks-viyse-ministr.

JANA JÝIENING QAJETI JOQ: BARYN TIYIMDI PAYDALANU MYSALY

Sarapshynyng aituynsha, memleketke jana IT-jýieler jasap, budjet qarjysyn shyghyndaudyng esh qajeti joq. Búghan aiqyn dәlel — 2026 jyldyng qantarynda Qarjy ministrligi jýrgizgen IT-audiyt. Búrynnan bar memlekettik jýielerdegi medisinalyq mәlimetterdi salystyru arqyly sarapshylar:

768 827 jaghdayda er adamdardyng jatyr moyny obyryna (rak sheyky matki) skriningten ótkeni turaly súmdyq pripiskalardy;

Balalargha arnalghan dәri-dәrmekterdi esepten shygharugha qatysty ondaghan myng kýmәndi jazbalardy anyqtaghan.

Búl mysal memlekettik jýielerdegi mәlimetterdi bir-birimen salystyru (sopostavleniye) arqyly zanbúzushylyqtardy tabudyng qanshalyqty tiyimdi ekenin dәleldedi.

MÁSELENI ShEShUDING ALGORITMI

Oljas Ábishev songhy 2–3 jyldaghy myna tórt derekkózdi ózara salystyryp, tekserudi úsynady:

Kedendik jәne salyqtyq eseptegi dәrilerding importtyq qúny;

Memlekettik satyp alulardyng naqty baghasy men kólemi;

Pasiyentterge dәrilerding bosatyluy men paydalanyluy turaly derekter;

Qoymadaghy qaldyqtar men aldaghy 2–3 jylgha arnalghan satyp alu josparlary.

Múnday keshendi taldau baghanyng negizdiligin bilip qana qoymay, satyp alynatyn dәri kólemining halyqtyng naqty qajettiligine say ekenin tekseruge mýmkindik beredi.

Ne isteu kerek?

Eks-viyse-ministr búl júmysty kuratorlyq etetin Premier-ministrding orynbasarynyng basshylyghymen, Qarjy ministrligi, Densaulyq saqtau ministrligi, Memlekettik kirister komiyteti jәne «SK-Farmasiya» ókilderinen túratyn vedomstvoaralyq komissiya qúru arqyly jýzege asyrudy úsynady.

Basty mindetter:

Jana ereje oilap tappau: Basty maqsat — jana jýie qúru emes, qoldanystaghy zandardyng oryndaluyn tekseru.

Audit úsynystaryn oryndau: Joghary auditorlyq palatanyng ótken jyldardaghy eskertpelerining nege joyylmaghanyn, auditorlardyng birdey qatelikterdi nege qayta-qayta tabatynyn anyqtau.

Ashyqtyqty qamtamasyz etu: Densaulyq saqtau jәne Qarjy ministrlikteri Ýkimet saytynda eng qymbat 30-40 dәrining bagha týzilu formulasyn, importtyq baghasyn jәne basqa elderdegi baghasyn ashyq jariyalauy tiyis.

«Memleket importtalghan dәrining qansha túratynyn, onyng qanshasy satyp alynghanyn jәne qanshasy paydalanylghanyn bile túra, nege dәl osy baghany tólegenin qoghamgha týsindirip bere aluy kerek. Nәtiyje engizilgen jýielerding sanymen emes, ýnemdelgen budjet qarjysymen jәne halyqtyng qoljetimdi dәrimen qamtamasyz etiluimen ólshenui tiyis», — dep týiindeydi Oljas Ábishev.

Abai.kz