Senbi, 21 Qırküyek 2019
46 - söz 4017 0 pikir 2 Mamır, 2014 sağat 18:08

Twrsınğali Edilov: BİZDİ BAĞALAĞAN JOQ

Biz sport zalına kelgende, Twrsın ağa şäkirtterine nwsqau körsetip twr eken. Şarşı alañnıñ arqanına süyenip, ringte birin-biri töpelegen boksşılarğa jiger berude. Tap osı qalpı 14 jıl bwrın Ermahan, Bolat, Bekzattardı qamşılağan kezine qattı wqsap ketti. Biz wzaq äñgimelestik. Tört qazaqtı Olimpiadanıñ finalına şığarıp, Sidneydegi dañqqa sebepker bolğan twlğa köpten beri tasada qalıp qoysa da, janküyer jüreginen joğalmağanı üşin baqıttı. 

Bokstan wlttıq qwramanıñ bwrınğı, Almatı oblısınıñ qazirgi bas bapkeri Twrsınğali Edilov «Jas qazaq» oqırmandarı üşin arnayı swhbat berdi.


 

«OLIMPIADADA SEKUNDANT BOLSAM, ARMANIM JOQ»


– Twrsın ağa, janküyer sizdi jii izdeydi. Qazir qayda, ne istep jürsiz?

– Janküyer deysiñ be? Meni wmıtpaytın osı janküyer, qarapayım halıq qoy. Halqıma rahmet. Bwl künderi bokstan Almatı oblısınıñ qwramasın jattıqtırıp jürmin. Qatarda mıqtı jigitter köp. Solardıñ tomağasın sıpıru – bizdiñ mindet. Kördiñizder ğoy, Jänibektiñ (Älimhanwlı – avtor) qalay jaypağanın? Bwl talanttı bala bizdiñ boks mektebimizden tülep şıqtı. Şeberligine şäk keltirmeymin, biraq fizikalıq twrğıda säl aqsap twr. Negizi, özi öte eñbekqor bala. Keşe Türkistan men Tver'de ötetin halıqaralıq turnirge eki komandamız attanıp ketti. Al boksşılardıñ bir tobı Almatıda dayındıq ötkizip jatır. Olarğa men bas-köz bolıp qaldım. Aytpaqşı, oblıs qwramasına Ukrainadan bilikti maman äkeldik. Bärimiz bir jwdırıqtay birigip, şeber boks­şı ösirsek deymiz. 

– Oblıs qwramasındağı mamandar tobı jaman emes. Al wlttıq qwramanı qadağalap twrasız ba?

– Ärine. Jigitterdiñ ayaq alısı ünemi nazarımda. Bapkerlermen köp söylesudiñ reti tüspeydi. Biraq körgen jerde sälemimiz tüzu. Wlttıq qwramanıñ da, «Astana arlandarınıñ» da kezdesulerin tamaşalaymın. Qazir jağday jaqsı ğoy. Bizdiñ kezdegidey emes. Men bas bapker bolğanda wlttıq qwramağa 30 million teñge bölinetin. Al qazir bir ğana Almatı oblısınıñ byudjeti bwl sandı on orap ketedi. Boksşılar bwrınğıday jertölede emes, zamanaui keşenderde jattığıp jatır. Bıltır älem çempionatın abıroymen ötkizdik, elimizde halıqaralıq boks akademiyası salınuda. Osınıñ bäri ülken jetistik. Eñ bastısı, basşılıq erekşe köñil bölude. 

– Ras, qazirgi küy jaman emes. Alayda siz jäne sizdiñ komandañız jasağan erlikti jağdayımız jaqsı bolsa da, qaytalay almay jatırmız. Nelikten?

– Finalğa 4 qazaq şığatın kezdi aytıp otırsız ğoy. Ärine, ol tarihi sät edi. Bwl erlikti qaytalaytın tolqın da keler. Är Olimpiadadan boksşılarımız altın arqalap qaytadı. Äyteuir, nätije­siz emespiz ğoy. Meni oylantatın bir närse bar. Biz jağdaydıñ joq kezinde osınday nätije körsettik. Al qazirgi hal-ahualımız öte jaqsı. Sondıqtan, altındı köbeytip, eki-üş dürkin Olimpiada çempiondarın tärbieleuimiz kerek edi. Sidneyden keyingi körsetkiştiñ joğarı örlemey, tömenge sırğığanı alañdatadı. Afinığa keremet babında attanğan älem çempiondarı Galib Jafarov pen Gennadiy Golovkinge altın äpere almadıq. Al biz Sidneyge keterde mwnday atağı bar jalğız Bolat Jwmadilov edi. 

– Sizben äñgimeleskende Sidney turalı aytpau mümkin emes siyaqtı. Australiyada ayımız oñınan tuğan sät talay märte aytıldı da, jazıldı da. Büginde sol jeñisti künderdi jii eske alasız ba?

– Şınımdı aytsam, sol kezde ülken is tındırğanımızdı endi sezinip jürmin. Bwrın asa män bermeppin. Bir tanıs bapkerdiñ: «Olimpiadada sekundant bolsam, armanım joq» degeni bar edi. Sol armannıñ qanşalıqtı tätti ekenine közim endi jetti. Finalda tört qazaq ayqasıp, onıñ ekeui altın aldı. Keyin oylasam, Sidney şarşı alañına şıqqan jeti boksşınıñ jeteui de üşinşi kezeñnen sürinbey ötipti. Jigitter jarağan eken ğoy. Men qazir Olimpiadadan bes medal' almadıq dep ökinemin. Öytkeni, 

Daniyar Mwñaytpasovtıñ da jülde alatın jeri edi Sidney. Docenkonı Olimpiadanıñ aldında oñay jeñgen soñ, sol jolı da sürinbeydi dep oylappın. Daniyardı qamşılau kerek edi. Qısqaşa aytsam, sol şaqtardı men de bağalamappın, bizdi de bağalamadı ğoy. 

 

«TWRSIN, BİZDE AQŞA JOQ, MAKARON BAR»


– Al finaldıq sınğa tört jigitti qalay dayındağanıñız esiñizde me?

– Esimde. Äli künge deyin köz aldımda twr. Jartılay finalda Ermahan amerikalıq Djermeyn Teylormen qolğap tüyistiretin boldı. Jekpe-jek uaqıtı tayağanda jattığu zalına kelsek, Teylorğa basqa emes, äygili Evander Holifild aqıl aytıp otır eken. Ärine, iştey azdap qobaljığanmen, seskenbedik. «Tuıñdı tömen tüsirme! Bar qazaq sağan qarap otır!» dedik Ermahanğa. Aytqanday-aq, Ermahan amerikalıqtan 15 wpay artıq alıp, oysırata jeñdi. Al Bekzat... Bekzat sol Olimpiadada ösken bala ğoy. Ol ärbir kezdesuinen keyin jetile tüsti, är jekpe-jekten soñ küşine küş qostı. Olimpiadağa 12 kün erte bardıq. Sol kezde «Ağa, anau Ronaldin'yu degen futbolşı emes pe? Ol da biz siyaqtı qarapayım adam eken ğoy. Biz nege solarday bolmaymız? Anau boksşınıñ bizden qay jeri artıq? Onı da jeñuge şama jetedi» dep ünemi özin-özi qayrap jüretin. Biz tek Bolat, Mwhtarhan, Ermahan jeñedi dep barğan joqpız. Jeti jigittiñ jeteui de jülde tağınadı degen senim boldı. Senim aldağan joq. 

– Öziñiz aytqanday, siz bas bapker bolğan kezde qazirgidey köp aqşa bölinbedi. Sapalı jattığu jiındarın ötkizu üşin sizdiñ ülken ter tökkeniñiz turalı estimin...

– Wlttıq qwrama tolıqqandı dayındaluı üşin bar küşimdi sarqıp berdim. Oqu-jattığu jiındarına aqşa tauıp, jigitterdiñ qarnı toq boluı üşin talay adamnıñ esigin qaqtım da. Vagonnan jük tasu kerek bolsa, onı da istedim. Äli esimde, Almatı oblısındağı bir şağın kompaniyadan kömek swray bardım. Olar: «Twrsın, bizde aqşa joq, makaron bar. Alamın deseñ, qazir-aq tiep beremiz» dedi. Men quanıp kettim. Bir KamAZ tolı makarondı bazarğa aparıp satqanımda 3-4 mıñ dollar payda tüsti. Ol kezdiñ ölşemimen qarağanda, älgi paydamız öte ülken edi. Sondağı quanğanımdı körseñiz ğoy. Kuba qwramasımen joldastıq kezdesu ötkizu üşin de talay lauazımdı adamnıñ aldına barıp, kömek swrauğa tura keldi. Qazir mwnıñ bäri bolmağan siyaqtı. Ötken künnen belgi joq degen osı da. 

KUBALIQTAR QAZAQTARDAN SESKENETİN


– Aytpaqşı, Kuba men Qazaqstan arasında joldastıq kezdesu ötkizu turalı ideyañız öte sätti şıqtı. Toqsanınşı jıldardıñ ayaq twsı el ekonomikası şatqayaqtap twrğan kez edi. Anau alıstağı kubalıqtardı elge qalay äkeldiñiz?

– Bäri de jigitterdiñ qamı üşin ğoy. Tek qazaq boksşıları ğana emes, bükil KSRO-dağı bılğarı qolğap şeberleri Kuba dese, tiksinip qalatın. Tipti jarısqa barar kezde balalardıñ: «Men äri ketse, şirek finalğa jetemin. Odan äri kubalıq şığadı aldan» dep, şarşı alañğa şıqpay jatıp jeñiletinin kördim. Endi ne istemek kerek?! Äri oylanıp, beri oylanıp, Kuba qabılandarın elge şaqıramın dep şeştim. Almatını san aynalıp, Kubanıñ Qazaqstandağı elşisi Marsello Kabarielanı tauıp aldım. Jağdaydı tüsindirip aytıp em, Marsello basın şayqay berdi. Öytkeni, Bostandıq aralındağı tegis komandanı alıp kelu üşin köp küş kerek edi. Elşini köndiru qiındap bara jatqan soñ, Olimpiadanıñ üş dürkin çempionı, marqwm Teofilo Stivensonmen tüsken suretimdi körsettim. Kabariela külip qoya berdi. «Bwl bizdiñ elde añız ğoy. Onı qaydan tanisız?» dedi. «Iä, bwl añız adam meniñ jan dosım, sondıqtan, onı qonaq qılu kerek» dedim. Osılayşa, elşi kubalıqtardıñ bizge keluge qarsı emestigin bilip berdi. Bwl kezdesuden soñ, jigitter psihologiyalıq türde ülken küş aldı. Kubanıñ boksşıların da jeñuge bolatının, olardıñ da et pen süyekten jaralğan adam ekenine közderi jetti. Mwnıñ nätijesi jaman bolğan joq. Sidneyde biz kubalıqtarmen üş ret kezdesip, üşeuin de jeñip kettik. KSRO boksşılarınan qorıqpağan kubalıqtar key salmaqtarda qazaq jigitterinen seskenetin. 

– Teofilo sekildi añız adammen qalay dos­tasıp jürsiz?

– Bir teriniñ pwşpağın ilegen soñ, tanısıp-bilisudiñ reti tüsti. Janı taza adam edi. Kubağa saparlata barğanımızda, bizben qimay qoştastı. Avtobusqa kirip, jigitterdi qwşaqtap şıqtı. Közinde jas twnıp twr eken. Qolın bwlğap: «Meni Qazaqstanğa tağı da şaqırşı» dep qalıp edi. Stivenson sodan üş kün ötken soñ baqilıq boldı. Älem boksı ğajap adamdı joğaltıp alğanı üşin qattı qinaldım. Qazaq jigitterin ünemi maqtap otıratın. Äsirese, Ermahan pen Bolattıñ, Ruslan Musinovtiñ bokstasu mänerin wnatuşı edi.

ÇEMPIONDI KÖKKE KÖTERİP, BAPKERDİ WMITAMIZ


– Twrsın ağa, soñğı kezde Olimpiada çem­pionı Baqıt Särsekbaev halıq aldında wyatqa qalıp jür. Jal­pı, jwldız auruına şaldığıp, çempion­dıq­tı kötere almaudıñ sebebi nede dep oylaysız?

– Meniñşe, biz jigitterdi qattı köterip, äspettep jiberetin siyaqtımız. Olimpiada çempionı bolğan soñ, eşkim ekinşi ret Olimpti bağındıruğa wmtılmaydı. Nege? Öytkeni, bärine jaña qızmet tabılıp twr. Barlığında su jaña kölik, üy, aqşa. Osıdan soñ, ter isi müñkigen zalğa eşkim qaytadan ayaq baspaydı. Sol sebepti, bizde Olimpiadanıñ üş dürkin çempionı joq äli. «Olimpiadanıñ çempionı atansañ boldı!» dep, maqsatımızdı şektep qoyğan siyaqtımız. Ras, jwldızdıq dertine wşırağandar meniñ komandamda da boldı. Poyızben baratın jerge wşaqpen baramın, jigitterden tamaqtı bölek işemin degenderdi körmedi deysiz be? Kördim. Mwnday sätte bäriniñ aptığın basıp, ornına qoyıp otıru kerek. Äytpese, sporttağı nätije joğaladı. Mısalı, özim jii mısal etetin kubalıqtardı aytayınşı. Bir barğanımızda, Olimpiadanıñ üş dürkin çempionı Feliks Savon şelek wstap, eden tazalap jürdi. Bas bapkerdiñ tapsırması. Onı sen Olimpiadanı qanşa ret wtsañ da orındauğa tiissiñ. Sodan kişireyip nemese atağınan ayırılıp qalğan Savondı körmedim. Mine, bizdiñ dert osı. Altın alğan jigitti alaqanımızğa salamız da, bapkerdi wmıtamız. Qanşa çempion tärbielesem de, jwmıssız qalğan kezderim boldı meniñ. 2003 jılı zal izdep tentirep kettim. Ayttım ğoy, bağalamadı bizdi. Keşe Soçide bir qola alğanı üşin qanşama aqşa berip jatır. Al biz tört qazaqtı finalğa şığarğanda kim ne berdi?! 

– Tüsinikti. Soñğı swraq, eger bas bapkerlikke qayta şaqırsa barasız ba?

– Joq. Endi bas bapkerlik turalı aytudıñ qajeti şamalı. Temirdi qızğan kezinde soğadı. Sidneyden soñ meniñ ıntam zor edi. Talpınısım tau qoparıp jibererdey, jigitterdi tağı da biikke şığarsam dep maqsat ettim. Jalpıkomandalıq esepte qaşanğa deyin ekinşi, üşinşi orında jüremiz? Qazaqtardıñ köş bastaytın kezi endi tuadı dep oyladım. Alayda köñilim su sepkendey basıldı. Qazir men de sol talpınıstan tük te qalmağan. Büginde Almatı oblısınan darındı balalardı qanattandırıp, özim şäkirt tärbieleudi qolğa alıp jürmin. Äsirese, käsibi boksta Gena siyaqtı atoy salatın jigit tapsam deymin. 

– Äñgimeñizge rahmet.

Swhbattasqan Aqırıs SEYİTQAZI

"Jas qazaq" gazeti

0 pikir