Seysenbi, 22 Qazan 2019
Bilik 3521 0 pikir 1 Säuir, 2014 sağat 09:42

EURAZIYALANU - BOLAŞAQTIÑ IDEYASI

 «Euraziyalıq ideya teoriya retinde XIX ğasırda payda boldı. Biraq, bügin onıñ ölşemi müldem bölek. Euraziyalanu – bwl XXI ğasırdıñ ideyası. Bwl bolaşaqtıñ ideyası. Bwl bügingi tañda jahandanudıñ özi talap etip otırğan integraciyalıq üderisterdiñ täjindegi almas. Osı ideyanı sınauşılar da bar. Alayda, menimşe, bwl ideya iske asırılıp jatır. Qazir jwmıs istep twrğan üş qwrılım – EurAzEQ, AÖSŞK jäne ŞIW – bwl euraziyalanudıñ bolaşağın qalaytın üş irgetas»,- dedi memleket basşısı Nwrswltan Nazarbaev 2006 jıldıñ 26-şı mamırında L. Gumilev atındağı EWU-diñ studentteriniñ aldında söylegen sözinde.

Al, Elbası elimizdiñ täuelsizdiginiñ 20 jıldığına arnalğan saltanattı keşte bılay dedi: «Ortaq ekonomikalıq keñistiktiñ nätijesinde Qazaqstan öziniñ geoekonomikalıq jağdayın jaqsartıp, Ortalıq Aziya elderiniñ arasınan birinşi bolıp qwrlıqtıq twyıqtıqtan şığadı». Bwğan bügin dälelimiz bar ma? Keden Odağı jwmısın bastağan uaqıttan beri osı odaqqa müşe-memleketterdiñ özara saudanıñ ösimi aytarlıqtay wlğaydı. Mäselen, 2010 jıldan 2013 jıldıñ qırküyegine deyingi kezeñde Keden Odağındağı özara saudanıñ ortaşa jıldıq ösu qarqını 15,8 payızdı qwradı. Qazaqstannıñ eksportınıñ qwrılımında jıl sayın qayta öñdelgen önimderdiñ ülesi arta tüsude. Mısalı, Keden Odağı elderine eksporttalğan qayta öñdelgen önimderdiñ kölemi 2009 jılmen salıstırğanda 2012 jılı 2,5 esege wlğayıp, 4 mlrd. AQŞ dolların qwradı. Sonıñ nätijesinde, önimder eksportındağı qayta öñdelgen tauarlar ülesi 44,9 payızdan 58,9 payızğa köbeydi.

Öñdelgen dayın tauarlardıñ eksportına mınalar jatadı: qwbırlar, şağın qwbırlar men profilder, jük avtokölikteri, moyıntirekter, qwbır jelisine arnalğan armaturalar, fosfinattar, akkumulyatorlar, mıstan jasalğan sımdar, konditerlik önimder jäne şokolad, maqta talşığı, wn. Atap aytarlığı, otandıq konditerlik kompaniyalar Keden Odağı elderine şığaratın eksportınıñ kölemin üş esege deyin arttırdı. «Keden Odağındağı äriptesterimizden sauda-sattıq bäsekesinde biz wtılıp jatırmız degen sözderge ilanbağan abzal. Qarapayım ğana bir mısal. Bizdiñ kompaniyalarımız Resey men Belarus'qa şığaratın konditerlik önimderi men şokolad eksportın 3 esege, jük avtokölikterin jetkizudi 17 esege arttırdı. Cementtiñ eksportı da 16 esege wlğaydı»,- dedi Prem'er-Ministrdiñ birinşi orınbasarı Baqıtjan Sağıntaev Ortalıq kommunikaciyalar qızmetindegi brifingte.

Biznes jürgizuge qolaylı jağday tuğızu jäne Keden Odağı ayasında özara saudanı ırıqtandıru bizdiñ käsipkerlerge dağdarıs kezeñinde özderiniñ dayın tauarların saqtap qana qoymay, olardıñ jetkizu kölemin ösiruge mümkindik berdi. Qazirgi kezde köptegen otandıq dayın önimder üşin Keden Odağı ülken twtınu narığı bolıp otır. Önim öndiruşiler atap aytqanday, kedendik räsimniñ joqtığı, tehnikalıq tärtip pen sertifikattardı üylestirudiñ arqasında otandıq şağın jäne orta biznes ökilderi eksporttı wlğaytıp, öndirisin jetildirip jäne bäsekege qabilettiligin arttıra tüsude. Qalay desek te, Euraziyalıq ekonomikalıq odaq qwrudıñ negizi bolıp tabılatın Keden Odağı öziniñ tiimdiligin körsetti. 2009 jıldan beri elimizdiñ Keden Odağı memleketterimen aradağı jıldıq tauar aynalımı 88,3 payızğa östi. Al basqa eldermen salıstırğanda bwl körsetkiş 47,9 payızğa deyin köbeygen. YAğni, Qazaqstannıñ bastamasımen qwrılğan integraciyalıq birlestik özara sauda-sattıqtıñ qozğauşısına aynalıp otır.

Bwl ideya EurAzEQ-tıñ postkeñestik keñistiktegi eñ sätti jobalardıñ biri ekenin körsetedi. Qazirgi tañda kedendik «üştiktegi» äriptes-elderdiñ basşıları da, halıqaralıq sarapşılar da mwnı rastap keledi. Mäselen, Belarus' Respublikasınıñ prezidenti Aleksandr Lukaşenko Nwrswltan Nazarbaevtı «Euraziyalıq ekonomikalıq qauımdastıqtıñ negizgi qozğauşı küşi» dep atadı. Sonday-aq, Resey prezidenti Vladimir Putin Elbasımızdıñ euraziyalıq integraciyağa qosqan ülesine qatıstı mınaday bağa berdi: «Nwrswltan Nazarbaev ärqaşan integraciyalıq üderisterdiñ negizgi jaqtauşısı bolıp keledi. Keden Odağın qwrudağı, jalpı alğanda, TMD keñistigi men EurAzEQ-ta özara qarım-qatınastarımızdı nığaytudağı onıñ rölin basqaşa bağalau mümkin emes. Ol ŞIW, EQIW jäne basqa da halıqaralıq wyımdarda ülken bedelge ie».

Al, 2012 jılı Astanada ötken Birinşi Nazarbaev oqularına kelip, biik minberden söz söylegen Italiyadağı «Vox Populi» ğılımi-zertteu ortalığınıñ prezidenti Ermanno Vizintayner EurAzEQ-tı «jahandıq masştabtağı transwlttıq joba» dep atadı. «Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaevqa jarnama jasaudıñ qajeti joq. Sebebi, onıñ wsınğan EurAzEQ siyaqtı ideyası az ğana uaqıtta jüzege asırılıp, jahandıq masştabtağı transwlttıq jobağa aynaldı. Bügingi Astana jaña Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ negizgi eki tireginiñ biri deuge boladı»,- dedi ol halıqaralıq forumda söylegen sözinde.

 

Ämirlan Älimjan

abai.kz

 

0 pikir