Düysenbi, 14 Qazan 2019
Bilik 4585 0 pikir 28 Naurız, 2014 sağat 18:16

QAZAQSTAN INTEGRACIYADAN WTILĞAN JOQ!

Soñğı kezderi qazaqstandıq jäne şeteldik BAQ-ında: «Qazaqstan Keden Odağına müşe bolğanınan wttı ma, wtıldı ma?» degen saualdıñ aynalasında ärtürli oy-pikirler körinis tabuda. Ärine, jeke pikirin aytıp, közqarasın bildiruge ärkimniñ qwqığı bar. Alayda, bwl mäseleniñ tüp-törkinine tereñdep üñiletin bolsaq, kedendik «üştiktegi» integraciyadan Qazaqstan eş wtılğan joq.
Osığan naqtı dälelder men däyekter keltirelik. Birinşi dälelimiz – İJÖ-niñ ösimi. Statistika agenttiginiñ törağası Älihan Smayılov jariya etkendey, 2013 jıldıñ qorıtındıları boyınşa Qazaqstannıñ İJÖ-iniñ ösiminiñ deñgeyi 6 payızdı qwradı. Sonıñ işinde, önerkäsiptik öndiristiñ kölemi – 2,3 payızğa, tau-ken önimderi önerkäsibinde – 3,1 payızğa, qayta öñdeu önerkäsibinde – 1,6 payızğa wlğaydı. Bwl jerde eñ ülken ösim negizgi eki salada bayqalıp otır.
Öñdeu önerkäsibindegi ösim dinamikası boyınşa maşina jasau salası (josparlanğanı 112 %, is jüzindegi ösim 114,6 %) köş bastap twr. (resmi derekter Industriya jäne jaña tehnologiyalar ministrliginen alındı) Sonıñ däleli, öndiris kölemi 850 mlrd. teñgeden asıp tüsti. Jeñil avtokölikter öndirisi eki esege – 19 186-dan 37 471 birlikke köbeydi. Al avtobustar öndirisi 4,5 esege artıp, 205-ten 922 danağa jetti. Ötken jılı elimizde twñğış ret «Pejo» avtoköliginiñ şığarılımı jolğa qoyıldı. Al biılğı mamır ayınan bastap jol talğamaytın «Toyota» avtoköligi şığarıladı. Atap aytarlığı, otandıq avtoönerkäsip biıl jılına 50 mıñ avtokölik qwrastırıp şığaru mejesine qol jetkizudi josparlap qoyğan.
Qarqındı damuğa bet bwrğan ekinşi sala – qwrılıs industriyası. 2013 jılı bwl saladağı ösim kölemi 11,8 payızğa deyin wlğaydı. Qazaqstandıqtardı quantatını, işki narıqtağı otandıq qwrılıs materialdarınıñ ülesi 72 payızğa jetti. Endigi mindet – Üdemeli industrialdı-innovaciyalıq damu bağdarlaması şeñberinde osı körsetkişti 80 payızğa deyin arttıru. Eñ bastısı, 2014 jıldıñ soñına deyin bwl mejege jetuge barlıq mümkindikter bar. Öytkeni, qazirdiñ özinde cement, şatır, jılu saqtaytın materialdardı, plastmassadan jasalatın qwbırlardı jäne qwrğaq qwrılıs qospaların öndiru kölemi köbeydi. İşki narıqtağı swranıs cementpen, betonnan jasalğan bwyımdarmen, gips kartonımen 100 payız qamtamasız etildi. Biıl eki birdey cement zauıtınıñ iske qosıluı nätijesinde elimizdiñ batıs jäne soltüstik aymaqtarı cement importınan tolıqtay bas tartuda. Mısalı, «Kaspiy Cement» JŞS-i ötken jıldıñ soñında 1 mln. tonna önim şığarıp ülgerdi.
Qazaqstannıñ integraciyadan wtqanınıñ ekinşi däleli – investiciyalardıñ wlğayuı. 2012 jılı elimizge tartılğan tikeley şeteldik investiciyalardıñ jalpı ağını rekordtıq körsetkişke jetip, 28,8 mlrd. AQŞ dolların qwradı. Bwl körsetkiş 2011 jılmen salıstırğanda 2,4 mlrd. AQŞ dollarına nemese 8,9 payızğa artıq. Sodan şığar, elimiz BWW-ınıñ sauda jäne damu konferenciyasınıñ (YUNKTAD) mälimetteri boyınşa, tikeley şeteldik investiciyalar tartu kölemi boyınşa köş basında twrğan 20 memlekettiñ arasınan 19-şı orındı ielendi. «KAZNEX INVEST» AQ-ı resmi habarlağanday, 2013 jıldıñ birinşi jartısında önim öñdeytin sektorğa tartılğan tikeley şeteldik investiciyalardıñ jalpı ağını 1,6 mlrd. AQŞ dolların (bwl körsetkiş 2012 jıldıñ säykes kezeñimen salıstırğanda 5,2 payızğa artıq) qwradı. Bwl jerde de negizgi üş salanı atap aytuğa boladı. Birinşiden, metallurgiyalıq önerkäsip jäne dayın metall bwyımdarı öndirisine tartılğan investiciyalar – 16 payızğa östi. Ekinşiden, azıq-tülik önimderi, susındar men temeki bwyımdarı öndirisindegi investiciyalar ösimi 78 payızdı qwradı. Sonday-aq, üşinşiden, rezeñke jäne plastmassadan jasalğan bwyımdar öndirisine tartılğan tikeley şeteldik investiciyalar 79 payızğa artıp, 31,5 mln. AQŞ dolların qwradı. Bwl ayğaqtardıñ barlığı Qazaqstannıñ investiciya saluğa eñ qolaylı, eñ senimdi el ekenin däleldep otır. Mäselen, älemdik biznes-telearnalardıñ biriniñ 2012 jılı jürgizgen zertteulerine säykes, bizdiñ elimiz AQŞ (15-şi orın) jäne Europa, Tayau Şığıs, Afrika (5-şi orın) aymaqtarındağı şeteldik biznes-auditoriyadağı tanımaldığı jöninen köşbasşı-memleketterdiñ tizimine endi.
Qazaqstannıñ Keden Odağınan wtqanın otandıq jäne şeteldik sarapşılar da aşıq aytuda. «Osıdan üş-tört jıl bwrın, otandıq avtokölik önerkäsibin damıtudıñ keleşegi zor degenge kümändanuşılar köp bolatın. Öytkeni, 17 milliondıq narıq bwğan mümkindik bergen joq, – deydi Wlttıq käsipkerler palatası basqarma törağasınıñ orınbasarı Raqım Oşaqbaev.- Keden Odağı qwrılıp edi, osı bağıtta 7-8 joba qolğa alındı. Biıldıñ özinde jüzdegen avtokölikter şığarıldı. Qazaqstanda qwrastırılğan avtobustar Reseyge, Belarussiyağa eksporttalıp jatır. Ekinşi mısal. Oñtüstik Qazaqstan oblısında jılıjaylar salınıp, jemis-kökönis önimderin öndirude ülken serpilis payda boldı. Qazir sol jılıjaylarda öndirilgen önimderdiñ qomaqtı böligi Mäskeuge jöneltilude. Menimşe, Keden Odağınan alğaşqılardıñ biri bolıp wtqan – bizdiñ oñtüstiktegi ağayındarımız».
Strategiyalıq zertteuler institutınıñ ağa ğılımi qızmetkeri, «Problemı nacional'noy strategii» jurnalınıñ bas redaktorı Ajdar Kurtovtıñ pikirinşe, Keden Odağında Qazaqstannıñ öziniñ artıqşılıqtarı bar. «Salıq saludı alıp qarayıq. Bwl saladağı artıqşılıqtar belsendi iske asırıluda, – deydi reseylik sarapşı.- Köptegen reseylik kompaniyalar zañdıq qwzıretin qazaqstandıq ülgige özgertude. Bwl qazaqstandıq jinaq sandıqşağa wtıs emes pe? Keden Odağın negizsiz sınaytındar osı mäseleni wmıta beredi. Qazaqstannıñ Reseyge salıp jatqan investiciyaları da tura solay. Öytkeni, Qazaqstandağı bank sektorı bizneske kömektesude Reseyge qarağanda öte jaqsı damığan. Bwl da Keden Odağınıñ bergen artıqşılığı. Osınday närselerdi salıstırıp otıru kerek. Eñ bastısı, tuındağan mäselelerdi der kezinde şeşip, integraciyalıq qwrılımnan üş eldiñ de wtuın eskergenimiz jön».

Tañatar Tabınwlı.

Abai.kz

0 pikir