Düysenbi, 23 Qırküyek 2019
Ädebiet 6320 0 pikir 7 Tamız, 2014 sağat 13:27

Daniyar Salamat. ÜLKEN KİSİNİÑ ESİMİ

Redakciyadan: Jazuşı-dramaturg, kinorejisser Daniyar Salamat «Ülken kisiniñ esimi» attı eki bölimdi satiralıq tragikomediyasında bizdiñ qoğamdı jaylağan atabizmniñ sıqpıtın aşıp, fobiyanıñ mänine üñilip, adamnıñ adamgerşilik twlğasına emes, ataq-dañqına qwlşılıq etudi üyrengen pendelerdiñ wsaq minezderin äjualaydı. Oqiğa şağın auılda ötip jatqanday köringenimen, onıñ auqımı biz ben sizge ortaq zamannıñ sırın söyleydi. Özi körinbeytin, kim ekeni de belgisiz «Ülken kisiniñ» qwrmetine jükti äyelderin qinap bosandırğanday äreketke barğan keyipkerlerdiñ sözi men isi ezuiñe aşı mısqıl üyire otırıp oylandıradı.

      Daniyar Salamat. ÜLKEN KİSİNİÑ  ESİMİ

 (Eki bölimdi satiralıq tragikomediya)

 

                                                                          Qatısatındar:

Äkim (auıl äkimi) 
Sağat (jas maman)

Zäure (Sağattıñ äyeli, mektep mwğalimi)

                                                                                         Quanış (auıl tärtip saqşısı)

                                                                            Hanşa (onıñ äyeli)   

 Esbol (mektep direktorı) 

Sayra (onıñ äyeli)  

                                                                     Eldostıñ qızdarı, köpşilik, hor.

 

 

                                               Birinşi sahna

 

     Jabırqau ğana auıldıñ eskileu keñsesiniñ aldı. Auıldıñ är twsınan ärtürli äriptermen jarqıray «Ay-Dala», «Aydüken», «Ay-äptek» «Ay-Tpüşu»degen jazular erekşe köz tartadı.

     Üş adam äri beri jür teñselip. Äldekimdi kütetin sekildi, mazasızdana ersili qarsılı adımdasadı. Biri tolıqşa, egdeleu atı - Esbol, ekinşisi mwrttı arıq, policiya kızmetkeri kiimin kiip alğan, atı - Quanış. Üşinşisi jas jigit, sımbattı, atı onıñ - Sağat.

     Esbol: Äy, qayda äkimiñ, meniñ jinalısım bar edi?

     Sağat: Au, ağay, men qaydan bileyin?

     Quanış: Ne boldı? Jinalısıñ bolsa, ana zabuşıñ (zavuç) ne isteydi, ötkizer birdeñe qılıp, biz de jürmiz ğoy, mine.

     Esbol: Sende jwmıs bar ma osı?

     Quanış: E, nege joq? Ana Äbiläşimniñ balası tauıq wrlaptı, barıp jauap aluğa eki kün boldı, uaqıt tappay jürmin.

     Sağat: Keledi ğoy endi... änşeyinde äkimge kire almaymız, bügin şaqırğanına quanayıq ta?

     Esbol: Quanğanda... ne mäsele eken dep uayımdaysıñ da sol... E, aytpaqşı, tabarış uşaskaboy, jürşi, birdeñe aytayın...

     Esbol Quanıştıñ qoltığınan wstap tükpirge alıp ketedi de äldeneni qızu tüsindire bastaydı. Anau da birese basın şwlğıp, keyde basın şayqap birdeñe dep jatır.

     Osı kezde tükpirden jıltırbas, tapal adam körindi. Onı bayqağan bwlar japatarmağay jügirip kelip, qolın alıp, bas şwlğısıp amandasıp jatır. Äkimimiz - osı.

     Äkim: Estidiñder me?

     Bwlar: Neni, baseke? Neni?

     Türleri abırjıñqı, bir swmdıqtı kütetindey. Äkimniñ de qabağı tüsip ketken.

     Äkim: Endi osı auıldağı bas kötereri özderiñsiñder, sendermen aqıldaspaqpın.

     Bwlar: Neni, baseke? Neni?

     Äkim: Ülken kisiniñ tuğan küni kele jatır ğoy?

     Bwlar: Iya, bilemiz ğoy?

     Äkim: Ne isteymiz?

     Bwlar: (abırjıñqırap qaladı) Ne istegende endi... isteymiz ğoy... ne...

     Quanış: Äli eki ay bar emes pe?

     Äkim: Eki ayıñ öte şığadı, bıltır tıpırlap qalmap pa edik? Osı jılğı sıylığımız original'nıy bolu kerek...

     Sağat: Basqa auıldar ne dayındap  jatır eken, baseke?

     Äkim: (oqşiyadı) Olar mağan ayta ma, qızıq ekensiñder sender...

     Äkim mırzanıñ köpşe türde kinälap jibergeni jandarına batıp ketken ekeui jarısa Sağatqa jabılıp ketti.

     Esbol: Qızıqsıñ-ey sen? Olar ayta ma ne sıylaytının?

     Quanış: Aytsa, ne, solardikin qaytalay salayın dep pe ediñ? Basekeñ «original'nıy» dep twrğan joq pa? «Original'nıy»!

     Esbol: Sonı aytam... Eger sen sol au...

     Äkim Esboldıñ sözin bitirtkizbey kiip ketedi. Dauısı qatqıl, istiñ öte jauaptı ekenin sezdirgisi kelgendey.

     Äkim: Bwl endi daulasatın jer emes, daudı şeşetin jer aynalayındar... Oylansañdarşı... Kimde qanday ideya bar? Ne sıylaymız?  (Äkim añtarılıp qalğan üşeudiñ jaña qauip oylap qalğandarın bayqap qaldı). Sıylağanda endi... Öz auılımızda qalatın dünie de ol ... Sol kisiniñ qwrmetine atqarılatın, jasalğan, körsetetin dünie bolu kerek ta ol?

     Bäri: (bastarın izesedi) Iya, tüsindik qoy onı... Tüsinip twrmız ğoy...

     Esbol: Bıltır ol kisiniñ qwrmetine därihana aştıq qoy, bilesizder... atın «Ay-Äptek» dep qoyğanbız, bilesizder?

     Bäri: Bilemiz ğoy, bilemiz...

     Esbol: Şirkin, endi biıl jaña mektep aşıp jibergende qatıp keter edi, ä? Atı da qatıp keter edi - «Ay-Mektep»...

     Esboldıñ dauısınan orındalmaytın armannıñ sazı bilinedi. Äkimniñ qabağı kirjiip ketti.

     Äkim: Qaydan... Sen de bir... bolmaytın närseni aytıp... Sen sol därihananıñ qalay, qanday maşaqatpen aşılğanın bilesiñ be özi?

     Esbol: Bilem ğoy... Qapelimde ne isterimizdi bilmey, auıl bolıp asar jasamap pa edik.

     Quanış:Ülken kisiniñ tuğan künine qarsı aldıñğı jağın aqtap, atauın jazıp ülgergenimiz esimde.

     Osı kezde sol oqiğa esine tüsip ketti me, Sağat şar ete qaladı.

     Sağat: Osı biz nege sonşa şabanbız? Ou, ağataylar, aqır isteletin şarua bolğan soñ tuğan kün öte salısımen, kelesi küni kelesi jılğa dayındala beru kerek qoy?

     Quanış: Pısıqsıma...

     Äkim: Oğan kimniñ mwrşası kelip jatır? Artıq sözdi qaytesiñ, amal qarastır odan da?

     Ekeui: Sonı aytam... Sonı aytsayşı...

     Äkim: Al, ne isteymiz?

     Bwlar endi şın oylanadı. Tınıştıq ornaydı bir sät. Ünsizdikti Quanış bwzadı.

     Quanış: Qalay desem eken endi... Biz sıylığımızdıñ, yağni tartulaytın, bolmasa aşılatın dep aytqan jön ba...

     Öz oyına özi senbey, äkimge jaltaqtap, kümilji bastap kidirip qalğan Quanıştı äkim bas izep qanattandırıp jiberdi. Basqaları da odan bir tıñ dünie kütip auzına telmirisip qalğan.

     Quanış: (sözin jalğap) Bıltır bir därihana aştıq... endi biıl vıtrezvitel'-ayıqtırğış  aşsaq qaytedi, ülken kisiniñ qwrmetine? Bärinen de onıñ atı tamaşa. Basekeñ aytpaqşı, original'nıy bolar edi - «Ay-MasStar»! Baseke deymin da, ana «Aydan», «mastan» keyingi «star» degendi latın äripimen jazıp jiberse qatıp keter edi? Kerremet bolar edi!

     Ärkimge qoştau kütip jaltaqtap, soñında äkimge qarap telmirdi. Äkimniñ qabağı bir jazılıp, bir tüyildi.

       Äkim: Ol endi... Qalay bolar eken... dwrıs qoy endi... (sosın boyın tüzep aladı) Sender bir närseni tüsiniñderşi... Şındığın aytu kerek, mınau qımbatşılıq tamaqtan alıp buıp twr. Aqşa joq biıl, bildiñder me?! Köktiın berip jatqan joq qazir ökimet... Biraq... swraydı... (äkim artıq ketip  bara jatqanın sezip, kenet, dauısın jwmsarta qoydı) Joq, mäsele onda emes... Sender bir original'nıy närse tabıñdarşı, köp küş ketpeytin... Mısalğa deymin da... Sen Quanış, bilesiñ ğoy, onı saluğa qanşa aqşa ketedi...uaqıt degendey....

     Quanış: Ol jağın oylap otırmın ğoy, baseke... Men sizge dayın ob'ekti wsınbaqpın.

     Äkim: Qanday?

     Quanış: Ana mädeniet üyiniñ qasına deyin Qapış qorasın sozıp jibergen joq pa edi? Siz renjip jüretin ediñiz ğoy, bwz dep?

     Äkim: Iya?

     Quanış: Sonı bwzdırmay-aq alıp qoyayıq, bergi jağınan esik şığara salamız... Mañdayşasına ädemilep atın jazsaq boldı emes pe? Odan keyingi jwmıstarın köre jatamız ğoy... Bıltır äptekti de solay qılmap pa edik?

     Esbol: Baseke, jön siyaqtı mınanıñ ayqanı...

     Sağat ündemeydi.

     Äkim: (dür silkinedi) Dabay, bos äñgimeni qoyayıq... Jılda-jılda büytip riskabayt ete beruge bolmaydı. Mende bir oy bar...

     Äkim bastap kele jatqan äñgimesiniñ osı twsına kelgende kidirip, bata almağanday ma... bir wlı isti bastarday oylı közben kökjiekke köz jiberdi. Aynalasındağılar mwnıñ auzına qaradı.

     Äkim: (ändetip) Mendeeee birrr oyyy barrrr.... Mende bir oy bar... ol  kisiniñ...

     Bäri äkimniñ auzına kirip keterdey enteleydi.

     Äkim: ...ülken kisiniñ tuğan künine qarsı bir kelinşegimiz bosanuı kerek!

       Bwlar: (tañdanısıp) Bosanuı kerek? Bir kelinşegimiz bosanuı kerek?

      Äkim: Men senderdi nege şaqırdım? A? Meniñ audandıq ambulatoriyadan alğan deregim boyınşa osı üşeuiñniñ äyelderiñ bosanuğa jaqın deydi ğoy, tayauda?

     Bwlar: (kümiljidi) Endi.. Iya... Sonday derekter bar.... Iya, baseke?

     Äkim: Dwrıs qoy?

     Bäri: Dwrıs, baseke!

     Äkim: Endeşe, däl ülken kisiniñ tuğan küniniñ qarsañında bireuiñniñ kelinşekteriñ bosanuı kerek, kimdiki sol künge tap kelse, sonıñ şildehanasın wlan asır toy etip jasap,  arnayı   «Oşar» telearnasınıñ jurnalisterin şaqırıp, ülken kisiniñ qwrmetine säbidi ülken kisiniñ esimimen ataymız! Original'nıy sıy - osı.

     Bäri kidirisip, oylanıñqırasıp qaladı. Äkim de ekpinin azaytadı.

     Äkim: Ne, qarsısıñdar ma?

     Bäri: Joğa, baseke? O, ne degeniñiz...

     Sağat: Swraq bar, baseke?

     Äkim: Ne swraq? Swra al?

     Sağat: Äyelderimizdiñ merzimi sol künge kelmey qalsa şe?

     Äkim: Aynalayındar-ou, endi toşna keledi dep osı üşeuiñniñ spisikteriñdi berdi ğoy mağan, audannan? «Kelmey qalsa şe» degen ne äñgime ol?

     Üşeui bastarı salbırap ündemey qaladı. Äkim odan äri küş aladı.

     Äkim: Ne äñgime ol küni kelmey qalsa degen? Keltiriñder! Nege erkek bolıp jürsiñder keltire almasañdar? Ne bir äyelderiñe älderiñ kelmey me?

     Sağat: Ağa, endi oğan bir Qwdaydan basqanıñ ämiri jürmeydi ğoy? Biz ben äyeldiñ qolında ne twr?

     Äkim: (ojırayadı) Äy, sen öziñ... (mwnday qarsılıqtı kütpegen äkim tığılıp qaladı)  sen öziñ qalay, qalay söyleysiñ? Sen birinşi äreket etip körmey jatıp atoylap qarsılıq körsetkeniñ qalay?

     Sağat: Ağa, men qarsı emepin, qarsı emespin oyıñızğa, biraq logika da boluı kerek qoy?

     Äkim: (qattı ketedi) Logika-mogikasınıñ atasına nälet! Wrdım logikañdı! İste dedim be, iste! Jasa dedim be, jasa! Osı mine, logika!

     İstiñ nasırğa şauıp bara jatqanın añğarğan Esbol men Quanış äñgimege aralasadı.

     Esbol: Baseke, sizdiki dwrıs qoy, jas qoy bwl jas... Jas bolğan soñ, täjiribesizdikten qoyılıp jatqan swraq  qoy bwl... Renjimeñiz oğan...

     Äkim: Jas deydi... «Jas bolsa, iske» degen, istesin aytqandı...

     Quanış: Baseke, renjimeñiz... Negizi bılay istese de boladı ğoy... Äyelderimiz... kimniñ äyeli bolsa da endi... Äyteuir ülken kisiniñ tuğan küninen keyin tumay, deyin tusa boldı ğoy... Bir eki kün...bir apta deyin tusa da deymin da... Sol küni üytip-büytip tudı jasay salamız da...

     Äkim: (quanıp ketedi) Mine, sonı aytam! Äyteuir sol aralıqta bosansa boldı ğoy? Kim bilip jatır onı? Joğardağılardı aytam...

     Äkim qoştauşısınıñ sözinen keyin arqalanıp, senimdi kirisedi.

     Äkim: Aynalayındar, biraq tisteriñnen şıqpasın, senderden basqa eşkim bilmeytin bolsın... Äyelderiñe de aytpañdar, tek baptay berseñderşi äyelderiñdi, boldı. Bwl äyelderdiñ qwlağına bir närse jetken soñ bilemiz ğoy, otız rulı elge taraytının... Artıq sözdiñ ne keregi bar, masqara bolıp jürmeyik...

     Bäri: Dwrıs qoy, dwrıs...

     Äkim: Olay bolsa, sender bılay jasañdar endi... Bizge keregi bir-aq äyel, jäne ol wl tuuı kerek... Äyelderiñniñ jay-küylerin baqılauda wstañdar. UZI-ge tüsiriñder... Toşna uaqıtın anıqtañdar... Derekterin mağan jetkizip twrıñdar. Naqtı keletinderiñmen arı qaray jwmıs isteymiz, al, jaqsı... (äkim jüre beredi de qayırıladı) Biraq tisteriñnen şıqpasın.... Eşşşkim bilmeytin bolsın!

     Äkim ketedi. Bwlar añırayıp qala beredi.

 

                                              Ekinşi sahna

 

     Auıldıñ qarapayım jabdıqtalğan üyleriniñ biri. Bir kekseleu äyel şay dayındap jür. Sol kezde birdey ülbirey kiingen aqquday jeti qız üyge kirip keledi.

     Qızdardıñ eresekteui: Apa, ne istep jürsiz?

     Äyel: (quanadı) Ey, aynalayındar... Keliñder... Men sol, şay qamımen jürgen edim ğoy, sol...

     Eresek qız: Apa, o ne degeniñiz? Sizge köp qimıldauğa bolmaydı... Däriger aytpadı ma?

     Apası: Ey, sol därigerleriñe tañ qalam... Ötken jolğı biri sizge köp küş tüsiruge bolmaydı dep ed, keşe birine barsam, köbirek qimıldañız deydi, mwnday jağdayda dene qimıldarı öte qajet deydi, bilmeymin ğoy, qaraqtarım...

     Qızdar: Joq, apa... Dene qimıldarı, jattığular ol basqa... Ol jüyeli türde jasaladı... Al, mınanday küybeñ tirlikti bizge qaldırıñız... Bizdi ne üşin tudıñız? Rahatın körmeysiz be endi?

     Sol kezde üyge Esbol kelip kiredi. Qızdar japırlap kelip onıñ betinen süyedi.

     Esbol: (emirenedi) Ey, aynalayındarım sol... Kölimde jüzgen aqqularım sol... oy, jandarım...

     Muzıka oynaladı. Appaq qızdar şınımen appaq aqqularğa aynaladı. Qalıqtap jür. Aynala än küy, äsem bige oranadı. Esbol men bäybişesi otır solarğa qarap masayrap, şalqıp. Muzıka ayaqtaladı. Qızdar da tarap ketedi. Bwlar şayların ortalarına aladı.

     Esbol: Ey, jandarım sol... Jeteui jetpis wl dersiñ...

     Bäybişesi: (külip) Sen de aytasıñ-au, mına şarana ömirge kelse ne der ekensiñ? Jalğız wlım jetpis jigitke tatidı der me ekensiñ?

     Esbol: (basın köterip aladı) Ne deysiñ? Wl deydi? Qaydan bildiñ?

     Bäybişe: (jaybaraqat) Jay aytqan sözim ğoy...

     Esbol: (köñili päseyip, basılıp qaladı ) Aaa, men qaydan bileyin... ne, UZI-ge tüsseñşi...

     Bäybişesi: Sol bälege tüsuge jüregim daualamay jür... Kim biledi ne derin... Tağı qız dey me...

     Esbol: (qoqilanadı özinşe) Ne? Qız bolsa ne bolıptı? Qız bala emes pe? Bala! Bala bolğanda qanday bala! Üy, jandarım sol! Erteñim ğoy bwlar, ertegilerim ğoy!

     Bäybişesi: Qaydan bileyin... Bäybişem wl tumadı dep...

     Esbol: Ne deydi... Bos sözdi qaytesiñ, bäybişe...

     Bäybişesi: Aytpaqşı, äkim nege şaqırıptı?

     Esbol: Äy, bolmaytın äñgime... Ülken kisiniñ tuğan küni kele jatqan joq pa...

     Bäybişe: Iya, oğan eki ay bar emes pe äli?

     Esbol: Soğan dayındalayıq, üyteyik-büyteyik deydi.

     Bäybişesi: Ne isteymiz deydi biıl? Mına jaña mektep salıp berse dwrıs bolar edi senderge...

     Esbol: Oy, oğan uaqıt kerek emes pe...

     Bäybişesi: A, aytpaqşı, iya... Bıltır mına tauıqqoranı äreñ salıp bitirip edi ğoy.

     Esbol: Tauıqqorası nesi?

     Bäybişe: «Ay-Äptekti» aytam... Qañırap bekerge twr, salğanın qayteyin.

     Esbol: Aaaa... Qaytesiñ endi...

     Esbol oyğa batıp bir sät ünsiz qaldı. Ne bolğanın añday almağan bäybişesi tañdanıp, sözge tartqan boldı.

     Bäybişesi: Ana jer ne boldı, qağazı dayındalıp jatır ma eken?

     Esbol: (wyqıdan oyanğanday) A?

     Bäybişesi: Ana swrağan jerimiz ne bolıptı deymin?

    Esbol: A, o jayında ündemedi...

     Bäybişesi: Ündemse... sen öziñ aytpaysıñ ba? Men soğan şaqırğan şığar dep quanıp qalsam äuelde.

     Esbol: Onda basqa da adamdar boldı. Sosın arnayı barıp söylesem. Sen ne...UZI-ge tüsşi, jaray ma?

     Bäybişesi: Ne deysiñ?

     Esbol: UZI-ge tüsşi deymin. Erteñnen qaldırmaşı.

     Bäybişe:(şoşıñqırap) E, nege tüsem?

     Esbol: Au, endi jwrttıñ bäri tüsedi ğoy? Köreyik te, wl ma eken, qız ba eken degendey...

     Bäybişe: Qız bolsa şe?

     Esbol: (orınınan twradı) Qız bolsa deysiñ be... Bolmaydı. Qız kerek emes, wl boluı kerek. Wl boluı kerek. Al, men kettim mektepke, qaldım-au jwmıstan. Sen erteñ UZI-ge tüs.

     Esbol kete baradı. Bäybişe añırıp qala beredi.

 

                                            Üşinşi suret

 

   Quanıştıñ aulası. Aşañ jüzdi, arıqşa äyelmen Quanış söylesip otır. Ol äyeli, atı - Hanşa.

     Quanış: Sonımen ne jañalıq?

     Hanşa: Oy, ne jañalıq boluşı edi, jaña ğana jwmıstan keldim.

     Quanış: Bügin keş keldiñ ğoy?

     Hanşa: Iya, dändegen ekensiñ künde tüste kelgenime. Endi mende sıltau qalğan joq jwmıstan swranatın. Erteñnen bastap keñse küzetem. Ne tınıp jatqan şarua joq, sonda da erteñnen keşke deyin sarılıp otırğanıñ sol...

     Quanış: Äy, ne jañalıq endi, aytsañşı?

     Hanşa: Sağan ne bolğan bügin, Quanış? Men ne qazaq radiosında isteytin be edim? Qoymadıñ ğoy tipti, ne jañalıq, ne jañalıq dep? Ana mal bağuğa alıp kelgen balañ ketem deydi, mine, sol jañalıq!

     Quanış: Qayda ketem deydi?

     Hanşa: Üyine de. Basqa qayda ketuşi edi?

     Quanış: Atasınıñ bası ketedi... Ketip körsin, sottatıp jibereyin! Qoy wrlaudı biledi, qoy bağudan qaşadı, ä? Men onıñ isin jasırıp qoyıp otırsam qara mwnı! Jaraydı, onı qoyşı... Ketse, barsın. Ana Äbiläşimniñ balası tauıq wrlap jür deydi ğoy, ketse sonı alıp kelermin azar bolsa. Jaraydı, basqa ne jañalıq?

     Hanşa: (soñğı swraqtı eleñ qılmay)  Sen tauğa jibermeseñ mına maldardı töñirekte jayılım qalmadı. Qıstaudı qaşan alasıñ?

     Quanış: Sol qıstau alu oñay bolmay twr ğoy... Äkim de ıñğay bermey.

     Hanşa: Oğan birdeñe beru kerek şığar.

     Quanış: Berip jatırmız ğoy endi...

     Hanşa: Oy, seniñ ol jaqsılığıñdı mindeti dep jür ol. Onı mise twta ma ol?

     Quanış: Qoyşı, bir amalın qılamız? Ne jañalıq deymin-ey?

     Hanşa: Seni tülen türtken be bügin? «Ne jañalıq, ne jañalıq» dep büri ketken küytabaq sekildi qaytaladıñ da qaldıñ ğoy? Ne boldı sağan?

     Quanış: (orınınan twrıp, işin tompaytıp körsetedi) Seni mınanday deydi ğoy?

     Hanşa: (küledi) Ne-me-ne?

     Quanış: (älgi qılığın qaytalaydı) Mınanday dedi ğoy seni? Ekiqabat. Jükti. Ayağı auır. Beremennaya!

     Hanşa: (sıqılıqtap küledi) Onı kim aytıp jür sağan?

     Quanış: Estidim?

     Hanşa: (külip) Seniñ estimeytiniñ joq?

     Quanış: Ras pa?

     Hanşa: Ötirik, ärine!

     Quanış: (şoşıp ketedi) Ötirigi nesi? Jındı ma-ey?

     Hanşa: Seniñ kimnen estigeniñdi qaydam, men ötken jolı jwmıstan swranğanda ambulatoriyağa kettim degem... «ne, jüktisiñ be» degende «iya» dey salğam. Keyin birneşe ret swrandım jwmıstan solay... Äzil ğoy bwl, onı sağan kim jetkizip jür?

     Quanış: (sılq tüsip otırıp qaladı) Mmmm, qaljıñ de...

     Üydiñ işinde ıñğaysız bir ahual ornaydı. Küyeuiniñ änşeyinde mwnday närsege at üsti qaraytının biletin Hanşa jağdaydı tüsinip bolar emes. Quanış qabarıp, tünerip baradı.

      Hanşa: Ne boldı sağan, Quanış?

     Quanış: (tistenedi) Qaljınıñnıñ atasına nälet!

     Quanış atıp twrıp üydiñ işin ersili-qarsılı kezip ketedi. Aşulı.

     Hanşa: (şoşınıp) Ne boldı sağan, änşeyinde öziñ aytpaytın ba ediñ... jağday kerek, bala ne kerek dep... Bügingiñ ne qılıq?

     Quanış: Nege kerek joq bala? Kerek mağan bala! Wl kerek! Wl bildiñ be? Eki aydan keyin kerek, uje!

     Hanşa: Ne deysiñ? Mınauıñ ne söz, Quanış? Eki ayıñ ne?

     Quanış: Qaşan men sağan men wl kerek joq dedim, a? Qaşan kerek joq dedim? Jwrttıñ bäri äne, wl tuayın dep jatır! Al, sen nege tumaysıñ? Sen nege tumaysıñ deymin? Basqasın aytpağannıñ özinde äne, ana Esboldıñ kempiri bosanğalı jatır! Qay jeriñ kem seniñ kem olardan, ä? Qaljıñ deydi ğoy, äzil deydi ğoy mağan?

     Quanış üydiñ işinde äri-beri alaswrıp jür. Hanşa aytuğa söz tappay otırıp qaladı. Küyeuiniñ bügin nildey bwzılğanın tüsine almay älek. Quanış tipti qwtırıp baradı.

     Quanış: Qaljıñ deydi. Körseteyin sağan qaljıñdı.

     Quanış üy kiimmen otırğan edi. Apıl-ğwpıl şeşindi. Sosın apıl- ğwpıl policey formasın kiindi. Beline kaburasın tağındı. Basına furajkasın kidi. Ayqay saldı sosın. Dausı zildi, qaharlı.

     Quanış: Hanşa!

     Hanşa: (orınınan twrdı, añ-tañ) Iya?

     Quanış: (jerdegi jastıqşanı nwsqadı) Ana jastıqtı al!

     Hanşa: Iya?

      Quanış: Endi onı işiñe tıq!

     Hanşa: Nemene? Sen...

     Quanış: (aqırıp jiberdi) Tıq dedim işiñe!

     Hanşa jaylap, qorıqqanınan jastıqtı köyleginiñ işine tığadı. Hanşa jükti äyelderdey domalandı da qaldı.

     Quanış: Endi jüresiñ solay!

     Quanış üyden jedel şığıp ketti.

 

                                             Törtinşi sahna

 

          Jeti aqqu bileydi tağı da. Ortasında Sayraş (Esboldıñ bäybişesi) Jeti aqqu üyirilip kelip jazıladı, üyirilip berip tarqaydı. Jaylı muzıka, alapat küy, bir kezde Sayraş ortalarınan sıtılıp şığadı.

     Sayraş: İşimdi bir alapat küş bwrap, sığıp baradı.

     Qızdar: Qoyıñızşı, apa, sizge qazir köp oylanıp, jüykeñizge küş tüsiruge bolmaydı. Qaytesiz endi ne bolsa sonı oylap...

     Sayraş: (oyına äldene tüskendey, közi jarq ete qaldı) Masqara...

     Qızdar: Ne boldı, apa, ne boldı?

     Sayraş: Masqara... Nege men mwnı bwrın oylamağam..

     Qızdar: Qanday masqaranı aytasız, apa?

     Sayraş: Auzım aşılıp, üyge kelse kebisin turalap qoyıp, tüzge şıqsa, etigin tüzep jüre berippin-au?

     Qızdar: Ne boldı, apa, endi aytsañızşı?

     Sayraş: Mına äkeleriñ toqal alğalı jür...

     Qızdar: (şoşidı) Ah, ne deydi? Qaşan?

     Sayraş: Qaşan? Men qaydan bileyin, qaşan? Qwdalığın menimen aqıldasadı dep pe ediñder?

     Qızdar: Mümkin emes, apa, bizdiñ äkemiz onday emes, bizdiñ äkemiz moral'no ustoyçivıy adam!

     Sayraş: Qazir mına ülken bastıqtardıñ bäriniñ toqaldarı bar emes pe? Bwl soğan eliktep jür. Ay, añqaumın-ey... Aldıñküni ğana tisiñnen şıqpasın dep mına äkimniñ jas toqalı jayında äñgime aytıp edi. Üytedi eken, büytedi eken dep. Qazir oylasam, sonda közi janıp twrğan eken ğoy. Män bermep edim onda...

     Qızdarı: Qoyıñızşı, apa, mümkin emes!

     Sayraş: Mümkin-au... Sol mümkin be deymin, bügingi sözi   sonı meñzeydi.

     Qızdarı: Ne deydi äkemiz?

     Sayraş: Tekseril deydi... UZI!

    Qızdarı: UZI-i qalay? Onısı ne degeni eken?

    Sayraş: Eñ qorqınıştısı...

    Qızdarı: Iya?

    Sayraş: Eñ qorqınıştısı, seniñ işiñdegi qız emes, wl boluı kerek dedi ğoy mağan.

     Qızdarı: Onda twrğan ne bar?

     Sayraş: Mäsele sonda, eger wl bolmasa, bir äreketke dayın sekildi?

     Qızdarı: Al, wl bolsa şe?

     Sayraş: Qaydam. Bolmaydı-au. Ağzam tek qız öndiretin sekildi.

     Qızdarı: Iya, mınau bir qızıq bolıp twr ğoy özi.

     Sayraş: Özgerdi äkeleriñ... mına däu bastıqtar bwzdı äkeleriñdi. Bäri şetterinen toqal alıp. Bwrın zavuş kezinde tek qızmetin biletin edi, osı direktorlıq taq qwrttı mwnı...

     Qızdarı: Sengiñ kelmeydi, bılay qarasañ, sol qalpı sekildi.

     Sayraş: Qızdarım, qapı qalmayıq... Äreket eteyik?

     Qızdarı: Qanday?

     Sayraş: Qarañdar jan-jaqtı! Barlañdar! Kim eken onı azğırıp jürgen? Ana boydaq mwğalimderdi zerttep köriñder! Qwrbılarıñnan sır tartıñdar, qapı qalmayıq! Biz äkemizdi eşkimge bermeymiz!

     Qızdarı: Biz äkemizdi eşkimge bermeymiz!

«Biz berilmeymiz!» attı än  orındaladı.

 

                                               Besinşi sahna  

 

     Auıl keñsesiniñ aldı. Alıstan iri äriptermen jazılğan «Ay-Dala», «Ay-aptek», «Ay-Tpşu» degen sözder jarqırap, menmwndalap twr. Sağat jas kelinşegi Zäureni qolınan tartıp, süyrep keledi.

     Zäure: Sonda balanıñ atı Ay-Patşa bola ma?

     Sağat: Iya, Ay-Patşa boladı...

     Zäure: Neee..

     Sağat: Ne boldı?

     Zäure: Mağan wnamaydı.

     Sağat: Ne? Mağan wnamaydı? Nesi wnamaydı? Ay-Patşa tamaşa emes pe? Özi ay, özi patşa! Keremet! Jür, bastıq kütip qaldı.

     Zäure: Twra-twrşı, oylanıp alayıq?

     Sağat: Oybay-ou, ne oylanatını bar?

     Zäure: Bizdiñ auılda bir jamaaaan oqitın balanıñ atı Aypatşa bolatın...

     Sağat: Janım-ou, biz seniñ auılıñdağı jamaan oqitın  balanıñ emes, anaaaou jaqtağı ülken kisiniñ atımen qoyamız ğoy?

     Zäure: Al, sol ülken kisiñ...

     Sağat: Iya?

     Zäure: Sol ülken kisiñ... ülgi me...äueli?

     Sağat kürsinedi. Alısqa qarap oylanadı biraz. Sosın kelinşegin iığınan oray qwşaqtaydı.

     Sağat: Iya...Biz qazir sol ülken kisiden... biik qaray almay qaldıq qoy... Ökinişti, ärine. «Zaman tülki me, adam tülki me...» onı da ayırıp bolmaysıñ...Biraq bizge ömir süru kerek, solay ma, janım?

     Zäure: Sssolay...

     Sağat: Ömir süruimiz kerek. Özimizdiñ bolşağımızdı oylauımız kerek... Armandauşı edik qoy, Zäure... Ana bökterge taqau biik üy salamız dep, sosın balamızdı aldımızğa alıp, künge qarap otıramız keşqwrım dep... Sol esigi künge qarağan biik üydi salu üşin bizge jas maman retinde kvota berilui kerek. «Kisiniñ kilti aspanda» degen, ol mına äkimniñ qwziretimen şeşiledi.

     Zäure: Eger ol kvota bizge berilui tiis bolsa, zañdı bolsa, nege berilmeydi?

      Sağat: Solay endi... Qaytemiz. Bolaşağımızdı, armandarımızdıñ iske asuın oylayıq dep şeştim, köndim, janım. Andağı iştegi wlımnıñ...

     Zäure: (sözin bölim) Wlımnıñ deysiñ be, Sağat? Sen onıñ atın aytşı?

     Sağat: Atın...

     Zäure: Atın aytıp aynalıp-tolğanşı wlıñdı...

     Sağat: Atın... Ayyyyppp

     Zäure: Tiliñe oralmay ma...

     Sağat: Iya... Tilim ikemge keler emes.

    Zäure: Meniñ de tilim keler emes bwl esimdi atauğa... bwl esimdi iştegi künäsiz periştege mäñgilik serik qılıp beruge tipti de köne alar emespin, Sağat.  Esiñde me, Sağat.. Biz üylenbey twrıp-aq, ekeuimiz alğaş kezdesip, söz baylasıp jürgende wl bolsa atın - Jahanşah qoyamız deytin edik qoy...

     Sağat: Jahanşah... Iya. Jahanşah... (Sağat äyeliniñ älsiz tompiğan qwrsağın sipaydı) Jahanşağım meniñ... Jahanşah... Kettik!

     Ekeui ketedi.

 

                                            Altınşı sahna

 

     Keñseniñ aldına alqın-jwlqın bolıp äkim men uçaskelik policiya Quanış şığadı.

     Äkim: Äy, mınalar qayda jür-ey,a?

     Sol kezde alıstan bası salbırap bwlarğa Esbol jaqındaydı.

     Esbol: Assalaumağaleykum, baseke...

     Äkim: Ne boldı, wnjırğañ tüsip ketipti ğoy?

     Eldos: Oy, baseke, sol... istiñ qiyuı qaşıp...

     Äkim: (onı eleñ qılmaydı) Al, tapsırma ne bolıp jatır?

     Quanış: (taq ete qaladı) Tapsırmañız oqtay, baseke?

     Äkim: Iya, ne jañalıq?

     Quanış: Jañalıq sol baseke, keliniñiz Hanşa bir Aypatşanı düniege äkeleyin dep twr!

     Äkim: Öydeyt degen! Bärekelde, UZI-ge tüsirdiñder me?

     Quanış: Tüsirdik! Qoşqarday wl dedi! Mine, däkumet, suretteri!

     Quanış sömkesinen qobıratıp biraz qağazdardı şığarıp, äkimniñ köz aldında bwlğap jatır.

     Äkim :(zer salıp qarağan boldı) Mınau ne, snimkisi me?  

     Quanış: Iya, sol... (sausağımen nwsqap körsetip jatır) Mine, mınau qap qara bolıp twrğan sol...Mına twsta mine, şümetayı deydi... Wl deydi ğoy, wl... Hanşa da maladaes, on jıldan keyin mine, wl bosanbaq...

     Äkim: Aaa, solay ma, dwrıs eken onda, malades... Ne ana srogı qaşan eken?

     Quanış: Ne srok, baseke?

     Äkim: Uay, bosanatın srogi bolmay ma endi?

     Quanış: A, iya, iya. Sol ğoy sol, ülken kisiniñ tuğan küninde deydi ğoy, Qwday qalasa...

     Äkim: Solay ma... Solay dep jazılıp twr ma, mına qağazda?

     Quanış: Solay dep twr ğoy, oqısañızşı mine, dwrıstap.

     Äkim: Äy, men bwl bälelerdi tüsinbeymin ğoy, solay dep jazılıp twrsa boptı. Dwrıs, malades... Endi ana sroginen qate ketpeyik...

     Quanış: Oy, odan qam jemeñiz, srogı asıp bara jatsa, işin jarıp alsam da tudıram ğoy?

     Äkim: (küledi) Qoy-ey, qattı ketpe...

     Quanış: Endi qaytem, endi...

     Äkim men Quanış bir birin qolpaştasıp, arqıray küledi. Jandarı jaylanıp, bir ülken is bitkendey jaydarı. Äkim sosın boyın jinadı, tamağın kenedi, tağı bir mäsele büyirden tigendey sölbireyip twrğan Eldosqa iegin köterdi.

     Äkim: Seniñ jağdayıñ ne boldı?

     Esbol: Jaqsı.

     Äkim: Wl ma, qız ba?

     Esbo: Qiyuı kemedi, baseke... Qız...

     Äkim: Tağı qız ba?

     Esbol: Tağı qız...

     Äkim: Şın aytıp twrsıñ ba?

     Esbol: Ötirik aytıp qaytem, baseke?

     Äkim: Sonımen sende qanşa qız boldı özi?

Esbol: Jeti qız ğoy... Mınaumen segizinşi boladı...

     Äkim: Osı seniñ qatınıñ... nege qız tua beredi özi?

     Esbol: Bilmeymin ğoy, baseke?

     Äkim: Bilmeseñ, üyreteyin...

     Esbol äkim şınımen bir närse üyretetindey jerden közin köterip äkimge tiktedi.

     Äkim: (Quanışqa iek qaqtı ) Mine, mına Quanış biledi, üyretsin... Äy, biraq sağan emes, äyeliñe üyretken jön şığar onı.

     Äkim men Quanış darılday külisedi. Esbol jerge qaradı.

     Äkim: Älsizsiñ ğoy, Esbol, älsizsiñ...

     Osılay dedi de äkim Quanıştıñ kelip qolın aldı. Quanış türin sabırlı qıla qoydı.

     Äkim: Al, Quanış, sen jüre ber... Kerek bolsañ, tağı şaqıram ğoy...

     Quanış: Baseke...

     Äkim: Au?

     Quanış: Oñaşa şarua bar edi...

     Äkim: Onı... sosın.

     Quanış: Jaqsı, baseke!

     Äkim: Sau bol!

     Quanış sergek basıp ketedi. Äkim sölbireyip twrğan Esboldıñ däl qasına kelip twrdı.

     Äkim: Sonımen... qiyuı kelmedi de...

     Esbol: Qiyuı kelmedi...

     Äkim: Seniñ bar jwmısıñnıñ qiyuı qaşıp twr ğoy özi...

    Esbol: Qwdaydıñ isi ğoy, baseke..

     Äkim: (şamdanadı) Sender özi... nege qwdayşıl bolıp qalğansıñdar, ä?

Osı sender qay Qwdaydı aytıp twsıñdar?

     Esbol: Qwday jalğız ğoy, baseke..

     Äkim: A, solay ma? Qwday jalğız de... Sonımen meni mwqattım dep twrsıñ ba?

     Esbol: Joğa, o ne degeniñiz, baseke?

     Äkim: Solay de...Qwday jalğız de... Men sonı bilmeydi ekem, ä? Endeşe, sender isteriñnen bereke qaşsa boldı sol Qwdaydıñ iığına bar jauapkerşilikti artıp qoyğandı qoyıñdar... Bärine Qwday kinäli, ya? Qatınıñ qız tusa da Qwday kinäli... Mektebiñniñ terezesi sınsa da, üydegi qwrsaulı keseñ sınsa da - Qwday kinäli... Qoyıñdar, Qwdaydı kinälaudı! Ol - Qwday, ol – ülken kisi, boldı! Davay, biz bılay isteyik... Sol Qwdaydıñ (aspanğa swq sausağın şoşaytadı) köñilin taba almağan özimizdi kinälayıq, aldımen, iya? Özimizden izdeyik bar mindi (äkim ekilenip ketedi)! Aytşı? Aytşı? Ol kisi senderge jaman bolsın dep jatır ma? Aytşı, ol senderge bolmasın dep jatır ma? Aytşı, ol kisi senderdiñ auızdarıñdı buıp, qoldarıñdı baylap tastadı ma? Tauıp berşi ol kisiniñ qiya tartqan qisıq sözin? Joq qoy, joq! Bar bäle özimizden ğoy, özimizden!

     Esbol: (jötkirinedi) Baseke.. Siz... Qay Qwdaydı aytıp jatırsız?

     Äkim kidirip qaladı. Basın tömen sap oylanadı. Sosın jauap qatpay kete beredi de tükpirden barıp qayırıladı. Aspanğa swq sausağın şoşaytadı, türi älemtapıraq bolıp ketken.

     Äkim: Esiñde bolsın, Qwday... - jalğız!!!

     Ketedi. Esbol   qala beredi.

 

                                       Jetinşi sahna

 

     Quanış üyiniñ işinde wzın bişikpen äyeli Hanşanı bwrıştan-bwrışqa quıp sabap jür.

     Quanış: Ataña nälet! Körseteyin men sağan, ä? Körseteyin men sağan... Men nege köşten qaluım kerek, a? Men nege eñsem eñseli esik kermey tesikten sığalauım kerek, a? Körseteyin men sağan! Mä, mä! Atañ anälet! Sen meniñ bağım bolmay, sorım boldıñ ğoy, ä? Sorğa tap keltirdiñ ğoy... Endi qayttim, a?

     Hanşa jan wşıra qorğanadı, sürinip qap, domalap barıp jan därmen köterilem degenşe Quanış barıp bileginen şap berip wstap aladı da, işindegi jastıqşasın suırıp aladı. Sosın qolın kötere beredi de,  janarına közi tüsip, kidirip qap, bükşiip twrğan äyelin aynalıp adımdap ketedi.

     Quanış: Endi qayttim, a.. Endi qayttim?

    Sol kezde üyge Sağat pen kelinşegi Zäure kiredi. Kiredi de ıñğaysız jağdaydı körip abdırañqırap qalısadı.

     Sağat: Assalaumağaleykum,ağa! Jeñeşe, ne bolğan sizderge?

     Osı kezde Hanşa jerge dürs etip qwlap büktetilip qaladı.

     Sağat pen Zäure: (qasına jügirip kelip basın süyeydi) Jeñeşe, jeñeşe, ne boldı sizge? Qazir, qazir... «Jedel järdem»...

     Quanış: (zekip qaladı) Keregi joq, sol «jedel järdemnen» kelip otırmız?

     Sağat: Ne boldı, ağa, ne jağday?

     Quanış: Ne boluşı edi, jeñeşeleriñ bala tastadı.

     Zäure: (şoşıp) Ne? Ne deysiz, ağa?

     Quanış: Tüsikke wrındı jeñeşeleriñ...

     Sağat: Qoyşı, ağa?

     Zäure: Ah!

     Quanış: Solay boldı...

     Zäure: (Hanşanıñ qolın uqalap bäyek bolıp jür) Qazir, jeñeşe, qazir... Qasiret-ay...

     Quanış: Qasiret, ärine... Meniñ basımnan qasiret ketken be? Men qasirettiñ üyrenşikti nısanımın ğoy.

      Sağat: Bosamañız, ağa... Tağdırğa amal qaysı endi... Bolaşaqtan ümitiñiz bar ğoy, äyteuir.Soñınan jaqsılığın bergey...

     Quanış: Ay, sol bolaşaq bwldır tartıp twr ğoy. Bolaşaq deydi.

      Sağat: Bäri jaqsı boladı. Jeñeşeme «jedel järdem» şaqırtayıq ta, ağa...

      Quanış: Keregi joq dedim ğoy sağan! Keregi joq! Berer jedel järdemiñ bolsa, mağan körset!

     Sağat: O, ne degeniñiz, ağa...

     Quanış: Jürşi...

     Quanış Sağattı qolınan tartıp avanscenağa taqau äkeledi. Sağat añ-tañ, abırjulı.

     Quanış: (sıbırlay, ısılday söylep) Qwrıdım, Sağat!

     Sağat: Nege?

     Quanış: Qwrıdım. Ülken kisiniñ tuğan künin qaytem endi?

     Sağat: Qaytesiz? Öter?

     Quanış: Qalay ötedi? Jospar şe? Şildehana şe? Marapat? Gazet, jornal, televidenie şe? Oybay-ou, «Oşar» keleyin dep jatır ğoy? «Oşar!», «Oşar!»

     Sağat: (aşulanıp) Kelmese, kemerinen assın! Mına jaqta adamdardıñ biri ölip, biri auırıp, biri qasiret şegip jatqanda Qaydağı «Oşar?»

     Quanış: Qwrıdım ğoy, Sağat-au? Qwtqarsañşı?

     Sağat: Men qalay qwtqaram, qolımda ne twr meniñ?

     Quanış: Balañdı ber mağan?

     Sağat: (şoşınıp) Ne? Nemene deysiz?

     Quanış: Balañdı ber mağan? Seniñ basıñ jas...

     Sağat: Ne dep kettiñiz? Qaydağı bala? Balam düniege kelgen joq ta ğoy?  Ne dep twrsız öziñiz?

     Quanış: Keledi ğoy ömirge... Qwdayğa şükir, kelinniñ densaulığı jaqsı ğoy?

     Sağat: Qoyıñız, ağa...

     Sağat seskenip, şeginşekteydi. Quanış qalar emes, eki qolın jayıp alğan.

     Quanış: Sağat, bala düniege keledi ğoy? Ber mağan... Kelinniñ densaulığı jaqsı, ömirge keledi ğoy bala... mağan ber... Mağan ber... Seniñ basıñ jas... Ömiriñ alda ğoy, äli talay torsıqşekeni ömirge keltiresiñ ğoy sen... Basıñ jas. Öziñ ädemisiñ.... Kelinşegiñ de ädemi...

     Sağat: (şeginip keledi) Qoyıñız ağa, qay-qaydağını aytpañız? Ne dep kelesiz özi? Qalay men... tuğan balamdı beremin, qiyamın, ağa? Siz ne aytıp twrsız?

     Quanış: Aynalayın, Sağat, meniñ halim müşkil. Men ölemin...Men jalınamın sağan, Sağat! Qwlıñ bolayın, ber balañdı! Alıs emespiz ğoy. Ağayınbız ğoy. Bwl kerek deseñ ata jolı, Sağat...

     Sağat: Joq, ağa! Buınsız jerge pışaq wrmañız! Bwl qılığıñız tipti de aqılğa sıymaydı! Qaydağı ağayınşılıq? Qaydağı ata jolı? Mınauıñız qiyanat  qoy! Ozbırlıq, qatigezdik qoy mwnıñız! Ne dep twrsız?

     Sağat ketuge aynaladı. Quanıştıñ jan dauısı şığadı:

     Quanış: Sağat, qayda barasıñ? Ketpe! Ketpe! Jibermeymin seni! Sağat!

     Bwlardıñ dauısın estip ar jaqtan Hanşanı süyep şıqqan Zäure jügirip jetedi qastarına.

     Zäure: Ne boldı? Ne boldı, Sağat?

     Sağat: (Zäurege qarsı jürip qolınan aladı) Kettik, Zäure!

     Sağat pen Zäure ketedi. Tükpirde şoşayıp twrğan Hanşa mwnıñ kaburasın şığarıp, işinen tapanşasın suırıp Quanışqa kezeydi de, kaburasın jerge tastay saladı.

     Hanşa: Men seni atamın!

     Bük tüsip solqıldap jatqan Quanış basın köterip, jüreleydi. Közi jarqıldap, auzınan jalın atqanday ısıldaydı.

     Quanış: Atasıñ ba? Öltiresiñ be meni? Jaqsı boldı ğoy.  At! At, qane! At!

     Hanşa tapanşanı dir-dir etip äli kezep twr. Quanış orınınan atıp twradı da, Hanşanıñ qasına barıp, qolınan tapanşanı jwlıp aladı da arı ketedi. Kaburanı da ile ketedi. Hanşa twr qwr qolın kezegen küyi sölbireyip. 

 

                                         Segizinşi sahna

 

     Esbol jür teñselip. 

     Esbol: Men büginnen bastap direktor emespin. Men büginnen bastap jay zavuş ta emespin. Men büginnen bastap qarapayım mwğalimmin. Ne isteymin endi? Qalay tözem bwl qorlıqqa? Joq, men qalayda direktor boluım kerek. Men qalayda ömir süruim kerek. Men qalayda ömir süruim kerek.

     Sol kezde Esboldıñ jelkesinen Zäureniñ bası körinedi.

     Zäure: Nege şaqırdıñız?

     Esbol: Zäure, amansıñ ba?

     Zäure: Şükir. Nege şaqırdıñız?

     Esbol: Zäure, men äli de direktor bolamın.

     Zäure: Bolasız, ağay.Ömirdiñ soñı bwl emes şığar...

     Esbol: Zäure, meniñ ötinişim ne boldı?

     Zäure: (jılap jiberedi) Bwnıñız ne, ağay? Meni sonşa nege qorlaysız? Nege azaptaysız meni? Bäri bitpep pe edi äldeqaşan? Körgen tüstey. Qorqınıştı, jaman tüstey. Siz nege endi bekinip otırsız? Meniñ soñıma birjola jetuge me? Qoymaysız ba endi?

     Esbol: Men üşin ol şaq ğajayıp kögildir älem. Ayşıqtı sät, araylı kökjiek.Mağan bala kerek?

     Zäure: Bermeymin...

     Esbol: Ol meniñ balam.

     Zäure: Joq, ol Sağattıñ wlı!

     Esbol: Joq, ol meniñ wlım! Meniñ aybarım, meniñ Aypatşam!  

     Zäure: (egiledi) Joq, ağay, qoyıñızşı. Jalınamın, ağay. Qoya beriñizşi meni. Tınıştıq beriñizşi mağan. Siz asarıñızdı asap, jasarıñızdı jasadıñız ğoy. Boldı ğoy endi. Uädeñiz qayda? Mazalamauğa sert berip ediñiz ğoy? Ne kerek endi sizge?

     Esbol: Mağan bala kerek!

     Zäure: Bermeymin! Balanı alğanşa janımdı alıñız?

     Esbol: Mağan seniñ janıñ kerek emes! Janıñ öziñe, mağan bala kerek!

     Zäure: Joq!

     Zäure qaşadı Esbol onı quıp ketedi.

 

                                        Toğızınşı sahna

 

     Esboldıñ üyi. Esboldıñ bäybişesi Sayraştı qızdarı qorşap alğan. Wnjırğıları tüsip ketken bäriniñ.

     Sayraş: Solay ma?

     Qızdarı: Solay deydi endi, apa?

     Sayraş: Saldaqı. Onıñ ana küyeui... Kim edi atı?

     Qızdarı: Sağat.

     Sayraş: Sağat deydi... sağat bolmay ketkir... Erkek emes, telpek bolıp twr ğoy ol? Ay, Allam-ay...

     Qızdarı: Biraq ol äkemniñ alğaş direktor bolğan jıldarı ötip ketse kerek... Keyin baylanıs joq deydi ğoy.

     Sayraş: Äkeñniñ direktor bolğanı keşe ğana emes pe?

     Qızdarı: Üş jıl boldı ğoy, apa?

     Sayraş: Üş jıl köp uaqıt pa... (kürsinedi) uh... Qwdayım-ay?

     Qızdarı: Apa, jüregiñizge küş tüsirmeñiz? Sizge bolmaydı!

     Sayraş: Jüregi qwrısın... Endi jürek kerek pe mağan?  Jüregi tüssin, jüregi tüskir.

     Bäri tünerip otırıp qaladı. Jandarı alay-tüley.

 

                                         Onınşı sahna

 

     Keñseniñ aldı. Tükpirde ersili qarsılı sabılısqan jwrt. Toydıñ dayındığına kirisip ketken sıñaylı. Avanscenada bayız tappay adımdap jürgen ekeu - äkim men Quanış.

     Äkim: Äne, dayındıqtı da qızu bastap kettik. Ülken kisige aqpar jetti. Biletin adamdardıñ aytuı boyınşa quanıp jatqan körinedi. «Oşar» erteñ tañ atpastan jetetinin aytıp habarlastı mana. Basqa tilşiler de sol uaqıttarda jetedi... Şeginer jer joq endi. Tüsinesiñ be, aqımaq? Şeginer jer joq?

     Äkim şarasızdıqtan Quanıştıñ jağasınan alıp silkip-silkip qaladı. Quanışta ün joq, qarsılıq ta joq. Jeli şıqqan doptay bos, qañbaqtay qauqarsız bügin.

     Äkim: Öl, tiril, birdeñe qıl... Bilmeymin...

     Quanış: Qılamız birdeñe...

     Äkim: Qıl, birdeñe...(äkim äldene şağıp alğanday tızdalaqtap ketedi) Ne isteymin, a? Ne isteymin?  Osıdan bolmadı ma, Quanış, mağan da sağan da ömir joq...

     Quanış: Tüsinem ğoy.

     Äkim: (aqırıp jiberedi) Mağan seniñ tüsinigiñ kerek joq, hayuan? Mağan seniñ äreketiñ kerek! Nätije kerek, nätije!

     Osı kezde sahnağa Sağattı jetelegen Sayraş jäne onıñ jeti qızı şığa keledi.

     Sayraş: Äkim mırza?

     Äkim: Ne bop qaldı tağı da?

     Sayraş: O, uşaskavoy qaynım da osında eken... Sizderge arızdana keldik... Şağımımız bar... Oy, işim... Bwrap baradı.

     Osı kezde sahnanıñ artqı böliginde bezendiru jwmıstarımen aynalısıp jürgen adamdar avanscenağa ötedi de bwlar söylesip, büktetilgen Sayraştı ortağa alıp tükpirge ketedi.

 

                                      On birinşi sahna

 

     Ayı künine jetken Zäure jan wşıra qaşıp keledi. Soñınan ekilene quğan Esbol pen Quanış.

     Zäure: Qwtqarıñdar! Qwtqarıñdarşı, balapanımdı! Qwtqara köriñderşi? Qwtqarıñdarşı...

     Aynala qaşıp tükpirge jete bergen Zäureni Quanış tapanşasımen basıp qaladı. Sosın bwlar jetip barıp, swlap jatqan Zäureni arı süyrep ketedi.

                                    On ekinşi sahna

 

     Sahna küñgirt. Äkim aqırın ayañdap şığıp, däl ortağa keledi. Şıttay bolıp kiingen. Köbelek (baboçka) tağınğan.

     Äkim: Asa märtebeli, asa qwrmetti, ülken kisi! Sizdiñ tuğan küniñizben halqıñız qwttıqtaydı. Bwl da bir sizdiñ qwdiretiñizden bolar, auılımızda  wl men qız düniege keldi! Sizdiñ rwqsatıñızben, Sizdiñ qwrmetiñizge qızdıñ atın - Ay, wldıñ atın - Patşa dep qoydıq! Bwl tek Sizdiñ qwrmetiñizge! Jasay beriñiz, Aqpatşam!

     Osı kezde sahnağa jarıq qwyıladı. Än, küy. Şat-şadıman, qoldarında «Aqpatşa, jasa!», «Aqpatşam barda - halıq bar!», «Janım, Aqpatşam!» degen transporattarı bar jwrt jöñkilip jür. Muzıka. Tükpirden hor köterilip, olardıñ ortasın jarıp, eki ezui eki qwlağında bir-bir qwndaqtaulı säbidi kötergen Quanış pen Esbol şığıp kele jatadı.  Şartıldağan fotoaparat, kamera. Ersili-qarsılı şapqan tilşiler.

   Ğajayıp bir älem äyteuir.

 

                                               SOÑI.

 

                                                                        Almatı, 2014 jıl.

Abai.kz

 

 

 

    

 

 

 

 

 

 

 

 

0 pikir