Seysenbi, 19 Qaraşa 2019
Alaşorda 7955 0 pikir 14 Jeltoqsan, 2014 sağat 01:30

ANADOLIDA ALAŞ IDEYASI TALQILANDI

Alaş tuı astında,
Kün söngenşe sönbeymiz!

- Swltanmahmwt Torayğırov

Bügin Türkiyanıñ Koniya qalasında bir top qazaq azamattarı «Alaş ideyasınıñ ötkeni men bügini» attı pikir-sayıs kezdesuin ötkizdi. Atalmış is-şaranı «Alaş jastarı» intelektualdıq klubı wyımdastırdı. Atalğan klubtı Koniyadağı qazaq studentteri qazan ayında  qwrğanın jazğan edik. Kezdesudi osıdan twp-tura 97 jıl bwrın qwrılğan «Alaş avtonomiyasınıñ» jariyalanğan künine qwrmet retinde wyımdastırğan olar, pikir-sayıs  basında «Alaş» ziyalıların bir minuttıq ünsizdikpen eske aldı. Kezdesudi «Alaş jastarı» Swltanmahmwt Torayğırovtıñ «Alaş wranın» oqumen bastadı, «Alaş» küyi orındaldı.  

Alaş avtonomiyası — 1917 j. 5-13 jeltoqsanda Orınbor qalasında ötken 2-jalpıqazaq s'ezinde jariyalanğan qazaq halqınıñ wlttıq-territoriyalıq memlekettigi bolatın. Bwl  s'ezde tömendegidey qaulı qabıldanğan edi: «Bökey eli, Oral, Torğay, Aqmola, Semey, Jetisu, Sırdariya oblıstarı, Ferğana, Samarqan oblıstarındağı jäne Amudariya bölimindegi qazaq uezderi, Zakaspiy oblısındağı jäne Altay guberniyasındağı irgeles bolıstardıñ jeri birıñğay, irgeli — halqı qazaq-qırğız, hali, twrmısı, tili bir bolğandıqtan öz aldına wlttıq, jerli avtonomiya qwrılsın;

Qazaq-qırğız avtonomiyasınıñ jer üstindegi tügi-suı, astındağı keni Alaş mülki bolsın;»


Osı qaulı qabıldanğanğa deyin Bükil qazaq dalası bir jarım ğasır boyı Resey patşa ükimetiniñ menşigi bolıp sanalıp keldi. 1920 jılı Sovet ükimeti küştep taratqan «Alaş avtonomiyasın» qwruşı ziyalılar bügingi täuelsiz qazaq memleketiniñ şekarasın öz zamanında zañmen ayqındap ketken edi. Joğarıdağı qaulınıñ jariyalanğan merekelik datasına oray Andolı jerinde «Alaş jastarı» inteletualdıq klubı «Alaş avtonomiyasınıñ» jäne osı avtonomiyanıñ uaqıtşa wlttıq keñesi «Alaşordanıñ» belgili jäne belgisiz tarihına üñildi. Talqı-jiın barısında jastar «Alaş ideyası degenimiz ne?», «Alaş intelegenciyası degenimiz kimder?», «Bügingi jas buınnıñ moynına «Alaş ideyası» neni jükteydi?» degen saualdarğa jauap izdedi. «Alaş» söziniñ mäni zertteldi. Birneşe sağatqa sozılğan disskuciyalıq otırs soñında tuğan topırağınan jıraqta jürgen qazaq balaları «oqudı tabıspen ayaqtap, sapalı bilimmen elge oralu», täuelsizdik twğırın nığayta tüsu jolında qızmet etu sındı moyındarındağı parızdarın tağı bir pısıqtap tarastı.

Alaştıñ Älihanı bir sözinde: «Öz küşine senbegen halıq ta, adam da eşqaşan ömir bäygesin ala almaydı.», - dese, ekinşi bir sözinde: «Bostandıqqa aparatın jalğız jol – wlttıq ıntımaq qana.», -deydi. Koniyadağı qazaq balaları sanı az bolsa da birligin tanıtıp Alaş jolında ğwmırın pida etken ğaziz babaların eske aldı. Däl bügingi küni älemniñ är tükpirindegi  Mağjan «senetin» barşa jastar ötkenin ardaqtap, tarihın wlıqtağanı anıq. Endeşe olardıñ täuelsiz otanınıñ tuın mäñgi jelbirete tüsu jolında ayanbaytını da haq.

Nwrğali  Nwrtay

Abai.kz

0 pikir