Jwma, 29 Mamır 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 9576. Jazılğandar — 4900. Qaytıs bolğandar — 37
Alaşorda 3303 0 pikir 1 Qazan, 2015 sağat 02:00

QAZAQ HANDIĞI TURALI ELBASI NE DEDİ?

Qazaq handığınıñ 550 jıldığın atap ötip jatqan twsta Prezident Nazarbaev tarihımızdıñ tım tereñdigine män berip bılay degen bolatın:

«Qazaq handığı bwdan bes jarım ğasır bwrın ğana şañıraq köterse de, Euraziyanıñ wlı dalasında ornağan arğı däuirdegi saq, ğwn, üysin memleketteriniñ, bergi zamandağı Wlı türik qağandığı, Deşti Qıpşaq pen Altın Orda memleketteriniñ zañdı mwrageri boldı».

Mine, osı sözge endi tarihşılar den qoyıp, Elbasınıñ sözin memlekettik tarihtıñ däpterine engizip, däyektey tüsui kerek şığar degen oydamız. Sonımen, Qazaq handığınıñ 550 jıldığına baylanıstı Elbas tağı qanday oylar ayttı. Oqıp köreyik:  

 

Qwrmetti hanımdar men mırzalar!

Märtebeli meymandar!

 

Qazaq handığınıñ 550 jıldığına jinalğan barşa qauımdı bügingi torqalı  toymen şın jürekten qwttıqtaymın!

Bükil älemdi dağdarıs jaylap, damığan elderdiñ özderi ülken ekonomikalıq küyzeliske wşırağan mınau almağayıp zamanda alıs-jaqın ağayınnıñ basın qosıp, Qazaq handığınıñ 550 jıldıq wlan-asır toyın ötkizudiñ öziniñ erekşe sebepteri bar. Bügingi toy, eñ aldımen, batır babalarımızdıñ biik ruhına tağzım etu jäne tağdırdıñ san aluan qiındıqtarınan sürinbey ötken ata tarihınan tağılım alu üşin ötkizilip otır.

Keñes Odağı zamanında Qazaqstan mektepterinde oquşılar «KSRO tarihı» attı ortaq oqulıqtan bilim aldı. Sondıqtan, jas wrpaq ata tarihınan mülde alşaqtap qaldı. Onıñ üstine Qazaq handığınıñ şañırağın köterip, aybının asırğan wlı handarımız ben dañqtı batırlarımızdıñ esimderi birtindep el jadınan öşirile bastadı. Öz işimizden şıqqan olardı jamandağıştar qwrmetke bölendi. Elimizde hannıñ, ne batırdıñ eskertkişi twrmaq, olardıñ atında bilim men mädeniet nısandarı, kerek deseñiz, jalğız-jarım köşe de bolğan joq. Qazaq handarınıñ atı atala qalğan jağdayda olarğa üstem tap ökili retinde keleñsiz bağa berilip, qisınsız ayıp tağıldı. Bwl turalı aqın Ğafu Qayırbekov kezinde: «Basqanıñ patşasınıñ bäri jaqsı. Nelikten bizdiñ handar jaman bolğan?» dep aşına jazğan bolatın. Wlt jadınıñ tamırına balta şabuğa arnalğan osınday swrqay sayasattıñ nebäri şirek ğasır bwrın orın alğanına senudiñ özi qiın. Biraq keñes zamanınıñ aşı şındığı däl osınday bolatın.

Täuelsizdik qazaq halqınıñ öşkenin jandırıp, ölgenin tiriltti. Almatı men Astanada, oblıs ortalıqtarı men iri eldi mekenderde Kerey men Jänibek, Abılay men Äbilqayır siyaqtı äygili handarımızdıñ, Qabanbay, Bögenbay, Naurızbay batırlardıñ eñseli eskertkişteri boy köterip, olardıñ esimderi eldi-mekenderge, joğarı oqu orındarı men mektepterge berildi. Babalardıñ erlik pen küreske tolı önegeli ömir joldarı jaylı tom-tom ğılımi eñbekter men ädebi şığarmalar jazıldı. Täuelsizdikpen birge oralıp, wrpağına wlanğayır qonıs qaldırğan batır babalarımızdıñ biik ruhı qazaqtardıñ, äsirese, jaña buınınıñ arasında asa zor patriottıq örleu tuğızıp, wlt tarihına degen maqtanış sezimin wyalattı.

Qazaq, Jwban aqın aytqanday, «mıñ ölip, mıñ  tirilgen» halıq.  Birligi jarasqanda dañqı asıp, bilikke talasqanda berekesi qaşqan. Barşağa belgili, bayırğı babalarımız börili bayraq wstap, Baykaldan Balqanğa deyingi alqaptı erkin jaylağan. Kögimizde jelbiregen altın kün astında qıranı qalıqtağan tuımız memlekettigimizdiñ üzilmey jalğasıp jatqandığınıñ ayğağı.

Qazaq handığı bwdan bes jarım ğasır bwrın ğana şañıraq köterse de, Euraziyanıñ wlı dalasında ornağan arğı däuirdegi saq, ğwn, üysin memleketteriniñ, bergi zamandağı Wlı türik qağandığı, Deşti Qıpşaq pen Altın Orda memleketteriniñ zañdı mwrageri boldı. Arğı däuirlerge barmay-aq, taza türkilik zamanımızğa zer salar bolsaq, äygili Rim imperiyası qwlap, Europadağı osı küngi memleketterdiñ nobayı da äli qalıptasa qoymağan, al Qıtayda üş patşalıq pen aluan äulet özara qırqısıp jatqan 6 ğasırda – 552 jılı Altayda Wlı türik qağanatı attı quattı, küşti memleket düniege keldi. Ol nebäri jartı ğasır işinde Altay men Kavkaz arasındağı alıp dalada jeke dara bilik jürgizdi. Däuirlep twrğan kezinde Vizantiya men Irannan, Qıtaydıñ eki patşalığınan alım alğan er türiktiñ berekesi ketip, öz işinde bilikke talas bastağanda, äueli batıs jäne şığıs bolıp ajırap, keyin oğız, qarlwq, qıpşaq bolıp bölinip, jaularına jem boldı.

Segizinşi ğasırda tasqa qaşalğan Kültegin jazuında: «Aldau men arbauğa arandağan türik halqı birliginen ayrıldı. Tabğaştarğa qaysar wldarı qwl, körikti qızdarı küñ boldı», – dep jazılğan. Qay zamanda bolmasın, barlıq jeñisterimizdiñ bastauı bereke-birlik ekenin jas wrpaq eşqaşan wmıtpay, ötkennen sabaq aluı üşin Kültegin jazuınıñ köşirmesin jasatıp, L.Gumilev atındağı Euraziya universitetiniñ atriumına qoyğızdım.

Bügingi täuelsiz türki memleketteri – Türkiya, Qazaqstan, Özbekstan, Äzerbayjan, Türikmenstan men Qırğızstan jäne dünieniñ är tükpirine tarıday şaşılğan jalpı sanı 200 millionnan asatın 30-dan astam türkitildes wlttar men wlıstardıñ wlı babası er türik atalarımız bolatın. «Türik» söziniñ bir mağınasın äygili türkolog akademik A.N.Kononov «berik» yağni «birigu», «birlik» sözinen şığaradı.  Endeşe, türki halıqtarı jaratılısında ärdayım birge, bereke-birlikte bolu üşin jaratılğan. Babalarımız da bizge osını miras etken.

Birlik – bizdiñ barlıq jeñisterimizdiñ altın qaynarı, el qorğağanda küş-quat berer asqaq aybarı. Osını ärdayım jadımızda wstauımız kerek. Jahandanu zamanında tağdır talayımen bölinip ketken, tili, dili, dini men tegi bir türik halıqtarı HHİ ğasırda ıntımaq jarastıruı qajet. Söytip, sayasatta, ekonomikada, ğılım men tehnologiyada özara ıqpaldastıq pen baylanıstardı küşeyte beruimiz kerek. Ata tarihı bizdi osığan şaqıradı.

Bügingi toy – eñ aldımen, Qazaq handığınıñ 550 jıldıq toyı. Ataqtı Mwhammed Haydar Dulatidiñ derekteri boyınşa, 1465 jılı Qozıbası tauınıñ eteginde tarihi oqiğa boldı. Bwl – bizdiñ eldigimizdiñ tamırı tereñde jatqanın tanıtatın asa mañızdı tarihi derek. Kerey men Jänibek handar Äbilqayır wlısınan bölinip, Şu men Talastıñ arasında Qazaq handığınıñ şañırağın köterdi. Altı Alaş anttasıp, ayrılmasqa söz baylasıp, Wlıtauğa tañbaların qaşap jazdı. Osılayşa, tarih sahnasına Qazaq degen halıq şığıp, wlanğayır ölke Qazaq jeri dep atala bastadı. Odan soñ qasqa joldı Qasım han handıqtıñ irgesin bekitip, keregesin kerdi. Haqnazar han şekarasın Edildiñ boyına deyin keñeytse, Täuekel han Türkistan ölkesin tügeldey Qazaq handığına qarattı. Eñsegey boylı er Esim eldiñ irgesin bekitu jolındağı küreste qolbasşılığımen tanımal boldı. Salqam Jäñgir han Orbwlaq tübindegi şayqasta joñğarlarğa oysırata soqqı berse, Äz Täuke «Jeti Jarğını» engizdi.  

Qazaq handığı kezeñi – at jalında kün keşken alaş jwrtınıñ qaharmandıq däuiri. El bilegen handardıñ ömiri maydan şebinde ötti. Qazaqtıñ alğaşqı on tört hanınıñ jeteui jorıq jolında qaza taptı.    Osınau wlı babalardıñ biik ruhına barlıq wrpaq ayrıqşa  qwrmetpen bas iip, rizaşılığın bildiredi.  Olardıñ wltqa siñirgen wşan-teñiz eñbegi ärdayım el esinde saqtaladı. Qazaqtardıñ talay buını qoy üstine boztorğay jwmırtqalağan mamırajay zaman ornatqan han retinde qadirleytin Äz Täuke bilikten ketken soñ halqımızdıñ bereke-birligi älsirep, jüzge jäne ruğa bölinuşilik beleñ aldı.

Ortalıq Aziyadağı asa quattı äskeri memleket sanalatın Qazaq handığınıñ osı osaldığın oñtaylı paydalanğan joñğarlar twtqiıldan soğıs aşıp, el tarihına «Aqtaban şwbırındı, Alqaköl swlama» degen atpen engen tragediyağa wşırattı. Däl osı twsta tarih sahnasına qol bastağan Qabanbay, Bögenbay, Naurızbay, Malaysarı siyaqtı  batırlar, söz bastağan Töle, Qazıbek, Äytekedey dualı auız biler, el bastağan Abılay, Äbilqayırday handar şıqtı. Bir jağadan bas, bir jeñnen qol şığarıp, bereke-birligi asqan qazaq qolı 1730 jılı Añıraqay tübinde joñğarlarğa küyrete soqqı berip, ata qonısın jaudan birjolata azat etti.

Qaz dauıstı Qazıbek bi:

Biz qazaq degen mal baqqan elmiz,

Eşkimge soqtıqpay jay jatqan elmiz,

Elimizden qwt-bereke qaşpasın dep,

Jerimizdiñ şetin jau baspasın dep,

Nayzağa üki taqqan elmiz.

Eşbir dwşpan basınbağan elmiz,

Basımızdan söz asırmağan elmiz.

Dostıqtı saqtay bilgen elmiz,

Däm-twzdı aqtay bilgen elmiz, – degen  eken.

Birliktiñ qadirin bilip, bilekke bilek qosqanda atamekendi jaudan azat etti. Alayda, ağayınnıñ arazdığı, ıntımaqtıñ azdığınan köp wzamay handıq joyıldı. Danışpan Abay aytqanday, «Bas-basına bi bolğan öñkey qiqım»  eldiñ siqın ketirdi. Sol kezde bükil dünie jüzin jaylağan, «bölip al da, biley ber» attı otarşıldıqqa negizdelgen swrqiya sayasat Qazaq elin birjolata Resey patşalığınıñ otarına aynaldırdı. Bwdan keyingi Qazan töñkerisinen, Azamat soğısınan, halqımızdıñ teñ jartısın jalmağan otız ekinşi jılğı aşarşılıqtan er-azamatqa da, elge de sın bolğan Wlı Otan soğısınan qazaq qanşama qansırap şıqsa da, azattıq añsağan örşil ruhı men wlttıq kelbetin joğaltqan emes.

El arasında aytılatın tämsil bar. Abılay han: «Üş armanım bar edi. Birinşisi, elimdi beybit ömirge jetkizsem dep edim, qan köp tögildi. Ekinşisi, halqım qala, kent sala almadı. Üşinşisi, eldiñ basın biriktire almadım», – degen eken. Abılaydıñ asıl armandarı täuelsizdik twsında tügeldey orındaldı. Qazaqstannıñ qay tükpirine barsaq ta, qalalarımız ben auıldarımız jarqırap, jaynap twr.Dalamız jayqalğan eginge tolıp, elimiz jasıl baqqa aynaldı. Altın kün şuağın şaşqan kök bayrağımızdıñ astında qazaq qana emes, 130 wlttıñ ökilderi bereke-birlikpen tatu-tätti ömir sürude. Men bwdan bwrınıraq «Qazaq tarihında biz wyalatın eşteñe joq» degen edim. Bügin sol sözimniñ jalğası retinde: «Bizge babalar twlparlarınıñ twyağımen jazılğan ata tarihınıñ är parağı erekşe qımbat. Qazaqtardıñ bügingi jäne bolaşaq buını onı ärdayım orındı maqtan etetin boladı» degim keledi.

Tek ötken tarihımen ğana maqtanatın eldiñ bolaşağı bwlıñğır. Är buın ökilderi ata-baba dañqına dañq qosıp, abıroyın arttırıp, bükil dünie jüzi aldında bedelin biiktete bilgen eldiñ ğana bolaşağı jarqın, mereyi üstem boladı. Osı twrğıdan kelgende täuelsiz Qazaqstannıñ bügingi buını babalar amanatına adaldıq tanıtıp, elimizdiñ abıroy-bedelin bwrın-soñdı bolmağan biikke köterdi dep ayta alamız.

Eñ aldımen, babalarımız egemen elimiz täuelsizdik alğanda enşimizde wlan-baytaq jer qaldı. Biraq älemdegi toğızınşı territoriya sanalatın qazaq dalası eşbir halıqaralıq qwjatpen räsimdelmey, aşıq-şaşıq jatqan edi. Biz osı bir asa kürdeli äri şetin mäseleni sätimen şeşip, Resey men Qıtay bastağan barlıq körşilerimizben aradağı jalpı wzındığı 14 mıñ şaqırımnan asatın şekaramızdı halıqaralıq qwjattarmen räsimdep, bolaşaq wrpaqtıñ alañsız boluı üşin birjolata äri mäñgilikke şegendedik. 

Ekinşiden, bizge mwrağa qalğan ata qonısımız  jıldar boyı halqımızğa qasiret äkelgen ajal poligondarı  men jappay qırıp-joyuğa arnalğan yadrolıq oqtwmsıqtarğa tolı boldı. Biz sonıñ bärinen elimizdi de, jerimizdi de azat etip, älemdik yadrolıq qarusızdanu köşin bastadıq. Aqıl men parasattıñ kez kelgen qarudan quattıraq bolatının däleldep, jahandıq qauipsizdikke zor ülesimizdi qostıq.

Üşinşiden, eki jarım ğasır patşalıq Resey men 70 jıldan astam Keñes Odağı qwramında bolğanda qazaq halqı öz jerinde otırıp-aq azşılıqqa, al Qazaqstan öz erkinen tıs 130 wlt pen wlıstıñ mekenine aynaldı. Älem tarihına köz tiger bolsaq, soğıs ataulı ne jer dauı, ne wlt artıqşılığı, ne din üstemdigi üşin bolatının bayqau qiın emes. Biz elimizdi mekendegen san aluan wlt pen wlıs, din ökilderin kök tudıñ astına jiıp, el tınıştığın, bereke-birligin saqtadıq. Birikken Wlttar Wyımı älemdegi talay memleketke ülgi-önege retinde wsınğan Qazaqstan halqı Assambleyasın qwrıp, bes ret qatarınan Älemdik jäne dästürli dinder köşbasşılarınıñ s'ezderin zor tabıspen ötkizdik. Babalarımız miras etken «Keñ bolsañ – kem  bolmaysıñ» degen qağidanı basşılıqqa ala otırıp, äli talay biikterge jeterimiz anıq.

Törtinşiden, biz irgemizdi bekitip, birligimizdi bekemdegen soñ älemdegi eñ damığan elderdiñ täjiribesin zerttep, damudıñ özimiz jasağan jaña modeli – «Qazaqstandıq joldı» wsındıq. Damudıñ eñ jarqın bolaşağın ayqındağan «Qazaqstan – 2050» strategiyasın tüzdik. Däl osı qwjattıñ negizinde alğa qoyğan maqsattarımızdı ret-retimen jüzege asırıp, quattı da tabıstı memleket ornattıq. Sonıñ nätijesinde ekonomikamız az ğana jılda eşqaşan, eşkimde bolmağan qarqınmen alğa bastı. 2014 jılı elimizdiñ Jalpı İşki Önimi 1993 jılğı körsetkişten 19 esege köbeydi. Ol jan basına şaqqanda 696 dollardan 13 mıñ dollarğa, yağni 18 esege arttı. 1993-2013 jıldar aralığında 200 milliard dollardan astam tikeley şetel investiciyasın tarttıq. Eldiñ äl-auqatın barınşa jaqsartıp, örkenietti elderdiñ deñgeyine jetkizdik.

Besinşiden, babalar miras etken jerimiz qanşalıqtı keñ bolsa da, bizde wlı mwhitqa şığatın jol bolğan emes. Temir jol ataulı Qazaqstannıñ baylığın tasu üşin tek soltüstikke qaray salındı. Täuelsizdik jıldarı biz jalpı wzındığı 2500 şaqırımdıq temir jol salıp, elimizdiñ barlıq oblıstarın bir-birimen jalğastırdıq. Nätijesinde Qazaqstannıñ bolat joldarı Qıtay arqılı Tınıq mwhitqa, türikmen jeri, Parsı şığanağı arqılı Ündi mwhitına, Resey arqılı Batıs Europağa, odan äri Atlant mwhitına jetetin boldı. Bwğan qosımşa «Batıs Qıtay – Batıs Europa» euraziyalıq avtomagistralı da paydalanuğa berildi. Al, «Nwrlı Jol» bağdarlamasımen elimizde jaña 7 mıñ kilometrden astam avtokölik jolı salınıp, barlıq öñirlermen baylanıs eki esege jaqın boladı.   HHİ ğasırdıñ nağız Jibek jolı dep osını aytuımız kerek.

Altınşıdan, qazaqtı özge wlttan daralaytın – onıñ tili men mädenieti, ruhaniyatı. Elimiz egemendigin alğannan keyin  jağdaydıñ qiındığına qaramastan tağdırdıñ jazuımen dünieniñ tört bwrışına tarıday şaşılıp ketken millionnan astam qandastarımızdı atamekenge qaytarıp alıp keldik. Babalar tarihına qatıstı dünie jüziniñ arhivterinde şañ basqan tarihi qwjattardı aldırıp, tom-tom kitaptar men oqulıqtar şığarıp, ata tarihtıñ aqiqatın tügendedik. Täuelsizdik jıldarında 1300-ge juıq mektep, 1250-ge juıq densaulıq saqtau nısanın, tağı 4 mıñnan astam balabaqşa saldıq. Halıqtıñ ortaşa ömir wzaqtığı 72 jasqa jetti.

Azattıqtıñ alğaşqı jıldarında «Bolaşaq» bağdarlamasın äzirlep, on mıñnan astam talanttı jastarımızdı şet elderdiñ eñ bedeldi universitetterinde oqıttıq. Qazir «Bolaşaq» tülekteri basqaru isine aralasıp, özderi el bolaşağına qızmet isteude. Kemelimizge kelgen soñ elimizdegi barşa orta bilim oşaqtarına ülgi bolsın dep,  respublikamızdıñ ärbir öñirinde dünie jüzindegi eñ biik talaptarğa say «Ziyatkerlik mektepterdi» aştıq. Al, külli joğarğı bilim ordaları biıl alğaşqı tülekterin wşırıp, älemdik deñgeyde tanılıp ülgergen «Nazarbaev universitetine» qarap boy tüzeydi.   

«Mädeni mwra» bağdarlaması boyınşa ata-babamızdıñ asıl mwrasın jinaqtağan soñ älemdegi eñ jañaşıl öner ordaları sanalatın Beybitşilik pen kelisim sarayı, Ortalıq koncert zalı, Astana opera jäne balet teatrı, Wlttıq muzey ğimarattarın salıp, wlt mädenietiniñ älemdik örkeniet biiginde damuı üşin barlıq jağdaydı jasadıq. Mwnday mädeniet oşaqtarı elimizdiñ är öñirinde boy köterdi.

Jas wrpaqtıñ janı swlu, deni sau boluımen qatar küş-qayratı mol boluı üşin zäulim sport sarayların twrğızıp, qısqı Aziada oyındarın zor tabıspen ötkizdik. London olimpiadasında wlı jeñiske ie boldıq, otandıq sportşılar jarqın jetistikterimen el mereyin ösirdi.

Jetinşiden, irgesi berik üydiñ şañırağı şayqalmaydı. Jaqında ğana biz Ata Zañımızdıñ 20 jıldığın atap öttik. Bizdiñ Konstituciyamız wlttıq zañnama jüyesine berik irgetas bolıp qalandı. Zañ şığaruşı, atqaruşı bilik pen täuelsiz sot jüyesiniñ negizin qwrdı. Qazaqstan Parlamenti eñ joğarı ökiletti organ retinde öz mindetin abıroyımen atqaruda.

Segizinşiden, babalar dañqına maqtanumen şektelmey, üzdiksiz alğa jıljığan el ğana ozadı. Osıdan şirek ğasır bwrın ğana älem kartasında bolmağan Qazaqstan dünie jüziniñ 56 eliniñ basın qosatın Europa qauipsizdik pen ıntımaqtastıq wyımına, 57 memleketti biriktiretin Islam ıntımaqtastıq wyımına abıroymen törağalıq etip, wltımızdıñ ruhın köterip, jwrtımızdıñ eñsesin biiktettik. Qazaqstan alıp qwrlıqtağı eñ tüyindi mäselelerdi şeşetin 30-ğa juıq memlekettiñ basın qosıp, Aziyadağı özara ıqpaldastıq jäne senim şaraları keñesin qwrıp, onı älemdegi bedeldi wyımdardıñ qatarına qostı. Älemdegi eñ ıqpaldı halıqaralıq wyımdardıñ birine aynalğan Şanhay Intımaqtastığı Wyımın qwrudıñ bastı bastamaşılarınıñ biri bolıp, birneşe ret biik deñgeydegi sammit ötkizdik.

Bizdiñ babalarımız – ğwndar da, türikter de, qıpşaqtar da ötken zamandarda Euraziyaday alıp materiktiñ bastı integratorı bolğan. Olar Wlı daladağı aluan taypalardıñ basın talay märte qosıp, berekesi qaşqan kezde san ret jaularına jem bolğan. Biz de 20 jıldan astam uaqıt boyı Euraziyalıq Odaq qwru turalı bastamanı tabandılıqpen ilgeri jıljıtıp, onı büginde bes memlekettiñ basın qosatın postkeñestik elder işindegi eñ ülken ekonomikalıq wyımğa aynaldırdıq.

Toğızınşıdan, Astananıñ törinde twrıp, büginde bar qazaqtıñ ortaq maqtanışına aynalğan elordamız turalı aytpau mümkin emes. Astanamız – jahanğa tanılğan jwrtımızdıñ jarqırağan jaqwtı, Azattığımızdıñ altın qıranı! Elordanı salu täuelsiz Qazaqstannıñ öte kürdeli maqsat qoyıp, onı tabandılıqpen orınday alatının külli älemge ayqın däleldep berdi. Bas qalamız qazaqtıñ abıroyın asırıp, mereyin tasıttı. Dostı süyindirip, dwşpannıñ mısın basatın eñseli elordağa aynaldı. Astanamen birge qalıñ qazaqtıñ da dañqı arttı. Elimizdiñ är öñirindegi basqa qalalar men eldi-mekender de Elordağa qarap boy tüzep, jarqıray bastadı. Bügingi torqalı toyımız ötip jatqan Täuelsizdik sarayı jäne Sport keşeni de  osınday eñseli ğimarattardıñ biri bolmaq.

Onınşıdan, bäsekege qabiletti elu eldiñ qatarınan berik orın alıp, älemdegi üzdik otızdıqtıñ qatarına kirudi bastı strategiyalıq maqsat etip qoydıq. Alda Astanada älemdegi ğılım men tehnikanıñ, önerkäsiptiñ, jañalıq ataulınıñ jetistikterin nasihattaytın EHRO-2017 körmesin ötkizu mindeti twr. Qazir adamzat qoğamı jaña industriyalıq revolyuciyanıñ qarsañında twr. Oğan Qazaqstannıñ ekonomikası men önerkäsibi dayın boluı üşin biz «Üdemeli industriyalıq-innovaciyalıq damu bağdarlamasın» äzirlep, jüzege asırudamız. Düniejüzilik sauda wyımına kirdik. Barşağa birdey käsibi, osı zamanğı memleketimiz odan äri tabıstı boluı üşin bes institucionaldıq reforma jürgizudi qolğa aldıq. Tiisti memlekettik organdar onı ret-retimen jüzege asıruğa kirisip te ketti. Bwl reforma bizdi jaña biikterge bastaydı.

«Egemen bolmay el bolmas» degendey, biz azattıq jıldarında şın mäninde wlı joldan öttik. Täuelsizdik kezeñi – biz üşin ğasırlar jügin arqalağan ğalamat kezeñ. Kezinde Kerey men Jänibekke ilesip şıqqan halıqtıñ wzın sanı 200 mıñ şamasında eken. Bügingi küni sol qazaqtıñ qatarı jer jüzinde 15 millionnan asıp jığıldı. Al, eger qazaq ötken ğasırdıñ aşarşılığına wşıramasa, ötken soğısta qırılmasa qanşa bolar edi?

Qazaqtıñ öz işindegi bereke-birligi küşti boluı kerek. Danışpan Abaydıñ: «Biriñdi, qazaq, biriñ dos, Körmeseñ istiñ bäri bos», –  degen ösietin ärdayım esten şığarmayıq, ardaqtı ağayın. Alda qanday sın-qaterler kütip twrsa da birligimizdiñ arqasında bizdiñ bolaşağımız bügingiden de jarqın dep kämil senimmen ayta alamın.

Bärimizdiñ kieli atamekenimiz bar, ol –qazaqtıñ Wlı Dalası. Sol dalada babalardıñ izgi amanatın orındau jolında biz qwrğan qasietti Otanımız bar. Ol – Täuelsiz Qazaqstan. Täuelsizdik – bizdiñ mañdayğa basqan bağımız, mäñgi saqtauğa tiis amanatımız. Qasietti Otanımızda qanday qiındıqtı da qayıspay qarsı aluğa layıq örşil ruhtı, azat oylı, jasampaz halıq bar. Ol – erjürek qazaq halqı. Sol qaharman halıqtıñ alğa qoyğan izgi mwratı bar. Ol – Wlı Dala tösinde özi qwrğan memleketti Mäñgilik El jasau. Endeşe, ärqaşan elimiz aman, bauırımız bütin bolsın. Sizder men bizder qwrğan Täuelsiz Qazaqstanımız Mäñgilik Elge aynalsın! Wlı maqsattarğa jetu jolında bizge batır babalardıñ aruağı jar bolsın!

 

Qımbattı qazaqstandıqtar!

2 mıñ jıldan astam tarihı bar ejelgi Tarazda bir aydan keyin Qazaq handığınıñ 550 jıldığına arnalğan monument saltanattı türde aşılatın boladı. Biz özimizdiñ qasietti jerimizdiñ tarihı birneşe mıñdağan jıldarğa ketetinin este saqtay otırıp, öz babalarımızdıñ estelikteri men isterine tiisti bağa beremiz. Ol Euraziyanıñ ötken jäne qazirgi örkenietiniñ ösip-örkendeuinde öziniñ ayrıqşa oyu-örnegimen şeber örilgen. Hronostıñ közge körinbeytin arqauı bizdi Qıtaydıñ mıñjıldıq tarihımen jäne qazirgi kezimen, Tayau jäne Orta Şığıs, Aziya qwrlığınıñ basqa da bölikteriniñ ötkenimen jäne büginimen baylanıstıradı. Tildik jäne mädeni baylanıstar miriadası arqılı biz öz bauırlarımızben – büginde Mwzdı mwhit jağalaularınan Jerorta teñizine deyingi jerdi mekendeytin türki halıqtarımen baylanısamız. Wlı Türki Eli – ol bizdiñ ortaq babalarımız ben batırlarımız, ortaq ruhani baylıqtarımız bar ortaq arğı Otanımız. Ol bizdiñ birlesken wlı mwramız.

Bizdiñ Resey halıqtarımen, birinşi kezekte, orıs halqımen jüzdegen jıldarğa sozılatın birlesken tarihi jolımız bar. Täuelsizdik jıldarı işinde biz Europalıq odaq, Amerika, Islam älemi elderimen tarihımızdıñ birlesken paraqtarına ie boldıq. Olar jaña zaman uaqıtınıñ köptegen halıqaralıq oqiğaları, onıñ işinde, bizdiñ elimizde bolğan oqiğalar turalı bayandaydı. Qazaqstan ärqaşanda öz körşilerimen aradağı dostıqtı jäne senimdi közdiñ qaraşığınday saqtap, odan äri damıta beredi, älemniñ bükil elderimen izgilikti qarım-qatınastar ornatadı.

HHİ ğasırda da bizdiñ jahandıq damuğa qosar ülesimizdiñ tek qana arta beretinine jäne älemniñ onı layıqtı bağalaytınına senimim mol. Bizdiñ jerimizdiñ jürip ötken jäne alda twrğan tarihi jolın oy eleginen ötkize otırıp, bizge Qazaqstannıñ jahandıq qoğamdastıqta tanımaldığı men mäşhürligin keñeye tüsetindey etudiñ mañızı zor. Älemde qanday da bir halıqtıñ öz memleketiniñ resmi atauımen birge ayrıqşa beyformal'di wğımdı paydalanatın mısaldarı köp. Bizdiñ qasietti jerimizdi ejelden Wlı Dala, al bizderdi – Wlı Dala wrpağı dep atadı. Onı sonau erte zamandardan beri tuğan jerge degen halıqtıq mahabbattı dombıranıñ, qobız ben jetigenniñ jürekti arbaytın äuenine aynaldıra otırıp aqındar jırğa qostı.

Biz babalarımızda eşqaşan bolmağan adam aytqısız jaña mümkindikter men persektivalar bar jaña Qazaqstandı qwrudamız. Bizdiñ köptegen mıñjıldıq tarihı bar jerimiz köz aldımızda özgerude. Qazirgi zamanğı Qazaqstannıñ är auılı men qalasında bolıp jatqan özgeristerge kök aspan kuä. Dala kögindegi Kün bizdiñ izgi isterimizge nwrın şaşuda. Aspan men Kün – bizdiñ Tuımızdıñ tüsi.

HHİ ğasırda dalalıq Euraziyanıñ qwşaq jetpes keñistigi qaytadan tülep, örkendeude. Biz öz Tarihımızdıñ jaña Şamşırağın jaqtıq. Sondıqtan da büginde jäne är kezde de bizdiñ Qazaqstan – ol Wlı Dala Eli! Ol – tülegen Wlı Dala Eli. Bizdiñ süyikti Otanımızdıñ halıqtıq atı da däl osı. Ol bizdiñ Otanımızdıñ ötkenin de, qazirgisin de, bolaşağın da beyneleydi. Onda qazaqstandıq minez ben onıñ negizgi sipattarı körinis tapqan. Olar – bizdiñ jan-düniemizdiñ aşıqtığı men keñdigi, bizdiñ jürekterimizdiñ jıluı, qonaqjaylılıq pen beybitsüygiştik, kemeñgerlik pen oyşıldıq, eñbeksüygiştik pen iskerlik. Ol – süyikti jerimizdiñ osı uaqıtqa deyin bolmağan örkendeuine qol jetkizudegi özimizdiñ küşimiz ben mümkindikterimizge degen senim. Men bizdiñ jaña Qazaqstannıñ osınday beynesiniñ ärbir qazaqstandıqtıñ oy-sanası men jan-düniesinen orın tabatınına, bükil älemde moyındalatınına senimdimin.

Tağı da qaytalap aytayın, bizdiñ qasietti jerimizdi ıqılım zamandardan Wlı Dala dep, al babalarımızdı Wlı Dalanıñ wrpaqtarı dep atağan. Biz – solardıñ jalğasımız, Wlı Dalanıñ mwragerlerimiz. Osınau keñ baytaq Wlı Dalanıñ köginde halqımızdıñ baq jwldızı bolıp Jaña Qazaqstan düniege keldi. Bizdiñ Qazaqstanımız – wlı isterdiñ wyıtqısı bolğan Wlı Dala Eli! Bwl – bizdiñ tağdırımız! Bwl – bizdiñ tañdauımız! Mäñgilik Elimizde beybitşilik pen bereke bolsın! Halqımız aman bolsın!

Abai.kz

0 pikir