Jwma, 18 Qazan 2019
Qoğam 5334 0 pikir 29 Säuir, 2016 sağat 14:02

"KULAGIN SEKİLDİLER BOLMASA..."

Muhamet qajı Sadıqovtıñ swhbatın oqi otırıp, bir äulet tarihınan qazaq halqınıñ birneşe ğasırlıq tar jol, tayğaq keşuin jüregiñizben sezesiz, bizdi osı künge jetkizgen bozdaqtar ruhınıñ janayqayı ekenin de iştey wğına tüsesiz. Oyın arıdan tolğap, keñirek kesim jasay biletin qajınıñ är äñgimesiniñ astarında zildey oy men berik twjırımdar jatqanı şübäsiz. Qoğamnıñ türli salasında belsene qızmet atqarğan abzal jannıñ bir kezderi partiyağa ötuden bas tartqanı, «wltşıl» atanıp, qapasqa tüskeni, Rahımjan Qoşqarbaevtıñ el wmıtpas erligin däleldeuge atsalısqanı, imandılıq jolında tabandı eñbek etip, egemendiktiñ irgesin bekituge ayanbay eñbek etkeni, Kosarevterdiñ keşegi keypi men Kulaginderdiñ bügingi is-äreketi jöninde bilgiñiz kelse, swhbattı ıjdağatpen oqıp şığıñız.

Redakciyadan

 

Muhamet qajı Erdenwlı Sadıqov – Elbasın Nobel' sıylığına wsınu maqsatında aşılğan «Evraziya-mir» halqaralıq Qorınıñ prezidenti. RF jerindegi qazaqtarğa, öte-möte Ombı oblısı men özimizdiñ Arqa öñirine tanımal Atımtay jomart. Muhamed qajı Ombı oblısı Lyubin audanında tuğan. Biıl 66 jasta. Mamandığı – zañger. Älemniñ 78 memleketin aralap, Mekkege 11 märte ülken qajılıqqa, 5 märte kişi qajılıqqa barıptı. Qazaq Eli täuelsizdik alğan soñ özi tuğan öñiri Ombı oblısınıñ qandastarımız jii qonıstanğan auıldarına 20 meşit saldırıptı. Sonımen birge, Tümen, Saratov, Penza oblıstarına da öz qarjısına 16 meşit twrğızğan.

 – Qwrmetti Muhamet qajı Erdenwlı, Sizdiñ auızeki äñgimeñizge qarap otırıp, el üşin jasağan igilikti isteriñizge tänti bola bastadım. Swhbatımızdı bastamas bwrın, tuıp-ösken ortañız turalı aytıp berseñiz?

Arğı atam Bäyimbet – bolıs bolğan kisi. Äulieligi de bolğan eken. Ruı – Kerey, onıñ işinde Saqal. Şamamen 16 mıñ jılqı bitipti. Tipti odan da köbirek bolğan körinedi. Kişiqaroy, Ülkenqaroy degen kölder bar. Jılqışılar kölge boylatıp qazıqtar qağıp qoyadı eken. Qalıñ jılqı kelip kölden su işedi ğoy, manağı qazıqtar arqılı tömen tüsken sudıñ deñgeyine qarap, jılqınıñ sanın mölşerlepti desedi. Bir qızığı, sol jılqılarınıñ twrpatı da bölek bolıptı, öñkey tizesine deyin bwyra jılqı eken. Ol kisiniñ tuğan jeri – Sarıköl. Sol Sarıkölge on bir aqşañqan kiiz üydi tikkizip tastap otıradı eken. «Stolıpin reforması» kezinde Rossiyadağı Ukrainanıñ  Poltavka guberniyasınan mıñdağan ukraindardı jer audarıp, osı Sarıkölge jibergen. SSSR kezinde sol ukraindardıñ qwrmetine Sarıkölimizdiñ atın «Poltavka» dep özgertip jibergen. Qazir Ombı oblısına qaraydı. Sonday-aq, Aqjar audanı (SQO) jaqın jıldarğa deyin Lenin audanı bolıp keldi.  Kommunizm, Gor'kiy sovhozdarınıñ äuelgi atı Köşäli, Manaq auıldarı bolatın. Osığan körşiles Bolıs degen auıl da bolğan. Ol meniñ Swltanğazı atamnıñ qıstauı bolatın. Otarşıldıq degen bäleniñ qazaqqa istemegeni bar ma?! Sol öz ata-babasınıñ jerinde otırğan Bäyimbet auılına kazaktar ömiri tınıştıq bermepti. Äyelderin, qızdarın jäbirlegen. Maldarın tartıp alıp otırğan. Kün ötken sayın, öktemdigin üdete tüsedi. Birde Bäyimbettiñ üyine mas kazaktar basıp kirip, «bizge twrıp sälem bermedi» dep, aqşam namazın oqıp jatqan kişi wlı Nögerbektiñ basın qılışpen şauıp tastaydı... Qısqası, jan bağıs, kün köru qiınday beredi. Bäyimbet atamızdıñ äskeri audarmaşı Kornilov degen dosı bolıptı. Ol Bäyimbettiñ Gülşara degen qızına közi tüsip jüredi eken. Tığırıqtan şığudıñ jolın izdegen Bäyimbet atam sol Kornilovke süyenedi, onımen qwda bolıp, Grigoriy degen wlına Gülşarasın twrmısqa beredi. Biraq, atam qwdasına «twñğış jienimdi özime beresiñ» dep şart qoyadı. Gülşara wl tabadı. Atası oğan Lavr dep at qoyadı. Al, meniñ atam ol jienin Leker dep atap, sündetke otırğızadı. Ombınıñ kadet korpusınan oqıtadı. Keyin Leker – Lavr Geórgieviç Kornílov Aqtardıñ bükil armiyasın basqaradı. Aqtardıñ bükil armiyasın basqaradı. Qısqası, sol qwdalıq ötip, Leker düniege kelgen künnen bastap bizdiñ atalarımız maskünem kazaktardıñ tekpisinen qwtıladı. Atam bükil äuleti men mal-basın ozbırlardan solay saqtap qalıptı.

Bäyimbettiñ balası Swltanğazı da bolıs jäne arnayı bwyrıqpen imam bolğan adam. Eki märte Mekkege barğan qajı. Swltanğazıdan tört wl taraydı. Ülkeni Ahmetjan. Odan keyin Mwhametjan, Mwhametsadıq, Mwhametkärim. İİ Nikolaydıñ ukazımen Ahmetjan Swltanğazıwlı – ol da Ombı meşitin basqarğan. 1937 jılı «halıq jauı» degen jalamen atılıptı. 1989 jıldan bastap özim artına tüsip, jazıp jürip, 1990 jılı aqtatıp aldım.

Keyin ornağan Sovet  ükimeti de atalarıma tınıştıq bermegen. Tizesine deyin bwyra bolıp keletin 16 mıñ jılqısın tügel tärkilep aladı. Siır men wsaq mal onıñ sırtında. 1937-niñ zobalañı kezinde sol atalarımnıñ wrpağınıñ köbi atı-jönin özertuge mäjbür boladı. Mısalı, Mwhametkärimniñ balaları Kärimov bolıp jür. Mwhametsadıqtıñ wrpağı Sadıqov degen tekti qoldanadı. Meniñ äkem Erden negizi Mwhametjannıñ wlı. Biraq, inisi Mwhametsadıqtıñ er balası bolmağan soñ, Erdendi soğan bergen eken.

Nağaşı jağıma kelsek, şeşemniñ atı – Rauza Ämenqızı. Men tua salıp, bir künnen keyin anam qaytıs bolıptı. Sosın meni äkemniñ apayı bauırına salıp aladı. Zeynezayıp Mwhametjanqızı degen kisi edi. Joldası Elubaev Seydahmet Smağwlwlı Ombınıñ Qazaq pedagogikalıq uçilişesin bitirgen. Soğıs ardageri. 40 jıl ömirin Ombı oblısında mwğalimdikke arnadı. Bükil auıl, audan ol kisini «mwğalim» dep ataytın. Qissalardı jatqa aytatın, şeşenderdiñ sözderin köp biletin, dombıra tartıp, än de salatın. Ataqtı küyşi Mağauiya Hamzinmen dos boldı. Meni alaqandarına salıp erkeletip ösirdi. Alam desem, aspandağı ay men jwldızğa ğana qoldarı jetken joq, özgeniñ bärin alıp beri.  Menimen birge, Mwhametsadıq atamnıñ da jetim qalğan Bibinwr, Aytjan, Qwsni degen üş qızın qoldarına alıp bağıp, qwttı wyalarına qondırdı. Olar da eşteñeden tarşılıq körgen joq. Bardı kiip, bardı işip, molşılıqta ötti. Men osı äulettiñ familiyasında boldım.

Tuğan nağaşım – Ämen Sızdıqov (ekinşi familiyası Mahambetov) Jarkent qalasında (bwrınğı Panfilov qalası) ÇK-nıñ bastığı boldı. Ruı – Qaruıl, onıñ işinde Ray, Atqı. Arab, qıtay, moñğol, orıs tilin jaqsı biledi eken. Joldası Güljiyan degen kisi edi, jüz jasqa kelip, ömirden ozdı.

Güljiyannıñ apayı Güljauar ömir boyı Almatıda sot bolıp qızmet atqardı. Küyeui Hakim Sızdıqov (Mahambetov) belgili advokat bolğan, ol da 1937 jılı atılıp ketti. Eki nağaşı äpkemniñ küyeui Hakim men Ämen bir äke, bir şeşeden tuğan ağayındı kisiler.

Al, Güljiyan men Güljauardıñ äkesi bi Esmağambet (tarihi qwjattarda Eşmwhamet Naurızbaev – Jañbırşin dep jazılğan, ruı – töre dep körsetilgen. Biraq ol kisiniñ ruı – kerey, onıñ işinde saqal bolatın) degen ataqtı adam edi. Bi Esmağambet kezinde quğınğa tüsken Mağjan Jwmabaev pen Qoşke Kemeñgerovti Ombı oblısı, Moskalenka audanınıñ Qoyanşıqpas degen auılında eki jarım jılday öz üyine jasırıp, jan saqtatqan. Bwl turalı mağan Qoşke Kemeñgerovtiñ balası Nartay ağanıñ özi aytqan bolatın. Nağaşı atam Ämen Sızdıqovtı Jarkentten Qarağandığa oblispolkom etip qızmetke auıstıradı. Moskvada CK-da Malenkov degen orıs dosı bolğan eken. Stalinnen keyingi ekinşi adam. Sol kisi telefon soğıp, «Qarağandıdan tezdetip ket» deydi. Ämen atam bir tünde jinalıp, Ombı oblısı Esilköl audanı, Omar auılına tartıp ketedi. Keyin aqtalıp şığıp, Payğambar jasına jetip, dünieden ozdı.

Muhamet ağa, jaqsı äulettiñ wrpağı ekensiz. Endi öziñizdiñ ömir jolıñızğa üñilsek.

Men bes jasıma deyin Ombı qalasında östim. Äkem Erden Mwhametjanwlı agronom bolatın. 1954 jılı sol kezdegi ükimet ol kisini Qazaqstannıñ Kökşetau oblısına tıñ igeruge (Celina köteruge) jiberipti. Meniñ balalıq şağım Kökşetau oblısınıñ Qızıltu audanında (qazirgi SQO, Uälihanov audanınıñ ortalığı Kişkenekölde) ötti. Mektepti sonda orıs tilinde bitirdim. Köp jıl auıl şaruaşılıq salasında zañger bolıp qızmet atqardım. Kökşetau oblısında üş audannıñ ökili boldım. Qwdayğa şükir, tört wlım, olardan tarağan segiz nemerem bar. Nemeremniñ bäri wl bala. Balalarımnıñ bäri JOO-n bitirdi. Öz mamandıqtarı boyınşa qızmet atqaradı. Eki wlım özim sekildi zañger. Eki wlım käsipkerlikpen aynalısadı.

Men bala künimnen öz äuletimizdiñ joğarıda bayandalğan qilı tağdırı turalı äñgimelerdi ülkenderdiñ auzınan tıñdap östim. Bwl – bizdiñ ğana emes, ol zamanda bar qazaqtıñ basınan ötken jağday. Soğan baylanıstı bolu kerek, öte namısşıl, wltşılmın. Biraq eşkimge zäbirim joq. Qolımnan kelse, wltıma jaqsılıq istegim kelip twradı. Alla bizge täuelsizdikti berdi. Mine, sol memleketimizdiñ 25 jıldığın toylap jatırmız. Bwl – qazaqtıñ basına qonğan baqıt. Baqıttı ayalauımız kerek. Biz az halıqpız. Dünieniñ tört bwrışında tarıday şaşırap jürmiz. Bir-birimizge tirek bolıp, özimizdi-özimiz süyeuimiz, demeuimiz, köteruimiz kerek!

– Ağa, namısşıl, wltşıl adamdardıñ jolı ünemi dañğıl bola bermeydi ğoy. Bwl jağınan ne aytasız?

Onıñ ras, qarağım. Qazirgi Mäjilis deputatı Vladislav Kosarev men qızmet istegen audanda birinşi hatşı boldı. «Partiyağa öt!» dep, kem degende jiırma ret şaqırdı. Men partiyağa müşe bolğan emespin. Qiın jağday meniñ de basımnan ötti. 1982 jılı şilde ayında Burabay demalıs aymağında ötken bir basqosuda KPSS Kökşetau obkomnıñ qızmetkeri Tatarskiy, KGB-nıñ mayorı Krasnokojin degender «Qazaqtar öz-özin alıp jüre almaydı. Sorlı halıq» degende, namısım basıma bir-aq şıqtı. Ornımnan atıp twrdım da: «Biz – qazaqtar SSSR-siz de özimiz derbes ömir süre alamız! Bizde jer jetedi. Jerimizde Mendeleev kestesindegi elementtiñ bäri bar! Öz-özimizdi asırauğa şamamız keledi. Tipti şetelge de kömek bere alatın jağdayımız bar!..» dep saldım.

Sol künnen bastap olar mağan öşige bastadı. Eki jwmadan soñ Moskvadan KGB-nıñ eki polkovnigi kelip twr. Analar arız jazğan ğoy. «Osılay aytqanıñ ras pa?» deydi. «Ras!» dedim. Swraqqa tartıp, jazıp alıp ketti.  Sodan KGB meniñ sarı izime tüsti. Bir küni Tümen qalasına issaparmen bardım. Onda meni baqqan Seydahmet mwğalim twratın. Soñğı jıldarı ol kisiniñ eki közi körmey qalğan bolatın. KGB sol kisiniñ qasına äkelip bir mıltıqtı qoyıp ketedi de, sol mıltıq «seniki» dep, mağan bäle japqan.  Sonımen ne kerek, aqırı  «qwral wstağan», «Sovet ükimetine qarsı şıqqan» degen jalamen «173», «202» jäne «145» stat'yalarmen altı jılğa sottap tındı ğoy. Kökşetau mañındağı Granitnıy türmesinde eki jıl otırdım. Türmeniñ kitaphanasında jwmıs istedim jäne tilşisi bolıp gazetterine maqala, habar jazdım.  Eki jıldan soñ özimdi birjola aqtap, türmeden bosatıldım. Sot naqaq otırğanım üşin  keşirim swrap, eki jılıma tölem töledi. Ol aqşanı tügelimen jetim balalar üyine berdim. Keyin bildim, ol «vintovka TOZ-8» degen mıltıq eken. Onı istep jürgen miliciya kapitanı Erlik Şäkijanwlı Bayswltanov degen swmpayı bolıp şıqtı.

– Siz ata-babañızdıñ mekeni – Ombı ekenin ayttıñız. Endi Reseydegi qandastarımızdıñ jağdayı turalı toqtalıp ötseñiz.

– Özderiñiz de biletin şığarsızdar, Reseyde bir millionday qazaq twradı. Täuelsizdikten keyin Qazaqstanğa köşip kelgenderi bar. Olar otırğan jerdiñ bäri öz ata-babasınıñ kül tökken mekeni. Eki-aq auılda qazaq mektebi bar. Qalğanınıñ bäri orıs tilinde oqidı. Sol qazaq mektepterine kömektesip twramın. Öziñiz kördiñiz ğoy, meniñ atalarım bilikti de, baylıqtı da, dindi de qatar alıp jürgen kisiler. Solardıñ qwrmetine dep, öz qarjıma 36 meşit saldırıp berdim. Meşitterdi aşarda Moskvadağı Mwsılman, Arab elderiniñ elşilikterinen elşilerdi şaqırdım. Är meşittiñ aşıluına bir jılqı, bes qoydan soyıp, önerpazdardı aldırıp, toy jasap otırdım. Şaqırılğan elşi mırzalardıñ bäri kelip, rizaşılıqtarın bildirdi, raqmetterin ayttı. Bwl Täuelsizdiktiñ alğaşqı jıldarı bolatın. Qazirge deyin sol meşitterge qol üşin berip twramın. Ondağı qandastarım, eñ qwrığanda, ata-baba dininen ayırılıp qalmasın degenim ğoy...

– Ol toqırau jıldarı ğoy, bir adam üşin 36 meşit salu degen oñay şarua emes! Sonşama qarjını qaydan taptıñız?

Alla özi berdi! Wltıña eñbek siñirsem degen adal nietiñ bolsa, jigit adamğa aqşa tabu qiın emes!

– Mine, Sizben tanısıp, äñgimelesip jürgenime biraz uaqıt boldı. Siz marqwm Dinmwhamed Qonaevtı, Qaratay Twrısovtı auzıñızdan tastamaysız. Sol jayında, jalpı öziñiz körgen, dämdes bolğan qazaq ziyalıları turalı aytıñızşı. 

Iä, qazaqtıñ nebir marğasqa twlğalarımen tanıs, dämdes boldım. Meniñ Almatıda twratın Däulen degen nağaşı ağam boldı. Manağı bi Esmağambettiñ balası. Ol kisi Sanjar Jandosovpen öte jaqın dos bolatın. Däulen ağam Sanjar ağağa meni de tanıstırdı. 1987 jılı qırküyek ayında Moskvanıñ Domodedovo aeraportında sol jaqsı köretin ağam Sanjar Jandosovpen kezdesip qaldım. Sanjar ağa meni qwşaqtap betimnen süydi de, jetelegen küyi Moskvadağı birge oqığan, Mayakovskiy metrosında twratın bir dosınıñ  üyine ertip bardı. Ötken-ketken äñgimelerin aytıp, üş kün birge boldı. Meni eşqayda jibermeydi. Jwma küni Moskva tübindegi Peredel'kinoğa ornalasqan Şıñğıs Aytmatovtıñ sayajayına bardıq. Sol jerde Sanjar ağa Qaratay Twrısovpen tanıstırdı. Keterinde Qarekeñ mağan üyiniñ, jwmısınıñ telefon nömirlerin berdi. Qaratay ağa ol kezde bükil SSSR-dıñ Käsipodağın basqaratın. Bir-eki künnen keyin jwmısına telefon soğıp edim, quanıp ketti. Maşinasın jiberip, meni özine aldırttı. Ol kezde ekinşi düniejüzilik soğısta Reyhstagqa tu tikken gruzin Melitón Varlámoviç Kantáriya dep twraqtandırılıp, jeñistiñ dañqı men marapatın soğan jazatın. Al, bizdiñ Rahımjan Qoşqarbaevtı moyındamaytın. Sol Melitón Varlámoviç «Moskva» qonaq üyiniñ 418-bölmesinde jatadı eken. Qaratay ağa mağan da sol kisi ornalasqan qabattıñ  420-bölmesinen orın alıp berdi. Melitón özdiginen jürip-twra almay, mügedekter arbasında otıratın. Qasında segiz qorğauşı qızmetkeri bar. Qaratay ağa mağan «Mwhamet bauırım, sen mına kisimen jaylap tanıs. Asıqpay sırlas, künde soğıs turalı äñgimeles. Sol äñgimeleriñdi ay-kün, sağatımen künde qağaz betine estelikke türtip otır. Qanşa uaqıt ketse de meyli, jata ber osı jerde. Tek osı kisiniñ auzınan Reyhstagqa birinşi bolıp tu tikken şınımen kim ekenin anıqtap bil!» dedi. Senesiz be, men sol qonaq üyde, Kantáriyanıñ qasında twp-tura on ay jattım. Qarekeñ bir buda talon berdi, tamaq tegin. Melitónmen äbden jaqındasıp, keremet dos bolıp kettim. Ayına bir ret eki-üş künge samoletpen Ombığa barıp qaytamın. Men joq bolsam, Melitón izdeytin boldı. Ombıdan qazı-qarta, jal-jayanı teñdep kelemin... Bir küni Melitón Varlámoviç ağınan jarıldı: «Biz Mihaíl Alekséeviç Egórov ekeumiz serjantpız, al Rahımjan Qoşqarbaev – leytenant. Reyhstagqa jeñis tuın birinşi bolıp tikken sol! Biz Rahımjanğa kömekşi boldıq...» dep. Men bölmeme keldim de, Melitónnıñ auzınan şıqqan sol sözderdi tügel aq qağazğa jazıp ülgerdim... Sosın  sol däpterdi Qaratay ağa Twrısovtıñ qolına berdim. Ol kisi oqıp, qattı quandı, qwşaqtap betimnen süydi. Raqmet ayttı. Ar jağı özderiñizge belgili, qazir Reyhstagqa jeñis tuın birinşi bolıp tikken Rahımjan Qoşqarbaev ekeni tolıq moyındaldı. Sodan bastap, Qarekeñ mağan tuğan ağamday bolıp ketti. Moskvada qızmet istegen qazaq az ba?! Mine, Qaratay ağa osınday kisi bolatın! Men de qattı sağınıp jürem ol kisini. Jatqan jeri Jannatta bolsın!

Al, Dimaş Ahmetwlı Qonaev jaylı aytayın. Bizdiñ  Twñğış Qorğanıs ministri bolğan Sağadat ağa Nwrmağambetovpen tuıstığımız bar. Ol kisi meniñ atalarımdı, babalarımdı, nağaşılarımdı jaqsı biledi. Meni jaqsı köretin. Almatıda Medeuge bara jatqanda oñ jaqta Qorğanıs ministrliginiñ äskeri sanatoriyası bar. 1992 jılı men sol sanatoriyadağı Sağadat ağanıñ rezidenciyasında bes ay twrdım. Sol kezde Sağadat ağa meni Dimekeñe özi ertip barıp tanıstırdı. Az kün ötken soñ men Ombıdan samoletpen tiridey eki qoy, 40 litr qımız,  jılqı etin özim barıp alıp kelip, qoydı soyıp, Dimaş ağanı sol üyge qonaqqa şaqırdım. Qasında birge bolsın dep, Petropavldan (SQO) Esim Şaykin men Şaymwrat Smağwlovtı aldırdım. Üş künnen keyin bizdi Dimaş ağa üyine şaqırdı. Dimekeñ üyinde Bäyken Äşimov te boldı. Dimekeñ mağan qolın qoyıp, özi jazğan kitaptarın sıyladı. Sodan bastap men ol kisimen jii-jii kezdesip twrdım. Qattı jaqsı kördim.

Tağı bir sıylas kisim – Mwhtar ağa Şahanov! Ol kisiniñ de otbasında boldım, anasınıñ qolınan däm tattım.

– Dwrıs eken! Bir söziñizde Wlt Köşbasşısı Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaevtı qoldau turalı Qor aştım dep qaldıñız. Endi sol Qor turalı bilgimiz keledi. Ol Qor jalpı nemen aynalısadı?

1991 jılı 15 qırküyekten 5 qazanğa deyin Moñğoliya elinde wlttıq Sayatşılıq künderi ötti. Onı Korol'dardıñ izbasarları wyımdastırdı. Jalğız Arab elderiniñ ğana emes, Europa, Skandinaviya elderi Korol'darınıñ da izbasarları qatıstı. Qws salıp, seruen qwrdı. Sol jıldıñ 17-qırküyegi küni keşki asta radio tıñdap otırğan Daniya Koroliniñ izbasarı «Orıstıñ Qazaqstan degen koloniyası Semey yadrolıq poligonın jauıptı» degen jañalıqtı jetkizdi. Otırğandar eleñ ete tüsti. Biraq, solardıñ köbi, tipti tügelge juığı Qazaqstandı, onıñ prezidentiniñ kim ekenin bilmeydi eken.

Meni bwl jerge şaqırıp, alıp barğan Kuveyt Ämiriniñ izbasarları Mwhamet As-Sabah degen kisi bolatın. Özi Moskvada oqığan, orıs, ağılşın qatarlı jeti tildi jetik biletin jigit edi. Sol dosım meni qasına şaqırıp alıp: «Mwhamet, siz mınalarğa Qazaqstan turalı tüsindirip aytıñız, men audarıp beremin» dedi. Men ornımnan twrıp, öz elim jaylı tüsinik berdim. Semey yadrolıq poligonın jabuğa bwyrıq şığarğan Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev! Onıñ Qazaqstan Respublikasınıñ prezidenti ekenin maqtanışpen ayttım. Jäne osı eñbegi üşin oğan Nobel' sıylığın beru kerek dedim! Sayatşılıq qwruğa on bes elden kelgen şeteldik qonaqtar tügel  kezekpen kelip, meniñ qolımdı qıstı, qwttıqtadı, qostadı. Äli esimde birinşi kelip qwttıqtağan – Şveciya Koroliniñ izbasarı.

Sol künnen bastap men Semey yadrolıq poligonı turalı qwjattar izdeuge kiristim. Semey, Kurçatov qalalarına on-on bes märte barıp, mardımdı eşteñe taba almadım. Köp qwjattar men qwjattı fil'mderdi Moskvadan tilin tauıp, satıp aldım. 2000 jılı qañtarda Elbasın qoldau maqsatında «Evraziya-mir» degen halıqaralıq Qor aştım. Sol jılı Elbasımız N.Ä.Nazarbaevtı Nobel' sıylığına wsındım. Sol jıldan bastap, qazirge deyin jılda wsınumen kelemin. Osı barğanımda Nobel' sıylığın beretin komitettiñ adamdarımen jaqın tınısıp kettim. Elbasımızdıñ bwl sıylıqtı nağız alatın kezi – 2009 jıl edi. Ökinişke oray, memlekettik jauaptı qızmettegi bir ülken twlğanıñ kesiri tidi. Negizi, Nobel' sıylığın beretin komitette öte aqıldı adamdar jwmıs isteydi. Olar qay elde ne bolıp jatqanın tügel bilip otıradı. Sosın, el oylaydı, Nobel' sıylığın kimge berudi evreyler şeşedi dep. Mülde olay emes! Şeşimdi özderi jasaydı. Kerisinşe, evreyler men orıstardı norvegiyalıqtar men şveciyalıqtar jaqtıra bermeydi. Mısalı, Şveciya ükimeti «Jer jüzinde Palestina memleketi bar» dep moyındap, Stokgol'm qalasınan Palestinanıñ elşiligin aştı. Onı qoldağan Norvegiya ükimeti. Soğan evreyler jındanıp ketti. Endi Norvegiyanıñ özinen – Oslo qalasınan da Palestina memleketiniñ elşiligi aşılmaq. Al, bizdiñ şeneunikter salpaqtap sol evreylerdiñ soñında jür...

Sizdiñ bwl eñbegiñizden Elbasınıñ habarı bar ma?

 Bar. 2000 jılı 17 tamızda mağan Elbasınıñ qolı qoyılğan, raqmet aytqan, rizalığın bildirgen «Alğıs hat» keldi.

 Elbasımızdıñ Nobel' sıylığına wsınılğanı turalı äñgimeni biz de estip jürmiz. Jalpı, bwlqınıs bar, jwlqınıs joq... Bası-qasında jür ekensiz, aytıñızşı, Elbası Nwrswltan Nazarbaevtıñ sol sıylıqtı aluğa mümkindigi bar ma? Nemese kim kedergi bolıp twr?

Mümkindik jetedi. Bayağıda aluğa bolatın edi. Äli de keş emes. Joğarıda ayttım ğoy, Nobel' sıylığın beretin komitettiñ  adamdarımen jaqın tanıspın dep. Ärine, qazir bizdiñ Qazaqstandı, onıñ prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtı bükil älem tanidı. Qazaqstannıñ Semey yadrolıq poligonın jabu turalı şeşimi men adamzatqa qauip töndiretin tajal qarudan öz erkimen erte bas tartu sayasatınıñ mañızı jıl ötken sayın arta tüsude. Bizdiñ ejelden beybitşilikti süyetin halıq ekenimizdi şın däleldedi. Söytip, AQŞ-tan bastap, barlıq alpauıt elder bwl jağınan Qazaq elin düniege ülgi etip körsetude. Sosın, bwl – qwnın mäñgi joymaytın eñbek!

Al, Elbasımızdıñ Nobel' sıylığın alu jağına kelsek, Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaev – memleket basqarıp otırğan twlğa. Biıl bwl sıylıqqa tört jüzge juıq kandidat wsınılıp otır. Bwl jerde aqın-jazuşılar men ğalımdarğa qoyılatın talapqa qarağanda, prezidentke (sayasatkerge) qoyılatın talap mülde özgeşe! Prezidentterdiñ atqarğan isimen birge, aynalasındağı qızmetkerleriniñ jasağan tirligi de qatañ sarapqa salınadı. Mısalı, basqanı aytpay-aq qoyayın sizge, Qostanay oblısın basqarıp twrğan kezinde Sergey Kulaginniñ Rudnıy qalasındağı Ioanno-Bogoslovsk soborınıñ (şirkeuiniñ) qabırğasına suretin saldırıp, özin hristiandardıñ qwdayı Iiusus Hristospen (Isa payğambarmen) qatar qoyuınıñ özi-aq jetkilikti kedergi. «Sergey Kulagin qwday emes qoy, nege jazağa tartılmaydı? Bilikten nege ketirmeydi?» dep, 2015 jılı 9-12 şilde aralığında Ukrainanıñ astanası Kiev qalasında bolğan künderinde Europarlamenttiñ deputattarı men Nobel' sıylığı komitetiniñ müşeleri menen twp-tura osı şirkeudegi suret mäselesin swradı. 2012 jılı osı sebepten Nobel' sıylı berilmedi! Sergey Kulagin älem aldında Elimizdiñ sağın sındırdı, WYATQA QALDIRDI.Qostanay oblısın 7 jıl 10 ay basqarğan kezinde 21 şirkeu salğan. Onday säuletti şirkeuler Reseyde de joq. Men şirkeu saluğa qarsı emespin, biraq ornımen bolu kerek qoy! Älde, oblısta äkim atqaratın basqa jwmıs joq pa eken?!

Al, sol Sergey Kulagin qazir Aqmola oblısın basqarıp otır. Ekonomikalıq dağdarıstıñ qıspağı qısıp twrğanı mınau, Elbasınıñ ünemşildik turalı qatañ tapsırması bar. Soğan qaramastan, ol Kökşetau qalasınan tağı «şirkeu salamın» dep, audan äkimderine 10 million teñgeden 20 millionğa deyin salıq salıp, aqşa jiıp jatır.  Tauıp bere almağan audan basşıların boqtap, «jwmıstan şığaramın» dep qorqıtuda! Äueli, Elbasınan bastap, bükil qazaqtı «jwmırtqabas» (yaycegolovie) dep aytadı eken!

Nwrswltan Nazarbaevqa Nobel' sıylığı nege berilmeydi? Birden beriledi. Berilu mümkindigi öte zor! Oğan meniñ senimim kämil!! Armanım da sol! Biraq, Elbasınıñ janında äkim Sergey Kulagin siyaqtılar jürmeui kerek!..

– Uaqıt bölip, swhbat bergeniñizge raqmet!

 

 

Swhbattasqan

Auıt Mwqibek

 

«Qala men Dala» gazeti

0 pikir