Beysenbi, 13 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 100855. Jazılğandar — 74677. Qaytıs bolğandar — 1269
Sayasat 11554 1 pikir 21 Säuir, 2016 sağat 22:08

VICE-MINISTR ÖSKENBAEV: QAZAQTIÑ JERİN EŞKİM TARTIP ALMAYDI!

Qazaqstannıñ Ükimeti auıl şaruaşılığına tiesili 1,7 million gektar jerdi aukcion arqılı satuğa şığaratının aytqan künnen bastap, düyim jwrt dürligip, babadan qalğan baytaq dalanı köldeneñ kök attınıñ menşigine berip jiberuge qarsılıq bildirip jatır.  Sol qarsılıqtarğa baylanıstı bügin QR Wlttıq ekonomika vice-ministri Qayırbek Öskenbaev mırza «Abai.kz» portalına arnayı, eksklyuzivti swhbat berip, jer satudıñ jäy-japsarın tüsindirdi.

 

(surette QR Wlttıq ekonomika vice-ministri Qayırbek Öskenbaev)

-Qayırbek Aytbaywlı, äñgimemizdi qoğamnıñ narazılığın tudırıp otırğan «jer satu» mäselesinen bastasaq. Osı jerdi satu turalı ideyanıñ avtorı kim? Ükimet pe? Prezident apparatı ma?

-Joq. Jer turalı kodeks eñ birinşi ret 2003-jılı qabıldandı ğoy. Sol Jer kodeksinde jıl sayın özgertilip otıratın tetikter bar. Mınau 48-baptı qarasañız, sonda auıl şaruaşılığındağı  jer uçaskileri tek qana konkurstıq aukcion arqılı, aşıq saudalanadı dep naqtı körsetilgen. Jäne bwğan 2009-jılı özgertuler engizilgen. Jalpı bwl Zañnıñ 19 poziciyası bar. Sonıñ işinde memleketke kerek, sonıñ maqsatındağı jerlerdi eşqanday da (aukcion, konkurstıq) jolmen satuğa bolmaydı. Sondıqtan bwl keşe ğana tuındağan mäsele emes, tek biıl ğana biz aukcion arqılı jerdi saudağa şığarayıq dep bastama köterdik. Jäne biz jergilikti basqaruşı organdarğa, äkimşilikterge tek qana auıl şaruaşılıq maqsatındağı jerlerdi satıñdar dep qatañ eskertu jasadıq.

-Eskertu?..

-Mwnday talaptar qoyğan sebebimiz, köp halıq renjidi, qazir. Mısalı, meniñ özimniñ tuıp-ösken auılımda 500-dey adam twradı. Al jergilikti äkim-qaralar bwl jer uçaskilerin özderiniñ tamır-tanıstarına taratıp jatır. Jer kimge, qaşan satılıp jatqanınan eşqaysısınıñ habarı joq. Mümkin ol sol äkimniñ jaqın tanısı  şığar, tuısı şığar bälkim. Onı aukcion arqılı berip jatır ma, älde basqaşa jolmen berip jatır ma, oğan küni büginge deyin eşqanday baqılau bolmay keldi.

Sondıqtan biz jergilikti äkimderge qatañ talap qoydıq. Jerlerdi aşıq aukcion türinde ğana, halıqqa jariya türde satasıñdar dep. Demek, endi äkimder  birinşi kezekte özi basqarıp otırğan audannıñ, oblıstıñ halqın aukcion ötetindigi turalı qwlaqtandıruı tiis. Sodan keyin kimniñ qaltası köteredi, kim qay jerlerdi satıp alğısı keledi,  marhabat, aukcionğa qatısıp aluına boladı.

-Nege kenet Ükimet osınday qadamğa barıp otır?

-Jerdiñ sapası azayıp baradı. Auıl şaruaşılıq maqsatındağı jerlerdiñ qazir qwnarsızdanıp, sapası tömendep jatqanı ras. Öytkeni qarapayım halıq, şarualar qazirgi künderin oylap, aqşaların sanap, artıq qarajatın sol jerlerge salmay otır (mısalı organikalıq kütimge).  Sondıqtan biz oyladıq, halıqtı öz jerine özin ie etip, qoldarına tabıstayıq dedik. Bwl jerler osı qazaqtıñ erteñgi balalarına, wrpaqtarına qaluı tiis. Halıq osı jermen kün körip otır. Öytkeni halıqtıñ bar baylığı jeri ğoy. Onıñ üstine bwdan tüsken qarajat Wlttıq qordı tolıqtıruğa jwmsaladı.

-Wlttıq qor qazınasın toltırudıñ jerdi satudan basqa jolı tabılmadı ma?

-Bizdiñ maqsatımız jerdi satudan payda tabu emes. Sebebi, aukcionnan  tüsken qarajattıñ barlığı Wlttıq qorğa tüsedi. Bwl aqşa byudjetke barmaydı. Al halıq oylaydı: byudjette osı künä aqşa jetpey jatır, qazir aqşa kerek bop Ükimet jerdi aukcion arqılı satıp jatır dep. Bwl qate tüsinik.

-Osı uaqıtqa deyin tıp-tınış jatıp kelip, endi ğana Wlttıq qordı toltıru degen qisınsızdau ğoy..

-Joq, negizi Wlttıq qor degeniñiz eldiñ baylığı ğoy. Qazirgidey qiın-qıstau, elimizge sırttan keletin investiciyalar azayğan kezde, Wlttıq qordan Elbası aqşa bölip, ekonomikanı alğa jürgizdi. Endi sonı toltıru kerek. Sol sebepten Wlttıq qorğa  bükil eldiñ baylığı jinaladı. Mınau mwnaydan tüsetin, jerden tüsetin aqşa sol qorğa qwyıladı. Ol - eldiñ baylığı. Bwl aqşalar erteñgi küni jwmsalatın qarajattıñ közi. Onı kep, memlekettiñ byudjetin toltıru üşin jerdi Ükimet satqalı jatır eken degen jañsaq tüsinik boladı.

-Baylığı joq, satıp aluğa mümkindigi müldem tömen otbasılar men azamattar qazirdiñ özinde qala sağalap, jersiz jür. Eger jerdiñ bäri baylardıñ qolına ötse, qarapayım halıq erteñgi küni nemen küneltedi?

-Osı swrağıñız öte orındı. Dwrıs aytıp otırsız, qarapayım halıqtıñ aqşası joq. Bwnı qalay satıp aladı? Qazir bizdiñ maqsatta 100 million gektar jer auıl şaruaşılığına qaraydı. Bwl 100 millionnıñ işinde 1,2 million gektar jer uçaskileri satıp alınğan jerler. Al qalğan 98 millionğa juıq jerdi azamattar jalğa alıp otır. Endi ol jerler aukcionğa şığarılmaydı. Ol jerlerdi jalğa alıp otırğan şarualarğa biz aytamız, 49 jılğa jalğa aldıñ ba, sol 49 jıl sol jerde öz şaruañdı istey ber. Eşkim olarğa tiispeydi, eşkim olardıñ jerin tartıp almaydı. Sol bwrınğı betiñmen jwmısıñdı istey ber. Biraq, erteñ nemese bir jıldan keyin, joq on jıldan keyin bolsın, tipti 49 jıldan keyin  sol jerdi satıp alamın dese, sol küni äkimşilikke barıp, şartqa qol qoyadı da, sol jerdiñ qwnı 10 million teñge bolsa, kadastr boyınşa qwnın 5 millionğa deyin tömendetip, 10 jılğa deyin bölip töleuine boladı. Jañağı 5 milliondı 500 mıñnan  10 ayda töley me, älde  jıl boyı 100 mıñnan tölep, qalğanın  bölip töleymin dey me, äkimşilikpen şartqa otırğan kezde arnayı grafikpen kelisip aluına boladı. Ol kadastrdi de özgertip otırğan joqpız. Bwrınğı 2003 jılı qabıldanğan zañ boyınşa qalıp otır. Bwl degeniñiz, eger qazir ol jerdi satıp aluğa aqşası joq bolsa, onı sol 10 jıldıñ işinde bölip tölese de boladı degen söz ğoy. Sonı halıq dwrıs tüsinbey otır.

Ekinşiden, eşkim qazir şarualarğa qiyanat jasap, jeriñdi qazir tartıp alamız dep otırğan joq. Qazir bolmasa, jağdayıñ bolğan kezde satıp alasıñ. Bwl jerler şarualardiki bolğan soñ, biz osınday jeñildikterdi jasap otırmız.

-Alayda, jerdi satuğa halıq qarsı bolıp otır. Bwdan qorıqpaysızdar ma? Eger ereuil, şeru, tolqu bolsa, qanday amal qoldanasızdar?

- Bwnıñ barlığı endi tüsinispeuşilikterge baylanıstı ğoy. Nwreke, mına internetti qarasañız biz osı zañdı qabıldardıñ aldında audan audandardı aralap, şarualarmen kezdesip, birinşi kezekte olarğa tüsindiru jwmıstarın jürgizgen edik. Al mınau özgerister qabıldanğannan keyin, 1-şildeden bastaymız dedik qoy. Onı qazir tağı da tüsindirip jatırmız. Internetti qarasañız jäy şarualar mäsele köterip, narazılıq bildirip otırğan joq. Ol mınau bizdiñ ziyalı qauım. Köp adamdar sırttan estip aladı da, "oybay, mınalar tügel jerdi  şeteldikterge satıp jatır", "qaltası qalıñ, baylarğa ğana satıp jatır" dep oylaydı. Sol sebepten de tüsinispeuşilikter orın alıp jatır. Ol ziyalı qauım kündelikti osı jermen aynalısıp jatqan joq qoy. Bizde qazir 300 mıñday şarua tizimde twr. Olardıñ biri kelip, bas köterip jatqan joq. "Ey, mınalarıñ dwrıs emes", - dep jatqan joq şarualar. Eger bwl bastama dwrıs emes bolsa, sol 300 mıñ şarua äldeqaşan dalağa şığıp, miting ötkizip, şulap keter edi. Öytkeni bwl olardıñ nan tauıp jep otırğan jerleri. Sebebi, olarğa aldın ala tüsindiru jwmıstarı jürgizildi.  Sondıqtan, äleumettik jeliler men BAQ-ta qarsılıq körsetip jatqandar  – jerge qatısı joq, biraq wltqa janı aşitın azamattar ğana ğoy, Nwreke. Bwl jäy qauip. Jerimizden, elimizden, biligimizden ayırılıp qalamız ba degen qauip qana. Al mäselege tereñirek üñilseñizder bwl halıq üşin, sol şarualar üşin jasalıp jatqan dünieler.

Sondıqtan bizdiñ jwmısşı tobı osı mäseleni tüsindiru jwmıstarın aymaq-aymaqtarda jürgizip jatır. Men özim de erteñ Qostananayğa barıp, sondağı halıqtıñ ökilderimen kezdesu ötkizemin.

-Qayırbek Aytbaywlı, jer şeteldikterge satılmaytını aytıldı. Qazaq jeri şeteldikterge 25 jılğa jalğa berilgen künniñ özinde oğan Memleket tarapınan qanday baqılaular boladı?

-Nwreke, birinşiden Qazaqstannıñ bükil jeri  şeteldikterge berilmeydi. Qazaqstan boyınşa tek qana auıl şaruaşılığına qaraytın audandar bar. Sonıñ işinde 62 audan şekaralıq aymaqtarda ornalasqan. Ol jerlerdi şeteldikterge beruge de, jaldauğa da tıyım salınğan. Tek qana Qazaqstannıñ ortalığında ornalasqan şiki-mayda jerlerdi şeteldikterge jalğa beruge boladı. Ekinşiden, şeteldikterge jerdi  bılay bere saladı degen äñgime joq mwnda. Tek qana investorlıq maqsatta ğana jalğa beriledi. Onıñ özinde Memlekettik baqlaular boyınşa 25 jılğa ğana.

-Nege 25 jıl?

-Dwrıs, nege 25 jıl?! Bizdiñ jalğa bergeli otırğanımız jer. Ol mwnay, gaz emes qoy, bügin saldım, erteñ aldım deytin. Auıl şaruaşılıq jerleri. Oğan aldımen kütim jasalıp, adamdar salımın salğannan keyin ol salımdar jemis bergenşe ortaşa eseppen 13-15 jıl uaqıt ketedi eken. Biz bwnı zerttep kördik. Investorlar 15 jıl boyı äueli sol jerge salğan aqşasın şığarıp aladı da, äri qaray tağı 10 jıl üsteme payda köruge mümkindik aladı. 25 jıl degeniñiz sodan şığadı.

Odan keyin, jergilikti auıl, audan äkimderi ol jerlerdi şeteldikterge öz erkimen bere almaydı. Birinşiden, audan äkimi oblıs  äkiminen, oblıs äkimi Ükimetten rwqsat swrauı kerek. Ükimette jer mäselesine jauaptı biz bolğandıqtan oblıs äkimderi jerdi şeteldikterge jalğa beru üşin birinşi bizden rwqsat swrauı tiis. Sondıqtan ol jerlerdi äkimder otırıp alıp, bere bermeydi. Jäne Ükimettiñ belgili talaptarı bar. Sol talaptardı orındamağan jağdayda ol jerlerdi qaytarıp aluğa Memleket qwqılı bolıp tabıladı.

-Ol qanday talaptar?

- Şeteldikter ol jerlerdi investorlıq wsınıspen ğana jalday aladı. Demek, investitciyalıq jospar boyınşa olar atalğan jer telimderine qanşa qarajat jwmsaydı,  oğan qanday kütim jasaydı - mine osınıñ bäri Memleketiñ baqılauında boladı. Eger jospardan az kütim jaslatın nemese josparda körsetilmegen maqsattarda jwmıstar jasalsa,  äueli eskertu jasaladı. Sosın barıp ol jerler qaytarılıp alınadı. Al bizdiñ Ükimette däl osı auıl şaruaşlıığı maqsattarındağı jerlerdiñ sapasın tüsirmeu üşin qoyılatın qağidalar bar. Sol boyınşa baqılau jürgiziledi.

-Ol tek jalğa alıp otırğan şeteldik azamattarğa ğana qoyılatın talaptar ma?

-Joq, bwl jerdi jaldap otırğandarğa da, satıp alğan azamattarğa da qatıstı. Mısalı, sizdiñ jeriñiz egistik jer bolsa, sizdiñ odan alatın önimiñiz, sol audannıñ jıldıq öniminiñ 85 payızınan az bolsa, demek siz jerge dwrıs kütim jasamağandıqtan dep eseptelip, sizge eskertu jasaladı jäne 3 jıl uaqıt beriledi. Sol üş jılda sizdiñ sol jerlerden tapqan önimiñizdiñ körsetkişi öspeytin bolsa, onda sot arqılı ol jerlerdi qaytarıp aluğa Memleket qwqılı. Tipti sol jerlerden alınatın önim kölemi belgilengen körsetkişten asıp ketetin bolsa da, ol jerlerge dwrıs kütim jasalmağan degen sebeppen qaytarıladı.

-Keşe mälim bolğanday, bwnday maqsattağı jerler «oralmandarğa» salıtmaytını aytıldı. Sonda bwl wltaralıq diskriminaciya,  etnikalıq qazaqtardıñ müddesin taptau emes pe?

-Aytıp otırğanımızday, mınau şeteldik azamattarğa, zañdı twlğalarğa, «oralmandarğa» jer satılmaydı. Öytkeni olar Qazaqstannıñ azamattarı emes. Tipti ol azamatar erteñ azamattıq ala ma, almay ma? Bwl öz aldına bölek swraq. Sol sebepten tuındap otırğan şekteu ğoy bwl.  Olar erteñ Qazaqstan azamattığın alıp, tolıq qazaqstandıq bolsa, sol küni-aq, olar sol jerlerdi satıp ala aladı.  Al qazir, azamattıq almay jatıp, ol azamattarğa jer satılmaydı.

-Uaqıt bölip swhbat bergeniñizge rahmet!

-Sizderge de ülken rahmet!

RS: Dosaev mırza jerdi satqalı jatqanın aytqan künnen bastap «Abai.kz» portalı öz alañında qazaq jerin bay-bağlandar men şeteldikterdiñ menşigine beruge bolmaytının aytıp, dürkin-dürkin maqalalar jariyaladı  (http://abai.kz/post/view?id=7601).  

Jerdi aukcion arqılı satudağı Zañnıñ osal twstarın oyıp twrıp körsetti, Ükimetke (http://abai.kz/post/view?id=7418) .

Qazaq jeriniñ latifundisterdiñ menşigine berilgeli jatqanın da jazdı (http://abai.kz/post/view?id=7369).

Qazaqtıñ sergek sanalı azamattarınıñ, wlt ziyalılarınıñ basın bir alañğa biriktirip, mäseleniñ keybir kemsin twstarına Ükimettiñ nazarın bwrdı (http://abai.kz/post/view?id=7479).

Tipti, şirek ğasırdan beri wyqığa ketken Parlamenttiñ de nazarın audarıp, jer satu mäselesin Mäjiliste kün tärtibine salıp, qayta qaraudı talap etti (http://abai.kz/post/view?id=7526).

Qazaq şarualarınıñ jaldap otırğan milliondağan gektar jer uçaskelirin şeteldikterge satuğa  üzildi-kesildi qarsılıq bildirdi (http://abai.kz/post/view?id=7479).

Küni keşe ğana Astanada Wlttıq ekonomika vice-ministri brifing ötkizip, qazaq jeri şeteldikterge satılmaytının ayttı.

Esteriñizde bolsa, osıdan 6 jıl bwrın qazaq biligi elimizdiñ milliondağan gektar jerin Qıtayğa berip jibermek bolğanda däl osı «Abai.kz» portalı bas bolıp, biliktiñ betin beri qaytarğan edi (http://old.abai.kz/content/deuren-kuat-tart-kolyndy-tereshchenko), (http://old.abai.kz/node/2798), (http://old.abai.kz/node/2669).

Bwl «Abai.kz» portalınıñ kezekti jeñisi! Sizben bizdiñ kezekti jeñisimiz, qadirli qandastar!

Swhbattasqan - Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

1 pikir