Jeksenbi, 17 Qaraşa 2019
Käsip-tübi näsip 2351 0 pikir 26 Qazan, 2016 sağat 13:33

EKONOMIKALIQ ÖSİMNİÑ OÑ ÜRDİSİ BAYQALADI

Keşe Prem'er-Ministr Baqıtjan Sağıntaevtıñ törağalığımen  selektorlıq rejimde ötken Ükimet otırısında biılğı jıldıñ 9 ayındağı äleumettik-ekonomikalıq damudıñ jäne memlekettik byudjettiñ atqarıluınıñ qorıtındıları qaraldı, - dep jazadı "Egemen Qazaqstan" gazeti.

 

Ösim örledi

Otırısta jariyalanğan mäli­metterge süyensek, el ekonomikasınıñ ösimi örge örlegen. Aldın ala derekter boyınşa, 9 ayda tauarlar öndirisiniñ 0,2 jäne körsetilgen qızmetter öndirisiniñ 0,4 payızğa artuı esebinen ekonomikanıñ ösu qarqını 0,3 payızdan 0,4 payızğa deyin jedel qarqınmen ösken. Azıq-tülikke salınatın salıqtar naqtı mände 1,8 payızğa arttı. Sonımen qatar, inflyaciyalıq üderister bäseñdep, valyuta narığındağı ahual twraqtanıp keledi. Biznestiñ investiciyalıq belsendiligi men eldiñ halıqaralıq rezervteri ösude. Sonday-aq, jwmıssızdıqtıñ tömen deñgeyi saqtaluda. Bwl mälimetterdi otırısta Wlttıq ekonomika mi­nistri Quandıq Bişimbaev ayttı. Ministrdiñ mälimdeuinşe, bwğan ekonomikanı ärtaraptandıru jönindegi bağdarlamalar men josparlardı iske asıru, infraqwrılımdı, käsipkerlikti jäne AÖK-ti damıtu, sonday-aq jwmıspen qamtudı qamtamasız etu boyınşa şaralar septigin tigizdi.

Ekonomikanıñ ösuine negizgi ülesti qwrılıs, auıl şaruaşılığı, kölik salası jäne öñdeu öner­kä­si­bindegi öniminiñ wlğayuı qosqan. Al ken öndiru önerkäsibiniñ ülesi 4,4 pay­ızğa tömendegen. Mwnı bayandamaşı mwnay, kömir jäne temir kenin öndirudiñ qısqaruımen baylanıs­tırdı. Önerkäsiptiñ tömendeui 2,3 payızdan biılğı jıldıñ 9 ayınıñ qorıtındıları boyınşa 2 payızğa deyin qısqarğan. Sonımen, qañtar-qırküyekte öñdeu önerkäsibiniñ ösui 0,6 payızdı qwradı. Bwl rette öñirlik böli­niste önerkäsip önimderiniñ şığa­rı­lımı 9 öñirde ösip, 7 öñirde tömen­degen.

«Köşbasşı üştikke 5,2 payızdıq ösimmen Qarağandı oblısı, 4,9 payız­dıq ösimmen Oñtüstik Qazaqstan oblısı,4,5 payızdıq ösimmen Aqmola oblı­sı kirdi. Eñ köp tömendeu Qızıl­orda oblısında – 10 payız, Mañğıs­tau oblısında – 3,6 payız, Aqtöbe jäne Batıs Qazaqstan oblıstarında 2,5 payız bayqalıp otır», dedi Q.Bişimbaev.

 

Inflyaciya ikemdi

Inflyaciya deñgeyi elimizde jıldıñ basınan beri 5,6 payızdı qwradı. Wlttıq ekonomika ministriniñ mälim­deuin­şe, elimizde inflyaciyalıq üderis­ter­diñ bäseñdeui bayqaladı. Mäselen, ötken ayda inflyaciya 0,2 payızğa deyin sayabırsığan. Azıq-tülik emes tauar­lardıñ 6,8 payızğa qımbattauı inflyaciyağa 2,2 payızdıq «üles qosıp» otır eken.

«Azıq-tülik tauarlarınıñ bağası 4,9, aqılı qızmetter 5,3, onıñ işinde retteletin qızmetter 7,6 payız östi. Öñir­­­lik böliniste 7 öñirde inflyaciyanıñ ortaşa respublikalıq deñgeyden asıp ketui bayqaldı. Eñ joğarı inflyaciya Mañ­­ğıstau oblısında 7,2 payız deñgeyin­de, Astana qalasında 6,6 jäne Oñtüs­tik Qazaqstan oblısında 6,4 payız deñgeyinde tirkeldi», dedi Q.Bişimbaev.

 

Investiciya igerildi

Biılğı 9 ayda investiciyalardıñ kö­lemi 4,1 payızğa, yağni 5,1 trln teñgege ösken. Ösu «Nwrlı jol» jäne «ÜII­DMB» bağdarlamalarınıñ şeñberinde industriyalıq-innovaciyalıq jäne infra­qwrılımdıq jobalardı iske ası­ruğa negizdelgen. Ötken jıldıñ osı ke­zeñ­inde investiciyalardıñ ösui 3,5 payızdı qwrağan eken. Al eldiñ sırtqı sauda ay­nalımı 28 payızğa deyin qıs­qarğan. Eks­port 23 mlrd AQŞ dolların jäne im­port 15,4 mlrd AQŞ dolların qwra­dı. Eksporttıñ qwndıq köleminiñ tömen­deuine mwnay, alyuminiy, temir rudası, mıs, mırış siyaqtı şikizat tauar­larınıñ bağasınıñ tömendeui aytar­lıq­tay äser etken.

 

Qorımız qomaqtı

Valyuta narığındağı jağdaydıñ twraqtanuı ayasında Wlttıq banktiñ Altın-valyuta qorı ösude. Jıl basınan beri Altın-valyuta rezervi 12,7 pay­ızğa, yağni 21,4 mlrd AQŞ dollarına deyin östi, bwl 2012 jılğı şilde­den bastap soñğı 4 jıldağı eñ joğarı körsetkiş bolıp otır. Eldiñ halıq­aralıq rezervteri 95,8 mlrd AQŞ dolların qwrap, jıl basınan beri 4,8 payızğa östi, onıñ işinde Wlttıq qordıñ şetel valyutasındağı aktivteri 1,4 payızğa ösip, 64,4 mlrd AQŞ dolların qwrağan.

 

Byudjet berekeli

Ükimet otırısında Qarjı mi­nistri Baqıt Swltanov memlekettik byudjettiñ 9 aydağı orındalu barısın qorı­tın­dıladı. Ministr tüsimderdiñ asıra orındalğanın, al salıq ötken jıldı twtastay eseptegendegi körsetkişpen teñ kölemde jinalğanın atap ötti. Mi­nistrdiñ aytuınşa, tüsimder şamamen 1 trln teñgege artıq orındaldı. Bwl makroekonomikalıq jağdaydıñ jaq­sar­ğanın körsetedi. Tüsimderdi asıra orındau byudjetti naqtılaudıñ negizi boldı. Jalpı, memlekettik byudjettiñ tü­­sim­­deri 126 payızğa, onıñ işinde res­pub­­likalıq byudjet 131 payızğa, al jer­­gi­­likti byudjetter 115 payızğa orın­dalğan.

B.Swltanov biılğı jıldıñ soñına deyingi byudjettik mindetterge de toqtal­dı. Birinşi kezekte ministr 379 mlrd teñge somasına byudjettiñ naqtılanğanı turalı ayttı. Qayta böludi eskergende, igerilui tiis jaña aqşa 589 mlrd teñgeni qwraydı. Bwl qarajat ekono­mi­kalıq ösim men äleumettik jobalardı küşeytedi.

«Äkimşilerdiñ barlıq josparları bekitildi, jaña qarajattıñ 84 payızı qazan jäne qaraşa aylarında igeriletin boladı. Ol üşin Qarjı ministrliginiñ portalına baqılau jüyesi engizilgen. Memlekettik organdar qaraşa ayında kelisimşarttardı tirkeudi ayaqtap, tolıq igerudi qamtamasız etui tiis», dedi B.Swltanov. Ekinşiden, zañ­das­­tıru akciyasın ayaqtau boyınşa jwmıstar jüyelendiriletin boladı, qatısu­şılardıñ jedeldiligi men senimi qam­tamasız etiledi. Sonımen qatar, bäse­kelestik ortağa beru üşin vedomstvoğa bağınıştı wyımdardı tügendeu boyınşa jwmıstar ayaqtalatın boladı. Üşinşi kezekte kelesi jıldıñ byudjetin josparlau mañızdı mindeti twr.

«Biz jıldı tolıq äri sapalı ayaqtauğa äzirmiz. Ekonomikalıq twraqtılıq mindet­terin şeşu üşin barlıq qazına­lıq şaralar qabıldanatın boladı», dedi ministr.

Otırısta, sonımen qatar, Wlttıq bank törağası Daniyar Aqışev, Inves­ti­ciyalar jäne damu ministriniñ birinşi orınbasarı Al'bert Rau, Energetika vice-ministri Mağzwm Mırzaliev, Auıl şaruaşılığı birinşi vice-ministri Qayrat Aytuğanov jäne birqa­tar oblıstardıñ äkimderi söz alıp, biılğı jıldıñ 9 ayınıñ äleumettik-ekonomikalıq qorıtındıları turalı bayandadı. Jiında, sonday-aq, öñirlerdi damıtudıñ birqatar mäseleleri qaraldı. Oğan qosa, birqatar zañnamalıq aktiler, qosımşa zañdar talqılandı.

 

Tüyinder tarqaydı

Öñirlerdi damıtudıñ tüyindi mä­selelerine qatıstı negizgi bayandamanı Wlttıq ekonomika ministri Q.Bi­şimbaev jasadı.

«Jergilikti atqaruşı organdar 64 problemalıq mäsele engizdi. Onıñ işinde 27 mäsele respublikalıq byudjetten 222,7 mlrd teñge mölşerinde qar­­jı­­landırudı talap etedi. Proble­­malıq mäselelerdiñ basım köpşiligi kölik infraqwrılımı salasına qa­tıstı. Sonday-aq, öñirler injenerlik infra­qwrılımdı, sumen qamtu, önerkä­sipti damıtudı, qorşağan ortanı qor­ğau jäne tötenşe jağdaylarğa qarsı is-qimıldı, bilim berudi, densau­lıq saqtaudı, veterinariyanı qarjılan­dırudı swrap otır», dedi Bişimbaev. Onıñ aytuınşa, 5 aymaq 78,2 mlrd teñ­gege qarjılandırudı qa­jet etetin prob­lemalıq mäselelerdi engizgen. Olar­dıñ barlığı kölik infra­qw­rı­lımına qatıstı.

«Almatı oblısınıñ äkimdigi iri joba (Almatı qalasınıñ 6 köşesin «Ül­ken Almatı aynalma avtomobil' jolına» kirgizu) wsınıp otır. Ol – 59 mlrd teñge. Bwl jobanı ÜAAAJ qwrılısı ayaqtalğannan keyin qaraudı orındı dep esepteymiz. Atırau oblısınıñ äkimdigi 2016-2018 jıldarı 11,3 mlrd teñ­gege qarjılandıru üşin tağı bir joba («Inder–Qarabau–Miyalı–Sağız» oblıstıq jolın jöndeu, 123 km) wsındı. Batıs Qazaqstan oblıstıq joldardı jöndeuge respublikalıq byudjetten jıl sayın 7 mlrd teñgeden böludi swraydı. Qızılorda oblısı äuejaydı jañğırtuğa 0,8 mlrd teñge swrap otır», dedi ministr.

Otırısqa onlayn rejimde qosılıp otırğan Atırau oblısınıñ äkimi Nwrlan Noğaev öz kezeginde Ükimet bas­şı­sınan öñirindegi eski mwnay wñğıma­larınan may ağıp, ekologiyanı büldi­rip jatqanın aytıp, kömek swradı.

«Energetika ministrliginde bwrın igerilgen eski mwnay ken orın­dar­ındağı 89 wñğıma tirkelgen. Olar apat­­tı jağdayda, key jerlerde sol wğı­ma­­lardan may ağıp, jerdi, sudı büldirip, ekologiyalıq zardap äkelip jatır. Son­day-aq, Atırau oblısında 180 gidrogeo­logiyalıq wñğıma tir­kelgen. Olardan da su atqılap, qazirgi tañda baqılausız jatır. Sizdiñ atıñızğa men osı aqparattardı jazıp, qol­dauıñızdı swrağan edim. Tiisti mem­lekettik organdarğa tapsırma beruiñizdi swraymın. Bwl öte qauipti jağday, qazir şara qoldanbasaq, soñınan keş boluı mümkin», dedi äkim.

Al Baqıtjan Sağıntaev bwl mä­se­le orındı ekenin aytıp, nazarda wstay­tının jetkizdi.

«Köterilip otırğan mäsele öte orın­dı. Energetika ministrliginen Inves­ti­ciyalar jäne damu ministrligimen bir­lesip, osı mäseleni qarastırudı swray­mın», dedi Ükimet basşısı. Ärine, bwl – qomaqtı qarjını qajet etetin mäse­leler. Osı rette, Ükimet basşısı keybir äkimderdiñ jergilikti äleumettik mäsele­lerdi şeşu üşin Ükimetten qarjı swrauın sınğa aldı. Ükimet basşısı Sol­tüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimin mısalğa keltirdi.

«Sizder Ükimetke hat jazıp, qol qoyardıñ aldında säl oylanıñızdar. Keybir hattarıñızdı qaraudıñ özi wyat. Mäselen, Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ äkimi jergilikti äleumettik mäselelerdi şeşu üşin ortalıqtan 30 mln teñge swrağan. Bwl endi külkili ğoy. Jergilikti mäseleni şeşuge 30 mln teñge tabuğa boladı ğoy. Sondıqtan hattı joldar aldında dwrıstap oylanıp, qarap alıñızdar», dedi B.Sağıntaev.

 

Mindetti meje

Aytqanday, ötken jolğı Ükimet otırısında Prem'er-Ministr Baqıtjan Sağıntaev Atırau oblısınıñ äkimi Nwrlan Noğaevqa eskertu jasağan edi. Öyt­keni, mwnaylı ölkeniñ basşısı şağın jäne orta biznesti qoldauğa Üki­met bölgen 692 million teñgeniñ igeril­megeni aytılğan. Keşegi otırısta Pre­m'er-Ministr äkimnen sol jağdayğa baylanıstı esep beruin swradı.

«Bwl konkurstardıñ keş ötuine bay­lanıstı bolıp otır. Biz mwnı jıl soñı­na deyin şeşemiz», dedi N.Noğaev. Al Ükimet basşısı bwl mäselege qatıs­tı jıl soñında tağı da esep swraytı­nın eskertti. Sonımen qatar, ol barlıq äkimderge byudjettiñ ärbir teñgesin der uaqıtında igeru boyınşa jwmıstar jürgizu qajettigin qatañ tapsırdı.

«Biz 9 qırküyekte 400 mlrd teñgeden astam qarjı böldik. Jwmıstarda qanday da bir kemşilikter bar boluı mümkin. Biraq jıl soñına deyin barlıq qarjını igeru qajet», dedi Sağıntaev.

Otırıstıñ qorıtındısında Pre­m'er-Ministr B.Sağıntaev Ükimet biıl işki jalpı önim ösimin 0,5 payızdıq mejeden asırudı josparlap otırğanın atap ötti.

«Körip otırğanımızday, 9 aydıñ qorıtındısında ekonomikalıq ösimniñ oñ ürdisi bayqaladı. Jıl soñına deyin Memleket basşısınıñ ösimdi 0,5 payız deñgeyinde qamtamasız etu jönindegi tapsırmasın orındauğa barlıq mümkinşilik bar. Jospardı orındaytındığımızğa eş kümän joq. YAğni, inflyaciya dälizin 6-8 payızdıq mejede wstap twruğa, saqtauğa jäne onımen jwmıs isteuge tiispiz. Birqatar tüzetuler boluı mümkin. Biraq tapsırma jükteldi jäne ol orındaluı tiis», dedi B.Sağıntaev.

Dinara BİTİKOVA

Abai.kz

0 pikir