Düysenbi, 21 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107307. Jazılğandar — 101941. Qaytıs bolğandar — 1671
Äleumet 7446 13 pikir 28 Naurız, 2017 sağat 10:20

Dañqtı diktatordıñ qatınqwmarlığı

Stalinniñ ekinşi jarı Nadejda Alliluevanıñ özine qol saluınıñ sebebi jayında tarihşılar arasında äli künge deyin bir izdi pikir joq eken. Köptegen boljaldı nwsqalardıñ biri - qızğanış. Olay bolsa, Nadejdanıñ qızğanışın qozdırğan ol äyel kim boldı?

 

Zertteuşilerdiñ mälimdeuinşe, halıq komissarı Lazar' Kaganoviçtiñ  atalas tuısınıñ qızı  17 jastağı ürip auızğa salarday asqan swlu Roza Kaganoviç bolsa kerek. Ol Stalinnen YUriy esimdi wl tapqan. Ol beyşara öziniñ şın äkesi Stalin ekenin ömirbaqi bilmegen küyi o dünielik bolğan körinedi.

 

…1932 jılı qaraşa ayınıñ 8-i küni keşke  Kremldiñ igi jaqsıları wlı Oktyabr' töñkerisiniñ 15 jıldığın Kliment Voroşilovtıñ üyinde atap ötedi.  Ol twsta marşal bolıp ülgere qoymağan Aleksandr Egorov qasına teñdessiz swlu aktrisa Galina Ceşkovskayanı erte kelgen eken.

 

Biraz siltep alıp, qattı qızıp qalğan Stalin nandı üñgip alıp, onı domalaqtağan soñ älgi swlu aktrisanıñ aldı aşıq köyleginiñ keudesine qaray laqtırıp twrğanın körgen Nadejdanıñ öñi birde bozarıp, birde qızarıp qattı mazasızdanğanın bäri añğarğan.  Äbden masayıp alğan kösem qolbasşı öz jarına qaray limonnıñ qabığın laqtırıp «nege araq işpeysiñ?» dep anayı minez tanıtqan soñ Nadejda şığa jönelgen. Tañerteñ jwrt onıñ basına oq qadalğan mürdesin tapqan körinedi.

 

Jalpı, Stalinniñ otbasılıq aurası qanday bolğanı jayında naqtı derek joqqa tän. Dañqı diktatordıñ sol bir keşdegi anayı qılığı nebarı 31 jastağı Nadejdanıñ tözimin äbden tauısqan boluı da ıqtimal. Ol sol twsta jası 52-ge tolğan küyeuiniñ aşınası barın bilgen jäne oğan qattı qapalı bolğan.  Nikita Hruşevtiñ esteligine süyensek, qazan töñkerisiniñ 15 jıldığın toylağan sol tüni Stalin üyine barmağan. Zubalovo aumağındağı sayajayına Nadejda Sergeevna telefon şalğanda, onıñ jas äri öte swlu bir wrğaşımen sonda ekenin bilgen. Özine qol jwmsauına osı oqiğa sebepker boluı da mümkin. Al, generalissimustıñ sol tündi kimmen birge ötkizgenin eşkim bilmeydi. Bilik mañında jaqın jürgenderdiñ aytularına qarağanda, qatal kösemniñ bir jas kelinşekpen jaqın qarım-qatınasta bolğanı anıqtalğan.

 

Onıñ Stalinniñ üziñgilesi, sovet twsında biik lauazımdılardıñ biri bolğan Lazar' Kaganoviçtiñ atalas tuısınıñ qızı, şın esimi Rahil' degen jas swlu ekeni belgili bolıp otır. Ol halıq komissarı ağası Kaganoviçtiñ qolında ösken eken. Stalin onı alğaş Kreml'de ötken bir toyda körip qattı wnatqan.

 

Atalas ağası keyin Rahil'ge «ol kisiniñ közine tüsu degen ekiniñ birine bwyıra bermeytin tamaşa mümkindik» degen körinedi. Öz kezeginde partiyanıñ joğarı basşılıq qwramındağı üştik atalatın Molotov, Beriya, Kaganoviç wlı qolbasşı Stalinge ıqpal etu üşin sol qızdı paydalanudı közdegen. Ol qızdıñ nebarı 17-aq jasta ekendigi Stalindi mülde tolğantpağan. Sebebi, ol  onekide bir güli aşılmağan Nadyanı  16 jastağı kezinde basın şır aynaldırıp, qwşqan käri tarlan.

 

Lavrentiy Beriyanıñ  wlı Sergo Beriyanıñ aytuına qarağanda, Roza (Rahil') aqılına körki say ğajap aru bolğanğa wqsaydı. Ol Stalinmen zañdı nekege twrmasa da odan bala tapqan. Allilueva qaytıs bolğan soñ Stalinniñ tösek jañğırtu mäselesi joğarı deñgeyde söz bolğan.

 

Tarihşı-publicist Dmitriy Volkogonov «Sovettiñ sol twstağı elitası  Kobidi (Stalin) özine jamağayın tuısı bolıp keletin bir äyelge qospaq bolğanımen belgili sebeppen ol äreketteri sätsiz bolğan. Sebebi, Stalin tösek qatınasına älsiz bolıp qalğan edi» dep jazğan eken. Bwl jayında özi Mihail Kalininge aytqan da körinedi.

 

Kalininniñ özi de qwr jayau emes, qatınqwmarlığımen qatarlastarına des bermegen adam. Jınıstıq qatınasqa qwmarlıqtı arttıra tüsu üşin emdelgen de jayı bar. Solay emdeluge bolatını turalı Stalinge keñes te bergen körinedi.  Ökinişke qaray olardı emdegen därigerdi özderi 1937 jılı ölim jazasına kesip atıp tastağan. Jeke qwpiyalarınıñ äşkere boluınan saqtanğan türleri şığar.

 

Halıq äkesi atanğan Stalinniñ özinen göri  aşınasınıñ ıqpalı elita arasında barğan sayın artıp kele jatqandığı jayında 1930-jıldardağı sovettiñ joğarğı lauazımdılar qauımı ortasında  sıbır-kübir äñgime etek jayğan eken. Stalinge jetu üşin tek Roza Kaganoviç arqılı ğana jol tabuğa  boladı degen beyresmi qağida payda bolğan. Stalinniñ üşinşi jarı turalı qwpiyanı paş etkeni üşin talay adam işki ister ministrliginiñ qandı şeñgeline iligip, abaqtıda qinalğan körinedi.

 

Stalinniñ aşınası  Gitlerdiñ de nazarında bolğan. Stalinniñ twñğış wlı YAkov Jugaşvilidi düniejüzilik ekenşi soğıs twsında qolğa tüsirgen germandar tergeu kezinde oğan äkesiniñ qwpiya aşınası jayında ne biletindigi jayında swraq qoyğanı turalı derek bar.

 

Atalmış soğıs kezinde ataqqa şıqqan köripkel Matrona degen kempir Stalindi nemister emes  Kaganoviçtiñ tuısı bolıp keletin äyel öltiredi dep boljam jasağan. Şın mäninde, Stalindi o düniege attandıruğa Kreml' mañınan älde bireudiñ kömekteskeni jayında äñgime sovet qoğamında añız-äpsanağa bergisiz jeldey esip kelgen.

 

Kaganoviç «Därigerler isinde» tötenşe komissiya  evreylerdi jappay qudalau jayındağı şeşimniñ özgertiluin  1953 jılı naurızdıñ 1-nde ötken sayasi byuro jinalısında talap etken. Ol bwl talaptı qoyğan kezinde partbiletin jırtıp, Stalinniñ betine laqtırğan. Bwl ol twsta aqılğa qonbaytın swmdıq jağday edi. Sol sätte onı  Beriya men Hruşevten basqaları qoldağan körinedi. Terisine sıymay qattı ızalanğan  Stalinniñ densaulığı sır bergen. Osı twsta älde kim oğan u qosılğan araqtı işkizip jibergen. U bergen Molotov pen  Roza Kaganoviç ekeuiniñ biri bolğan desedi.

 

Stalin ölgen soñ Roza basqa bir adammen nekelesip, tegin özgertken körinedi. Roza öte köp jasağan, 1994 jılı ğana o düniege attanğan. Rozanıñ 1930-jıldardıñ basında Stalinnen tapqan wlı YUra gruzinderge wqsaytın adam bolğanın Sergo Beriya eske alğan körinedi.

 

YUra özi Kaganoviçtiñ otbasında ösken. Öz belinen balası bolmağan Kaganoviç onı jetimder üyinen asırap aldım dep jwrttı sendiruge tırısqan. YUriy Kaganoviçtiñ şın mäninde kim ekendigin tanu üşin «Kreml' äyelderi» attı kitabımen jwrtqa tanımal bolğan publicist  Larisa Vasil'eva köp izdenip, YUranıñ alğaşqı jarı  Serafima Mihaylovnanı tauıp swhbattasqan.  Ol YUramen kursant kezinde tanısqan. Aytuına qarağanda, YUra toy-dumanğa äues bolıptı. Kaganoviçtiñ otstavkasınan keyin YUra işimdikten bas almay üyindegi dünie-mülikti de araqqa ayırbastap jiberetin bolğan.

 

Üyindegi zattardı wrlap qoymağan soñ Kaganoviç asırındı wlın quıp jibergen.  YUra qañğırıp jürip, 1960-jıldarı Şeşenstanğa barğan. Keyin YAkutiyağa barıp altın qazğan kezderi de bolıptı. Araqtan bas almay jürip, 1976 jılı ajal qwşqan eken.

 

Stalinniñ alğaşqı resmi nekeles jarı Ekaterina Svanize degen äyel 1907 jılı Gürjiyada auır nauqastan qaytıs bolğan. Odan YAkov degen wl qalğanı joğarıda tilge tiek etildi. Stalin 1914-1918 jıldarı Anna Rubinşteyn degen äyelmen birge twrğan. Keyin onı tastap, Nadejda Alliluevamen üylengen. Odan Vasiliy degen wlı, Svetlana attı qızı qaldı.

 

1932 jılı Stalin opera änşisi Vera Davıdovamen äuey bolğan. Davıdova sovet diktatorınıñ Soçidegi demalısı kezinde sol jaqqa jii barıp twrğan.

 

Soçidegi qısqı teatrdı  Stalin däl osı Davıdovağa arnap saldırğan degen de äñgime bar. Stalin öziniñ jeke kütuşisi Valentinamen de jii tösek qatınasında bolğanı turalı Serafima Kaganoviç aytqan eken. Stalindi jerlegen sätte onıñ tabıtınıñ qasında qara kiimdi bir äyel twrğanı jayında derek bar. Biraq, onıñ däl kim ekenin tarihşılar anıqtay alğan joq.

 

Quandıq ŞAMAHAYWLI

 

Abai.kz

13 pikir