Düysenbi, 30 Naurız 2020
46 - söz 3980 1 pikir 10 Naurız, 2015 sağat 12:44

Bauırjan BABAJANWLI. «BİR QATINNIÑ ERKELİGİ...»

Esenğali Rauşanov bir swhbatında auız ädebietiniñ bizdiñ kezimizge äbden küzelip jetkenin ayttı. Ras söz. Arğını aytpağanda, bizdiñ bala kezimizde şaldar aytqan köp äñgimeler qazir joq. Tasqa tüsirilmedi, estigenin wmıtpaytın qwymaqwlaq tağı joq. Äkem aytpaqşı, oñ qwlaqtan kirgen söz sol qwlaqtan şıqtı da ketti...

Jaqında Meyirhan ağamnan bir eski äñgime estidim. Sonı ortağa salayın. Artıq twsı bolsa, aldın ala keşirim swraymın.

Älqissa, ertede bir batır bolıptı. Jekpe-jektiñ perisi atanğan onıñ atın estigennen-aq jaudıñ qwtı qaşadı eken. El batırdıñ arqasında baraqat ğwmır keşipti.

Biraq... Batırdıñ da «üni şıqpaytın jeri» bar eken. Qatını körikti, biraq şaypau bolıptı. Kädimgi «auzınan aq it kirip, kök it şığatınnıñ» nağız özi deydi. Bwnıñ da «atağı» erinen kem tüspese kerek. Bir qızığı, batır ündemeydi eken.

Bir küni alıs-jaqındağı tileules inileri jinalıp, aqıldasadı: Qoy, bwlay bolmaydı. Ana şaypaudı quıp jibersin, ne bölek auıl bop otıra bersin. Batırğa qatın alıp bereyik. Qwdayğa şükir, jerge qarap otırğan joq. Eluge jaña tolğan erkekke tösek jañğırtu degen, ne täyiri? Tek el işinen tañdap, qalağanın aytsın. Bätua osı bolıptı.

Jwrt jiılıp kelgende batır quana qarsı alıptı. Qonağası jelingennen soñ kelgender şaruasına kirisedi: Solay da solay.

Qonaqtardı tıñdap alğasın, batır ayttı deydi: «Üş uäjim bar. Aytayın, qalğanın özderiñ şeşiñder».

— Al, ayt! — deydi qonaqtar.

— Bwl jeñgeleriñ bir baydıñ erke, şoljañ qızı edi. Twñğış ret toy üstinde kördim. Öziniñ wzatılu toyında. Baratın jeri de juan twqım eken. Bolaşaq küyeui de kelisti jigit. Qız öte körikti edi. Körgen sätte-aq jüregim dir etti. Adam keyde jete almasın bilse de, ayğa qolın sozadı ğoy, men de sonday küy keştim. Qayta-qayta qaray berdim. Bir sätte közimiz tüyisti. Sodan soñ mağan qayta qadalğanın kördim. Sälden soñ tağı qaradı. Sınap otırğanday. Ayaq astınan bir şeşimge keldim. Jaqın jeñgesi arqılı: «Eger, men dese, pälen saydıñ işinde kütem. Şıqsın!» — dep sälem ayttım. Saydıñ işinde qos attıñ jalın kezek qwşaqtap twrıp, Alladan ne tilemedim deseñşi. Eger qolım jetse, ömir boyı ayalap ötuge, üstinen qatın almauğa sert ettim. Bir kezde şolpınıñ sıbdırı estilip, kütken aruımnıñ mañdayı jarq ete qaldı... Tileules jeñgeni sol jerde qaldırıp, ekeumiz atqa qondıq. Meni tolıq bilmese de, azamattığıma senip, äke-şeşesin, bolaşaq kelin bop tüser jwrtın jerge qaratıp, etegimnen wstağan sol erligin wmıta almaymın. Birinşi uäjim — osı!

— Ekinşisin ayt!

— Bwnıñ şaypaulığın qoydıru üşin men ne istemedim. Jay eskertip kördim. Bolmadı. Talay ret qamşınıñ astına alıp, böriktirip sabadım. Qoymadı. Sosın bir küni şañıraqqa asıp qoyıp, astına ot jaqqızdım. Şırıldap keşirim swrar degem. Qaydağı... Üydi aynalıp jügirip jürgen inilerimnen sälem aytıp jiberipti: «Ana ağalarıña aytıñdar, "pälenşesi" pisti, kelip jesin...». Sodan keyin sütpen bitken minezdiñ süyekpen ketetinin wqtım. Meniñ qazir ündemeytinim — sol.

— Üşinşi...

— Jeñgeleriñniñ minezi şaypau ekeni ras, biraq jatırı — altın. Altı wl tuıp berdi. Qazir, olar, Qwdayğa şükir, altı börige aynaldı. Erterek qimıldasam eşteñe etpes edi, endi qartayğanda şeşeleriniñ üstinen qatın alıp jatsam, altı auıl bolıp otırğan olar ne oylaydı? Al men aytarımdı ayttım. Qalğanın özderiñ şeşiñder!

Qonaqtar samsoz bolıp otırıp qalıptı. Sonda bosağada qımız sapırıp, äñgimeni ünsiz tıñdap otırğan qatın ayttı deydi:

— Ay, batır-ay, bir qatınnıñ erkeligin kötere almay, äjeptäuir äñgime qılğan osılarğa söz şığındap otırğan sende de mi joq eken...

Kelgender soñında jeñgelerine at-şapan ayıp tölep, äreñ qwtılıptı...

 

(Jazba Bauırjan Babajanwlınıñ facebooktegi paraqşasınan aldındı ) 

1 pikir