Senbi, 21 Qırküyek 2019
Adasqandar 5057 20 pikir 11 Säuir, 2017 sağat 10:04

Cäläfizm jaylı dañqtı ğwlamalardıñ pätuası

Soñğı uaqıtta halıqtıñ auzında «säläfizm» degen dini termin köp qoldanıp keledi. Bwl terminniñ mañızdılığı artqanı sonşa, endi bwl tek dini emes sayasi termin retinde de eleuli azamattardıñ auzında jür.

Köptegen dini sarapşılardıñ aytuınşa, säläfizm – sayasi bağıttı közdegen zamanaui dini qozğalıs. Osığan baylanıstı büginde islam ğwlamaları atalmış qozğalıstıñ qoğamğa qaupi jaylı köptegen eñbekter men közqarastarın jarısıp jazuda. Endeşe, säläfizmniñ negizgi bet-beynesin anıqtau maqsatında birneşe dañqtı ğwlamalardıñ säläfizm ideologiyasına qatıstı pätualarına jügingendi jön kördik.

Ahmed TAYP,

Äl-Azhar universitetiniñ şeyhi, mwsılmandar keñesiniñ törağası  :

(أحمد محمد أحمد الطيب - الإمام الأكبر شيخ الجامع الأزهر, رئيس مجلس حكماء المسلمين)

 «Ähli sunna ual jamağa» dep biz senimde Maturudiya men Aşariya, al mäzhabta wlı tört mäzhab Hanafi, Hanbali, Şafiği, Maliki jolın wstanuşılardı aytamız. Kimde-kim osı joldan taymay, bilimi men körkem minezimen erekşelenetin bolsa, ol «Ähli sunna ual jamağa» tobına kiredi. Alayda, bwl topqa büginde mwsılmandar arasınan bölinip şıqqan säläfizm bağıtın wstanuşılar kirmeydi. Sonday-aq, säläfizm ideologiyasın nasihattaytın kez-kelgen dini orındar men mekemeler de «Ähli sunna ual jamağa» tobınıñ jamağatı bolıp tabılmaydı.

Büginde älem körip jatqan asıra silteuşi ekstremistik top müşeleri «Ähli sunna ual jamağa» üşin küresip jatqan joq. Sebebi, olar «Ähli sunna ual jamağanı» betperde etip özderiniñ jasırın pasıq sayasi közqarastarın jüzege asırıp otır. Osınday keritartpa küşterdiñ kesirinen qazirgi tañda köpşiliktiñ islam dinine degen közqarası özgerip, islamnıñ tarihi sahnasında öşpestey qara daq qaldı (Groznıy qalasında «Ähli sunna ual jamağa» degen kimder?» attı taqırıpta ötken konferenciyasında söylegen bayandamasınan üzindi).

Mwhammed Sayd Ramazan äl-BUTI,

Şam ğwlamalar birlestiginiñ bwrınğı törağası,

belgili islam ğalımı:  

(محمد سعيد رمضان البوطي – رئيس إتحاد علماء بلاد الشام)

Biz büginge deyin «säläf» sözin estigende bügingi "säläftardı" tarih betindegi Mwhammed (s.a.u.) payğambardan keyingi izgi sahabalar jäne olardıñ jolın wstanuşı üş däuirdegi mwsılmandar dep tüsinip kelgen edik. Ol zamanğı mwsılmandar şınımen de Allanıñ tura jolınan taymağan jüzi jarqın twlğalar edi. Solardıñ arqasında bizderge islam dini qaymağı şayqalmay jetip otır. Sondıqtan, olardı «Säläf as-salih» yağni, ilgeride ötken izgi mwsılmandar dep aytuğa tolıq negiz bar. Sebebi, olar dinde qanday bir közqarastar tuındasa özara dau tuğızbastan beybit jolmen şeşetin jäne de olar sol mäselede bir-biriniñ sağın sındırmastan, sökpesten negizgi qaynar Qwran men sünnetke jüginetin. Bwğan qosa, olar teris közqarasta bolğan mwsılmandardı bidağatşı, käpir degen auır sözdermen ayıptamağan. Osınday izgiligimen erekşelengen mwsılmandardı payğambar (s.a.u.) közi tirisinde maqtap bizge solardıñ jolımen mıqtap wstanuğa bwyırğan bolatın.

Büginde «säläf» degen sözdiñ atına kir keltirgen säläfizm degen top boy köterdi. Olar özderin ilgeridegi säläftardıñ jolın wstanamız dep kökirek qağıp izgi sahabalardıñ jolımen wştaspaytın jaña dini bağıt qwrdı. Söytip uaqıt öte özderin säläfizm ideologiyasın wstanuşımız dep tanıta bastadı.

Olardıñ dini bağıttarı izgi sahabalardıñ jolımen säykes kelmeydi. Öytkeni, olar dinde qanday da bir mäsele tuındasa beybit jolmen şeşuge talpınbaydı äri özderimen kelispegenderdi «tura joldan şıqqan» dep ayıptaydı. Bwl öz kezeginde izgi säläftardıñ wstanımına qarama qayşı keledi. Mwnday bağıttağı säläfizm wstanuşıların bwğan deyingi eşbir tarih betinde kezdestire almaymız jäne olar izgi sahabalardıñ jolın dattap otırğanın eskere ketkenimiz jön. Osılayşa olardı dinde jañadan payda bolğan bidağatşılar jäne adasqandar dep aytuımızğa negiz bar (Säläf – mäzhab emes izgilerdiñ örnekti däuiri» kitabınan). (السلفية مرحلة زمنية مباركة لا مذهب محمد سعيد رمضان البوطي : إسلامي)

 

Ibn Abidin äl-HANAFI:

(ابن عابدين الحنفي – مفسر و فقيه)

Mwhammed ibn Abdul Uahhabtıñ jolın wstanuşılar bizdiñ zamanımızda hauarijdermen teñ. Hauarij dep atı aytıp twrğanday, olar öz uaqıtında Payğamardıñ (s.a.u.) izgi sahabaların küpirmen ayıptap bölinip şıqqan top sekildi Abdul Uahhabtıñ soñınan eruşiler de sol hauarijder sekildi Najd jerinen şığıp eki kieni (Haram meşiti men Payğambar (s.a.u.) meşitin) basıp aldı. Bwğan qosa, olar Hanbali mäzhabın wstanuşımız dep özderine Ahmad ibn Hanbaldıñ jolın betperde etip aldı. Söytip, olar özderin seniminde jañılmağan nağız mwsılman sanap özgelerdi müşrikter dep ayıptadı («Rad äl-Mwhtar» kitabınan). (رد المحتار - ابن عابدين)

 

 

 

Haviz ibn Hajar äl-Haytami,

belgili täpsirşi, faqih, hadisşı:

 (ابن حجر الهيتمي – الفقيه و المحدث)

Soñğı uaqıtta aramızda seniminde jañılğan, sözderinde şınayılıq joq, Ibn Taymiyanıñ soñınan eruşi mwsılmandar payda boldı. Olardıñ negizgi «äl-Uasita» degen kitabı bar. Bwl kitapta Ibn Taymiya Qwran men sünnetke jäne «Ähli sünnet ual jamağa» ğwlamalarınıñ közqarasına qarsı mälimetter kezdesedi. Osılayşa, olar wyqıda jatqan aydahardı oyatıp, mwsılmandardıñ arasında bülik şığardı. Bizder birigip osı kitaptıñ teris mazmwnına naqtı dini twrğıda jauap beretin eñbekter jazuımız kerek. Bwğan deyin belgili ğalım Taqi ad-Din Äbu Hasan as-Sabki «Bişifa siqam fi ziyarat hayrul anam» degen kitabında Ibn Taymiyanıñ payğambar (s.a.u.) qabirin ziyarat etuge baylanıstı teris közqarasına jauap jazılğan. Sondıqtan, biz de osınday eñbekterdi jarıqqa şığarıp, büginde qoğam dertine aynalğan Ibn Taymiyanıñ jolınıñ taraluına barınşa tosqauıl qoyuımız kerek.

Alla Tağala Ibn Taymiyanı tura joldan adastırdı, közin kör etip tilin mılqau etti. Ibn Taymiyanıñ ötirigin, büligin anıqtağan islam ğwlamaları däl osılay onı ayıptağan. Eger kimde-kim bwğan kümändanatın bolsa belgili dañqı äri senimdi Äbu Hasan as-Sabki jäne onıñ äkesi Imam Iz ibn Jamağa jäne osı sekildi Hanafi, Malik, Şafiği ğalımdarınıñ Ibn Taymiyağa qarastı aytqan sözderine şolu jasasın.

Mwhammed ibn Abdul Uahhabtıñ negizgi wstanımı Allanıñ birligine şaqırıp, türli şirk amaldarınan saqtandıru ekeni belgili. Alayda, bwl sırtqı beynesi ğana. Eger işki beynesine üñilip qarar bolsaq, onda biz bwl toptıñ qwrıluınan bergi maqsatı mwsılmandardı qorlau, türli sebeptermen bülik şığarıp mwsılmandardı bir-birimen jaulastıru ekenin añğaramız. Bwl toptıñ negizgi wstanımı (yağni, Allanıñ birligine şaqıru) ol älsiz mwsılmandardı öz qatarına tartudıñ alğı şarttarı. Sebebi, olar osılayşa ärbir mwsılmandı Allahtıñ birligin tanuğa wmtıldırıp, öz qatarın köbeytudi közdeydi. Sondıqtan, olardıñ negizi wstanımı olarğa eruşilerge twzaq bolıp tabıladı(«Tathir äl-fuad min dänäs äl-itiqad» kitabınan). (تطهير الفؤاد من دنس الاعتقاد)

Dayındağan Jalğas ASHATWLI

Abai.kz

20 pikir