Jwma, 24 Qañtar 2020
Alasapıran 2392 1 pikir 10 Mausım, 2017 sağat 23:23

Türkistandağı tört gektardıñ jemqorlıq jırı

 

Osıdan birer ay bwrın ŞQO äkiminiñ «Şatqal» bağdarlaması qabıldanıp, ol oblıstıñ jerjerlerinde jüzege asırılıp jatqan edi. Osığan oray, biz, bwl jayt Türkistan qalası äkimine de oy salar, kezinde özimiz ektirgen alma bauı jerin zañsız jolmen ielenip alıp, mal jayıp jibergen «mıqtığa» tosqauıl qoyar, bizdiñ bir jıldan beri jatqan arızımızğa layıq şeşim qabıldar degen oyda bolıp edik. Alayda biz bügingi tañda atalmış qala äkimi tarapınan mwnday isqimıldı körmey otırmız.

Äñgimemiz tüsinikti bolu üşin, bärin basınan bastayıq.

Meniñ tuğan auılım – «Qarajon» – Türkistan audanınıñ şalğay bir tükpirinde jatqan eldi meken. Mwndağı twrğındardıñ negizgi kün körisi malmen baylanıstı. Jemis ağaşınan bireki jerde örik ağaştarı bar. Alma degen joqtıñ qası. Sol sebepti 1975 jılı bolsa kerek, elge körik, äri napaqa bolsın dep, sol kezdegi «Maydamtal» sovhozınıñ direktorı Qayıp Basqojaevqa barıp jürip, auıldıñ kököristi, bwlaqtan bastau alatın azınaulaq suı bar «Şaşana» uçaskesine 4 gektar alma ektirdim. Onı qorşauğa qajetti temir tor men cement qadalardı qasıma sovhozdıñ bas agronomı Äbdiraşit Orınbetovtı ertip, är mekeme, käsiporındarğa barıp jürip, özim alıp berdim. Bauğa qarauğa eşkim şıqpağan soñ, qarındasım Külziya men küyeu balam Kölbaydı qarauılbağban qılıp qoydım.

Sovet Odağı ıdırap, sovhoz tarağanda, sol kezdegi sovhoz direktorı Mırzan Handullaev jinalıs jasap, alma bauın qarındasım Külziyanıñ ieliginde qaldırdı. Alayda osıdan soñ «Qarajon» bölimşesi «Wjımşar» boldı da, onıñ bastığı baudı Türkistan qalasında twratın bir ağayınımızğa (bwlardıñ atıjönin däl qazir biz söz etkeli otırğan iske onşalıq qatısı bolmağandıqtan, körsetkimiz kelmey otır) satıp jiberdi. Bwl kezde qarındasımnıñ aldımen küyeui qaytıs bolıp, odan soñ armiyadağı balası «dedovşinanıñ» qwrbanı bolıp, onıñ üstine öziniñ de densaulığı bolmay jürgen. Kişi balası äli jas, mektepke endi barğan. Sol sebepti alma bauın kim alsa da, oğan qaray alatın adamnıñ alıp, bwrınğısınşa elge körik bolıp twra bergenin dwrıs körgem.

Söytsem, qatelesippin. Onı jolım tüsip, alma bauın barıp bir körgenimde bildim. Bwl jolı körgenim – ädette bwğan deyin özim körip jürgendey alma bauı emes, sonıñ talantarajı şıqqan jwrnağın ğana körgendey boldım. Bayağı 4 gektar baudı qorşap twrğan temir tor men cementqadalardan tük qalmağan. Aşıqşaşıq. İşinde siırlar örip jür.

Söytsem, baudı satıp alğan älgi ağayınımız osıdan ekiüş jıl bwrın Sozaqtan köşip kelgen inisi Amantay Imanbekovke beripti. Al ol bolsa, özi Sozaqta qalıptı da, osı aradağı alma bauı suarılatın temir qwbırlı bwlaq basına ekologiyağa qayşı keletinine qaramastan, kök kirpişten eki qabattı tam saldırıp, balasın otırğızıp qoyıptı. Bwl jerdi tiisti qwjat («gosakti») alıp, zañdı türde ielenu jağımen, älgi ağası sekildi, Imanbekovtiñ de isi bolmaptı. Söytsek, bwl alma bauı jeri sovhoz tarap, älgi ağayınımızdıñ ieligine ötkeli beri, dälirek aytqanda, 2015 jıldıñ 17 şildesine deyin memlekettik akti boyınşa tirkeuge alınbaptı. Bwl turalı bizdiñ arızımız boyınşa osı jerdi tekserip qaytqan Oblıstıq jer qatınastar basqarmasınıñ mamanı Nwrlan Äbdirazaqovtıñ Türkistan jer bölimşesiniñ (Q.Üsenbaev) mälimetine süyenip, bizge bergen anıqtamasınan bildik.

Osıdan soñ Äbdirazaqov, alma bauı men onıñ jerin bıltırğı kezge deyin zañsız ielenip kelgen atalğan eki ağayındığa bwl üşin ayıppwl salıp, zañ jüzinde jauapqa tartıp, tiisti şaralar qoldanbaqşı bolıp jürdi de, aqırında mwnıñ bärin jayında qaldırıp, bizdi endi alma bauı jeriniñ talapkerlerge qayta konkurs ötkizu arqılı beriletindigimen habardar etti. Türkistan äkimdiginiñ şeşimi osılay bolıptı.

«Sonda bwl konkursqa Imanbekov te qatısa ma?» – deymiz biz.

«Qatısadı».

«Ol osıdan törtbes ay bwrın, dälirek aytqanda, 2015 jıldıñ naurızında osınday bir konkursqa qatısıp, jeñiske jetken körinedi ğoy. Endi ne dep qatısadı?».

«Qatıssa, ol jolı oğan «gosakti» berilmepti».

«Jeñiske jetken bolsa, nege berilmeydi?».

«Ol jağın bilmedim. Onı menen emes, Türkistan äkiminen swrasañız boladı».

Äbdirazaqovpen bolğan bwl dialog mağan: «Sizge bwl konkursqa qatısqanıñızben eşqanday «şans» joq. Mäsele äldeqaşan Imanbekovtiñ paydasına şeşilip qoyılğan» degendi añğartqanday boldı.

Äytse de, biz bwğan qarap, alğan betimizden qayta almadıq. Ne de bolsa, qatısıp körmek bolıp, konkurstıq komissiya atına qwjattarımızdı joldap (onı faks arqılı jiberdik), «Şaqıru hatın» küttik.

Söytip jürgenimizde, qolımızğa «Konkursqa şaqıru» hatı emes, Oblıstıq jer basqarmasınıñ bastığı S. Twrbekov qol qoyğan (äzirlegen N.Äbdirazaqov) hat aldıq. Onda, konkurs ötip, kütkenimizdey, onıñ qorıtındısı boyınşa A. Imanbekov «jeñimpaz» retinde Türkistan qalası äkiminiñ 18.08.2015 j., № 1198 qaulısı negizinde 280 gektar jayılımdıq jer jäne bwğan qosa, 7 gektar suarmalı jer 10 jıldıq merzimge jalğa berilip, memlekettik aktimen (№19311221103) räsimdelipti. Bwl qwjattarda körsetilgen 7 gektar suarmalı jerdiñ 4 gektarı – biz daulap otırğan alma bauı jeri.

Bizdiñşe, bwl qaulını onda körsetilgen eldi mekenniñ («Qarajonnıñ») jayılımdıq, suarmalı jeriniñ kölemin, oğan qajetti su mölşerin dwrıs esepke almay, äşeyin qwr dolbarmen jaza salğan sekildi. Olay deytinimiz: eger jayılımdıq jerdi mwndağı malımen ğana kün körip otırğan jüzden astam «tütinniñ» ärbirine şağatın bolsaq, bwl auılda, qaulıda körsetilgendey, bir adamğa ğana «Äzir asqa – tik qasıq» qıp, üyiptögip bere salatınday, mwnşalıq (280 gektarlıq) jer joq.

Sol sekildi, qaulıda Imanbekovke berilgen «7 gektarlıq suarmalı jer» turalı da osını aytuğa boladı. «Qarajonnıñ» bir uçaskesi esepti, basayağı nebäri biraq şaqırımdıq şarşı metrdey ğana, bwl ayaday aymaqta qaulıda körsetilgendey «7 gektarlıq suarmalı jer» tügili, älgi mwndağı qazirgi alma bauına äzer jetetindey, keşegi sovhoz kezinen qalğan eski temir qwbırdan şığıp jatqan bolmaşı bwlaq suınan basqa su da joq.

Qaulığa endi bir köñilimiz tolmaytını – ondağı «7 gektar suarmalı jerge qosa berildi» dep körsetilgen, biz söz etip otırğan tört gektarlıq alma bauına qatıstı.

Jaraydı, jayılımdıq jerdi bersin deyik. Al alma bauı jerinde nesi bar? Bwl arada Imanbekovke beretindey basqa jer jetpey qalıp pa? Al ondağı kezinde qanşama uaqıtımızdı bölip jürip, özimiz äzer alıp bergen, bwl künderi ne wrlanğanı, ne satılıp qwrğanı belgisiz – temir tor men cement qadalar turalı ne aytuğa boladı? Olardı endi biz kimnen swrauımız kerek? Onıñ sırtındağı, Kölbay men Külziyanıñ on bes jıl basında otırıp ösirgen alma bauı men onıñ sırtınan bauğa jelden pana bolu üşin özderi ekken, bwl künderi qalıñ nuğa aynalıp, boy köterip twrğan ağaş taldar şe? Oğan kim jauap beredi?

Aqırında, biz bwl mäseleni kötergenge deyin, Imanbekovke konkurs boyınşa «jeñiske» jetse de, berilmey kelgen «bwl jayılımdıq jer men suarmalı jerdi», oğan Türkistan äkimi ayaq astınan qaulı şığarıp, qalayşa tez bere qoydı eken?

Osı swraqtardıñ jetegimen, älgi jauap hattı alğan soñ, «qabıldau künin» kütip jürip, Oblıstıq jer basqarmasınıñ bastığı S. Twrbekovke keldik. Bwl kisiniñ qolayına tura kelmeytin keluşini «qabıldau küni» kelseñ de, qabıldamaytın ädeti bar eken. Bizdiñ de sonıñ kebin kiip, hatşı qızdıñ «bastıq joq» degenine qaramastan, qaydağı bir qağazğa şwqşiya qarap, kabinetinde jalğız özi otırğan S. Twrbekovtıñ aldına eriksiz kiruimizge tura keldi.

Ötken jolı arızımız boyınşa aldında bir bolğanımızda S.Twrbekov: «Bwl ağayındı ekeu, Imanbekov degender kimder özi? Bwlar qaydan şıqqan däuler? Nege bwlarğa zañ jürmeydi? Nege bwlar osı kezge deyin jerdi «gosaktisiz» ielenip kelgen? Nege bwlar jauapkerşilikke tartılmaydı? Nege Imanbekovtıñ bir özi ğana qaytaqayta konkursqa tüsui kerek?!» – dep orınbasarı A. Mırzaevqa şüyilgen edi. Söytsek, bwnısı änşeyin közboyau eken.

Endi bayqasaq, ol jolğı «düley küş», «döñ aybattıñ» biri de joq. Tüksiip, «qabağınan qar jauıp» otır. Biz naqa bir birdeñesin büldirip qoyğan siyaqtı.

Biz de sol «qabıldauına» qaray, «sälemdi» bılay qoyıp: «Mına jauabıñızdı qalay tüsinuge boladı?» – deymiz Twrbekovke, özi qol qoyğan jauap hattı wsınıp.

«Siz öziñiz konkursqa kelmepsiz ğoy...» – deydi Twrbekov bizge bağjiya qarap.

«Konkurstıñ qaşan bolatının bizge aldın ala eşkim aytpasa, şaqırmasa, qaydan baramız?».

«Qalayşa şaqırmaydı?...».

Twrbekov bwl swrağına bizdiñ jauabımızdı kütken joq. Hatşı qız arqılı bölim bastığı Ibragim Begasılovtı şaqırıp aldı da, oğan qolındağı jañağı biz bergen jauap hattı körsetip:

«Bwl kisi mına bizdiñ jauabımızben kelispey otır. Bäri ötirik deydi. Bwğan ne aytasıñ?» – dedi. Begasılov juırda issaparmen bwl alma bauı jerin özi de körip qaytqan eken. Bastığınıñ swrağına sonı alğa tarta jauap berdi.

«Bwl kisi dwrıs aytıp otır, – dedi ol. – Bwl alma bauın kezinde osı jerdegi «Wjımşar» bastığı Türkistanda twratın bir bazar bastığına satqan. Ol bolsa, osıdan ekiüş jıl bwrın Sozaqtan köşip kelgen bir tuısına bergen. Söytip, bwl ağayındılar 2015 jıldıñ şildesine deyin bwl jerdi zañsız ielenip kelgen. «Gosaktisi» bolmağan. Soğan qaramastan, bwl üşin olarğa jergilikti äkim de, qalalıq äkim de eşqanday şara qoldanbağan. Zañ jüzinde jauapkerşilikke tartpağan. Onıñ ornına alma bauı jerine soñğı, zañsız ie bolğan Imanbekov degendi qaytaqayta konkursqa qatıstırıp, «zadnim çislomen» «gosakti» jasap bergen. Qısqası, bwl jer sıbaylas jemqorlıqtıñ oşağına aynalğan. Bwl arada bizdiñ de kinämiz joq emes. Men bwl turalı orınbasarıñız A. Mırzaev pen osı söz bolıp otırğan jauap hattı dayındap, sizge qol qoydırğan N. Äbdirazaqovqa aytıp, eskerttim de. Biraq olar meniñ bwl sözderime pısqırğan da joq».

Begasılovtıñ bwl sözderi Twrbekovke wnamadı. Wnamağanı sol – odan äri tıñdağısı kelmedi. Jañağı bizben üzilip qalğan sözin de qaytıp jalğastırmadı. «Äñgime osımen bitti» degendey, Begasılovpen de, bizben de isi bolmay, aldındağı manağı şwqşiıp qarap otırğan qağazına qayta üñildi.

Söytsek, Twrbekovtıñ bizben bwlayşa nemqwraydı söylesui tegin emes eken. Bwl onıñ bizge: «Endi bwl arızıñnıñ jauabın basqa adamnan alasıñ» degen sözi eken. Onı Twrbekovtıñ köp wzamay Oblıstıq auıl şaruaşılıq basqarmasına bastıq bop auısıp ketkeninde biraq bildik.

Twrbekov – soñğı üştört jıldıñ işinde osı basqarmada istegen törtinşi bastıq edi. Bwğan deyingi bastıqtardıñ bäri (Naqıpbekov, Ayubekov, Panzarbek degender) paramen wstalıp, qamalıp ketken bolatın.

 

Bizdiñ bwl äñgimeni Türkistan qalasınıñ äkimşiliginde jalğastıruımızğa tura keldi. Älgi bizdiñ Twrbekovke jazğanımız sekildi, üş ret joldanğan arızımız, qalayşa ekenin bilmedik, Ä.Öserbaev mırzağa «jetpepti». Sol sebepti  arızımızdıñ soñğı nwsqasın osı arada äkimge öz qolımızben tabıstauğa tura keldi.

Älgi Imanbekovpen birge konkursqa tüsu üşin fakspen joldanğan qwjattarımızdıñ da qayda qalğanın bile almadıq. Bwl jayında Türkistan qalalıq Jer qatınastar bölimşesiniñ bastığı Q.Üsenbaev ta eşteñe bilmeytin bolıp şıqtı. Söyte twra bizge: «Siz öziñiz konkursqa kelmediñiz ğoy», – dep kinä qoyğan boldı. Özderiniñ bizge bwl jayında aldın ala hat arqılı habar bermegenimen nemese telefon arqılı bir auız aytpağanımen isi joq.

Osı arada äkimniñ orınbasarı T. Mwsaev Üsenbaevtıñ sözin «tirilte» söylep, bizge: «Bwl konkurs jayında gazette de habarlandıru berildi ğoy. Körmediñiz be?» – dep qaldı.

«Sizdiñ aytıp otırğanıñız qay gazet, qay konkurs jayındağı habarlandıru? Mınau ma?» – deymiz biz özimizben birge ala kelgen qalalıq «Türkistan» gazetiniñ 2015 jıldıñ 30 säuirdegi nömerinde jariyalanğan habarlandırudı körsetip.

«Iya, osı gazet», – deydi Mwsaev.

«Mwndağı tizim boyınşa Imanbekov 2015 jılğı 16 naurızda ötken konkurs jeñimpazı bolıp otır ğoy. Olay bolsa, ol osıdan törtbes ay keyin, dälirek aytqanda, biz söz etip otırğan alma bauı jeriniñ, joğarıda atalğan tekseru körsetkendey, memlekettik akti boyınşa bwrınsoñdı tirkeuge alınbağandığı anıqtalğan 2015 jıldıñ 17 şildesinen bergi jerde ötken, «biz qatısa almağan» konkursta qalayşa jeñimpaz atanıp jür? Faktige jüginsek, bwnday konkurs müldem ötpegen, ötse, kütpegen jerden mınaday «tıqır» tayanğan soñ, Imanbekovke tezdetip «gosakti» beru üşin, änşeyin köz boyau qılıp, formal'dı türde ötken bolıp şıqpay ma?» – deymiz biz.

Mwsaev bizdiñ bwl swrağımızğa jauap bergen joq. Üntünsiz qaldı.

Öserbaev, sirä, Imanbekovke berilgen «gosaktiniñ» özin mınaday twyıqqa tirerin kütpese kerek, «Osı aytıp otırğanı şın ba, ötirik pe?» – degendey, osı twsta bizdiñ qolımızdağı «Türkistan» gazetiniñ atalğan 2015 jılğı 30 säuirdegi nömerine (№18 (9252) köz toqtatıp, bir qarap qoydı.

Alma bauı jerine qatıstı Türkistan qalası äkimşiligi basşılığımen bolğan bizdiñ äñgimemiz osılay ayaqtalğan edi. Keter kezde äkimge manalı beri köñilimizdi mazalağan soñğı swrağımızdı qoydıq:

«Bizdiñşe, osı jerge qatıstı iste korrupciya orın alğan sekildi. Siz qalay qaraysız bwğan?».

Öserbaev bizdiñ bwl swrağımızdı ünsiz maqwldap, basın izep jauap berdi. Sosın bizge: «Siz bwl üşin alañ bolmayaq qoyıñız. Biz bwl mäseleni şeşemiz», – dedi.

 

Sodan beri, mine, bir jılday uaqıt ötti. «Şeşken» eşteñesi joq. Ne jazba türde bergen jauabı joq. Ne bolğanın bilmek bop zvondasaq, telefondı kömekşisi (N.Nwrtay) aladı da, sözin: «Bastıq joq edi», «Bastıq jinalıs ötkizip jatır edi» degen sekildi «dejurnıy», jaltarma jauaptarmen bitiredi. Äyteuir bastığı ornında bolmay şığadı. Sirä, bwl Öserbaevtıñ kömekşisine: biz swrasaq «osılay dep ayt» dep qoyğan nwsqauı bolsa kerek.

Osığan qarağanda, älgi    S.Twrbekov qwsap, Ä. Öserbaev mırza da bwl jerden göri, basqa bir qwzırlılau orınğa auısıp ketkeli jürau şaması.

Ordabek ŞAYAHMETOV, Qazaqstan Jurnalister odağınıñ müşesi

Şımkent qalası

«Obşestvennaya poziciya»

(proekt «DAT» №22 (386) ot 8 iyunya 2017 g.

1 pikir