Seysenbi, 7 Säuir 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 670. Jazılğandar — 47. Qaytıs bolğandar — 6
Jön-aq 4049 2 pikir 8 Qırküyek, 2017 sağat 13:44

Dulat Isabekov bügingi qazaq kinosına özindik bağasın berdi

Bügin "Egemen Qazaqstan" gazetinde belgili qalamger Dulat Isabekovtiñ "Belesterge bet tüzegen qazaq kinosı" attı maqalası jariyalandı. Maqalada avtor bügingi qazaq kinosınıñ qal-jayı jaylı keñirek toqtalıp, tereñ taldau jasağan. 

Dulat Isabekov: "Reseydiñ tarihi fil'mderiniñ de körgen künderi osığan şamalas. A.Tarkovskiydiñ «Andrey Rublev» attı fil'minen basqa «Aleksandr Nevskiy», «Ivan Groznıy», tipti, I.Stalin 34 ret körgen «Çapaev» fil'mderiniñ de orıs wltınan basqa el üşin eşqanday qwnı joq. Tarihi jağınan da, körkemdik jağınan da Resey tarihında «Mwz qırğını» atalıp ketken A.Nevskiydiñ şved äskerlerine mwz bop qatıp jatqan Çud köli arqılı twtqiıldan tiisip, olardı ayausız qırğınğa wşıratqanı, öziniñ ökil äkesi Mamayğa qarsı qılış kötergen D.Donskoydıñ tarihta belgili «Külik şayqası» («Kulikovskaya bitva»), Ioan Törtinşiniñ (Ivan Groznıy) Altın Ordanıñ soñğı tiregi Qazan qalasın basıp alıp, halıqtı qanğa böktirgeni Resey üşin qaharmandıq pen patriotizmniñ simvolı bop bağalanğanımen basqa jwrt üşin qanqwylı imperiyalıq sayasattıñ kezekti bir körinisi bop qabıldanadı. Aleksandr Nevskiydiñ osı attas fil'miniñ finalında joğarğı pafospen aytatın äygili: «Kim bizge qılışpen kelse – qılıştan ajal qwşadı!» degen sözi orıs üşin kieli söz bop qabıldanğanmen, özgeler üşin äsire patriottıq wran ğana" dey kelip kino önerinde bükil adamzattıq tuındı tüsirudiñ jayın söz etedi.

Jazuşı antigeroy küşti bolmasa, bastı geroy jel diirmenmen alısqan Don Kihot siyaqtı jalañ patriottıq pafosqa malşınğan qauqarsız obrazğa aynalıp şığa keletin ayta kelip, türik jäne qıtaydıñ tarihi serialdarınıñ şınayılığına toqtaladı. Söyte kelip, qazaq kinosınıñ damuı jaylı öz oyın ortağa salğan. Avtor "qazaq kinoönerine meşeu balağa qarağanday közqarastan arılıp, jetilgen, uaqıt jağınan alğanda tarlan aşatın jasqa jetken, kinoönerine qoyılatın eñ joğarğı talaptardıñ qanday türin artsañ da beli qayıspay köteretin kezge jetkenin este wstauımız kerek" dey kelip täuelsizdikten keyingi kino salasındağı bastı olqılığımızdı sın tezine alğan.: Abılay beynesin körsete almağan "Köşpendilerdiñ" jayın aşına surettep, oğan ketken qarjığa özge elder qanday tuındı tudırğanın söz etipti. Ras. "Köşpendilerdiñ" artınan ergen äñgime öte köp boldı. 36 million dollardı jelge wşırğan "Köşpendilerdegi" ökinişti seyiltken "Jaujürek mıñ bala" fil'mi ekeni belgili. Dulat Isabekov bwl mäselege de toqtalıp, qazaq handığınıñ 550 jıldığına oray Qazaq handığı turalı serial tüsiru jwmısı bastalğanın, bwl iske mıqtı mamandar tartılğanın ayta kelip:  "Qazaq handığınıñ 550 jıldığın bükil el bolıp toylau qarsañında Prezidentimiz däl osı mäselege erekşe köñil bölip, bwl taqırıptıñ kino salasında erekşe izdenispen körinis tabuı tiis ekenine toqtalıp ötip edi. Sonıñ nätijesinde keñ tınıstı, köp seriyalı tarihi twñğış teleserial jobası qolğa alına bastadı. Joba avtorı – Qazaqstannıñ eñbek siñirgen qayratkeri, Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı. Alğaşqı kezeñdegi joba boyınşa fil'm 20 seriyalı bolıp jos­parlanğan bolatın. Scenariy avtorları bolıp belgili jazuşı Smağwl Elubay men bwğan deyin «Jaujürek mıñ bala» fil'mi arqılı tanılğan kinoscenarist Timur Jaqsılıqov bekitildi.  «Teatr dramaturgtiñ jazu stolınan bastaladı» demekşi, fil'm de scenaristiñ jartılay bolsa da jazu stolınan bastaladı. Jartılay deytin sebebim – jazu stolında aqtıq nüktesi qoyıldı dep eseptelgen ädebi nwsqa rejisserdiñ qolına tüsip, ol tüsiru alañına jetkenşe san türli özgeristerge wşıraydı. Qoyuşı rejisser men scenariy avtorlarınıñ arasındağı kelisu men ketisu aralığındağı dau-damay osı kezeñde şarıqtau şegine jetedi. Öytkeni, jazuşınıñ öz rejissurası bar da, tüsiruşiniñ öz rejissurası bar. Keyde bwl közqarastar ot pen su siyaqtı oksyumoron deñgeyine deyingi alşaqtıqqa aparıp, onıñ zardabı kinotuındınıñ sapasına keri äserin tigizetinin talay körgenbiz. Bwl jolı joba avtorı retinde äri Mädeniet ministri retinde serialdıñ alğaşqı kadrınan bastap, «fil'mniñ soñı» degen titrdağı jazuğa deyin jauaptı bolatının sezingen Arıstanbek Mwhamediwlı şığarmaşılıq toppen äldeneşe ret kezdesip, olarğa aqıl-keñesin berip, bwl serialğa özgerister engizip, 20 seriyanı 10 seriyağa deyin qısqartudı wsınıp, bastı röldegi akterlerdiñ özderine senip tapsırılğan keyipkerge qanşalıqtı dayın ekenine deyin köñil bölip, qadağalap otırdı. Bwğan deyin «Elbası jolı», «Qwraq körpe», «Stalinge sıylıq» attı fil'mderi arqılı körermenderge känigi rejisser retinde jaqsı tanılğan Rüstem Äbdiraşev osı serialdıñ alğaşqı bölimi retinde İliyas Esenberlin romanınıñ jelisi boyınşa tüsirilgen «Almas qılış» fil'min jwrtşılıq nazarına wsınıp ülgerdi. Onda Altın Orda ıdırağan soñ Kerey men Jänibek Şayban-şahpen bitispes taytalasqa tüsip, öz töñiregindegi wlıstar men taypalardıñ basın biriktirip, Moğolstan şekarasına, Şu ölkesine kelip, birjolata qonıstanadı. Fil'm qazaq tilinde tüsirilgenmen, joñğarlar men şağataylardıñ öz tilderinde söyleytin sätteri de bar. Qazaq körermenderi üşin bwl oğaş bolıp körinbeydi, kerisinşe, sol zamannıñ ruhına say erekşelik retinde jatsınbay qabıldanadı" deydi.

Osılay ministr Arıstanbek Mwhamediwlınıñ jauapkerşiligin eske salğan jazuşı kino salasındağı kiim mäselesine de erekşe toqtalğan. Qazaqta jazdıq kiim bolmağanday tüsirilgen fil'mderdegi olqılıqtı joyatın kez jetkenin aytadı. "Qazaq kinoöndirisinde qanşa aytılsa da eskerilmey kele jatqan bir ädet bar. Ol – kiim ülgisi. Sırttay qarağanda qazaqta jazdıq kiim degen atımen joq siyaqtı. Qara qarğanıñ miı qaynaytın şildeniñ şırqırap twrğan keziniñ özinde bizdiñ qazaqtardıñ üstinen tülki tımaq pen jağalı işik tüspey-aq keledi. Qazaqta jazğı kiimderdiñ aluan türi bar emes pe edi? Dizaynerlerimiz sonı nege eskermeydi? Jaugerşilik kezinde bolsa amal joq, onday kezde dulığa men sauıt-sayman siyaqtı jorıq aksessuarları sarbaz ömiriniñ qajetti forması. Al beybit kezde, aptap ıstıqtıñ kezinde ol bayğwstardı twlıpqa twmşalay bermey, üsterine jazdıq jeyde men jelbegey kigizsek orındı-aq bolmas pa edi? Bwl da körermenniñ fil'mnen alar estetikalıq katarsisine äser etpey qoymaytın elementterdiñ biri ekenin wmıtpauımız kerek".

Ärine, bizdiñ qalamgerdiñ aytqanına alıp qosarımız joq. Dulat Isabekov mwnan basqa tolıq metrajdı "Qazaq eli" animaciyalıq jäne "Oralman", "Anağa aparar jol", "Qwnanbay" sekildi fil'mderige erekşe toqtalıp, dramaturg retinde bağasın berdi.

Ras. Soñğı jıldarda qazaq kino öneriniñ irkilip qalğan köşi säl de bolsa alğa jıljıdı. Osınday twsta auızdı qu şöppen sürtpey, Dulat Isabekov sındı qalamgerdiñ "bardı bar, joqtı joq" dep aşıq aytuı, pikirin elimizdiñ bas basılımında jariyalauı quanarlıq is.  Sondıqtan da biz dramaturgtiñ keñ tınıstı maqalasınıñ jariyalanğanın Abai.kz oqırmandarına süyinşileudi jön sanadıq.

Şäriphan Qaysar

Abai.kz

2 pikir