Senbi, 21 Şilde 2018
Qauip etkennen aytamın 5674 65 pikir 13 Qırküyek, 2017 sağat 09:50

Mırzan Kenjebay. Qauip qıtaydan ba, orıstan ba?

Nege ekenin qaydam, mağan bügingi Qazaqstan biliginde otırğandardıñ köpşiligi ömirge, osınau jarıq düniege közqarası qalıptaspağan, is-äreketi birde – olay, birde – bwlay, aumalı-tökpeli, minez-qwlqı, söylegen sözi, aytqan oy-pikiri qısqa künde qırıq qwbılıp twratın, söyte twra mol baylıqqa, topan aqşağa keneludiñ jılt etken sätin qalt jibermeytin dünieqoñız, toy-dumanğa toymaytın jasöspirim «perehodnıy vozrasttağı» jigit-jeleñ, qız-qırqın siyaqtı körinedi de twradı. Jäne olardıñ büytu sebebi ıqılım zamannan osı jerdiñ, osı eldiñ iesi qazaq bola  twra bwl memleketti «Qazaq Eli», «Qazaq Memleketi» deuge kim köringennen qorqasoqtap  Qazaqstan Respublikası dep atauınıñ kesirinen bolğan siyaqtı. Qaşanda bir memlekettiñ sayasatınıñ jeli qalay qaray soqsa, onıñ qarapayım halqı sonıñ ığına qaray jığılatını tarihtan belgili. Öytkeni, halıqtıñ bükil sana-sezimi biliktiñ aqparat qwraldarı arqılı, qala berdi küşpen basqarılıp otıradı. Onı nesine aytıp otırsıñ deysiz be? Qarañız!

1. Qazir köşede de, köpşilik-qoğamdıq orındarda da qazaqtardı tıñdap otırsañ, ğasırlar boyı qazaqtıñ jer-suın, baylığın talap-tonap, özin aştan qırıp, qorlap-zorlap, tilin büldirip, wrpağın sol tilinen, dininen, salt-dästürinen ayırıp kelgen Resey emes äldeqaşan jer betinen joyılıp ketken Joñğariya degen bir el eken dep qalasıñ. Bwl – arğı-bergisin bilmeytin jasöspirimniñ sözi emes pe?

2. Qazir sana-sezimine biliktiñ änji sayasatı siñip qalğan qazaqtar qızdarımız qıtaylarğa küyeuge tiyude dep zarlaytın boldı. Au, qazaq qızdarı kimge qatın bolmay jatır?! Qızdarı orısqa tigenine maqtanatın, balası orıstan qatın alsa «internacional'naya sem'ya» boldıq dep kümpildeytin qazaq emes pe edik? Onı bılay qoyğanda qazaq qızdarı Resey asıp, italiyalıqqa, ispanğa, kanadalıqqa, çehqa, negrdiñ tür-türine qatın bolıp ketip jatır ğoy! Sonı maqtan twtıp jürgen qazaq qızdarımız qıtayğa tiyude dep nege qayğıratını mülde tüsiniksiz. Älde orıstan, ağılşınnan, evreyden tuğan jien qazaq bolıp şığadı dep oylay ma eken?! Bwl da qazaqtıñ öz pikiri, öz közqarası qalıptaspağan, soñğı 26 jıl  işinde äli tolıq erjetpegen bozbala qalpında qalğanınıñ däleli emes dey alasız ba?

3. Reseydiñ qalıñ qazaq twratın Orınbor, Orsk, Sarıtau (Saratov), Hajı-Tarhan (Astrahan') aymaqtarında qazaq mektebi tügil qazaq sınıbın aştırmaydı. Şındığında onıñ bäri orıstar tartıp alğan qazaq jeri. Al Qıtayda birneşe telearna kündiz-tüni qazaqşa sarnap twr. Onday telearna Qazaqstanda joq. Qıtayda qazaq balalarına qazaq mektebi köp. Ne köp, qazaqşa gazet-jurnal köp. Resey qazaqtarı tügil Qazaqstan qazaqtarı öz tilin bilmeydi. Al 2 mlrd. Qıtayda twratın qazaqtar sözine bir auız qıtay sözin aralastırmay söyleydi. Sonda qazaqtıñ tiline, dinine, salt-dästürine qauip qıtaydan ba, orıstan ba? Täuelsizdik aldım degenine 26 jıl bolğan Qazaq tili äli kimniñ tiliniñ bwğauınan şığa almay otır? Qazaqstanda qıtayğa qazaqşa söyleseñ, jauapqa tartılmaysıñ, al orısqa söyleseñ jauapqa tartılasıññ dep qorqıtıp qoyğanın bile twra qazekem qıtaydan qorqatını nesi? Bwl erjetpegen «perehodnıy vozrastta» qalğanınıñ belgisi emes dey alasız ba?

Ayta berseñ, bwnday mısal şaş etekten. Qısqası, qazir Qazaqstanda qazaqtıñ eñ jaqın dosı, birge tuğan bauırı qazaqtıñ mwñın-mwñdap, joğın-joqtaytın tek orıs degen sayasat jürgizilude.

Onıñ bärin qoyşı, qazir qazaqtardıñ sanasın arabtarğa qarsı qoyu sayasatı da joq emes. Täuelsizdik aldıq dep 26 jıl boyı kündiz-tüni, qısı-jazı toy-duman, mereke-meyram ötkizip şuıldaumen kele jatqan, sol 26 jıl işinde öz elinde öz tilin törge şığara almağanımen jwmısı joq qazaqtı endi qazaqi-islam, türkilik-islamdı wstanuğa şaqıru qızu qolğa alındı. Bwl – qazaq halqın älemdik islamnan, islam elderinen alşaqtatudıñ bir täsili. Bwl orayda Qazaqstan dinbasıları sırtqı sayasattıñ jeteginde ketkeli de köp boldı. Al sırtqı sayasat qaşanda oynamalı, qwbılmalı, bügin-bılay, erteñ-bılay bop özgere beredi. Mine, qanşama jıldan beri Auğanstanda, Irakta, Liviyada, Palestinada odan beri de Şamda (Siriya) mwsılmandardı jüzmıñdap qıru jürip jatır. Al Qazaqstan mwsılmandarınıñ dini basqarması sonıñ birde birinde, qaza tapqan bir mwsılmanğa arnap bir märte de dwğa oqığan emes. Bwl ne dep bilesiz? Onıñ ornına islamnıñ qazaq salt-dästürine qayşı twstarı degen söz jii aytılatın boldı. Bizdiñ biluimizşe qasietti islam dini eşbir halıqtıñ tiline, dinine, salt-dästürine tıyım salmaytın birden-bir din emes pe edi?

Jaqında belgili dinbasılardıñ biri Qayrat Joldıbaywlı degen azamat «Qazaq ädebieti» gazetine  swhbat beripti. Sonda jurnalist «dindi memleketimizdiñ örkendeuine ıqpal etetindey etip qoldanuımız üşin qanday islam kerek?» degen saual qoyadı. Bwl  saualda arabtar men arab elderi turalı sıñar auız söz joq bola twra Qayrat Joldıbaywlı dinbası-mırza äy-şäy joq «qazir arab elderiniñ bizge berer tügi joq. Osını tereñ wğınayıq. Sondıqtan biz  bwrınğı türkilik islamğa qayta üñiluimiz kerek» dey kelip, «türkilerdiñ islam dinin mülde bölek tüsingenine közim jetti» depti. Jası 26-ğa kelse de oy-örisi jasöspirim küyinde qalğan köptegen qazaq bwdan ne tüsinedi. Arabtan ülgi alma, qıtaydan qorıq, özbek te basıp aluı mümkin, auğanstan mwsılmandarı men siriya mwsılmandarı terrorist, ekstremist, ukraindar da oñbağandar! Mine, büginde osı uağız, osı nasihat etinen ötip süyegine siñgen qazaqtıñ miına jer betinde jalğız bauırıñ – orıs degen sayasat jürip jatqan joq pa, osı?

Abai.kz

65 pikir