Jeksenbi, 15 Jeltoqsan 2019
2498 13 pikir 9 Qañtar, 2018 sağat 12:07

Biz nege jaltaqpız?

Özge jaqtı bilmeymin, al bizdiñ Qostanayda jer-su, eldi-meken men köşe attarın özgertuge kelgende oybayğa bergisiz «attan» şığadı. Bıltırğı jılı osı özimizdiñ Qostanay audanındağı qala irgesine tiip twrğan Demidenovka degen kişkene ğana auıldı Eñbek dep äzer özgerttik. Audan ortalığında qızıl keñirdek aytıs boldı. Sanasın wlı derjavalıq şovinizm ulap tastağan sol auıldıñ basım twrğındarı, yağni öge wlttıñ ökilderi bwl özgeriske taylı-twyağı qalmay qarsı şıqtı. Tipti olar Qostanay qalasına bayağıda köşip ketken zeynetkerlerin de şaqırıptı. Ne degen wyımşıldıq deseñizşi. Sondağı qimaytını ne deysizder ğoy. Tıñ igeru degen daurıqpa nauqan kezinde osında alğaş köşip kelgen Demidov degen qara şekpen. Belgili bir ğalım nemese aqın bolsa, bir säri. Alğaş qonıs audarıp, osı jerge öz atın bergeni üşin ğana atı tarihta qaluğa tiisti eken. Äñgime qaydağı bir Demidenovkede emes. Mäsele, ne bolsa da qazaqqa t'imesin degen mısıq tilek pen «biz mıqtımız, biz köppiz, tiregimiz de mıqtı» dep däl irgemizdegi körşimizge sengen dwşpadıq niet demeske amalımız joq.

Däl osınday bet qaratpas jäne qisın men uäjge toqtamaytın qattı qarsılıqtı oblıs ortalığındağı «qızıl bol'şevik» Taran köşesin Täuelsizdik dep özgertuge kelgende de anıq bayqadıq. Eşteñeni de tıñdamaytın qıñır men qisıqtarğa «Au, osı oblısımızda tağı da Taran audanı bar ğoy. Bir adamğa ol azdıq etpeydi ğoy» degen jalınışqa bergisiz uäjge äzer toqtadı.

Taran audanı demekşi, osı atalmış audanda ötken jıldıñ qaraşa ayında Täuelsizldik merkesine tartu bolsın degen jaqsı nietpen birneşe köşeniñ atı özgertilgen. Ädettegidey äzer degende. Boyğa, sanağa sñip qalğan jaman ädettiñ janı siri bolıp şıqtı. Jaqında osı audannıñ bir top azamattarı wyqıday oyanğanday tağı da dauğa basıptı. Takran selosınıñ V.El'cova, T.Nikolaenko, V.Litvineneko, E.Klec,T.Ivan'ko degender qol qoyğan, barlığı toqsanğa tarta adam «köşe attarı dwrıs özgertilgen joq» degen sıltaumen osı audannıñ prokurorı M.Şalabaevqa. audandıq «Nwr Otan» partiyası filialı törağasınıñ orınbasarı T.Ibraşevqa, oblıstıq onomastika komissiyasınıñ törağası M.Jündibaevqa (ol oblıs äkiminiñ orınbasarı) arız hat jazadı. Sondağısı «jinalıs dwrıs ötkizilgen joq, dauıstar ädil sanalmadı, tipti onıñ qorıtındısı da kümändi» degen negizsiz sıltaular. Mine osınday qortındı jasay kele, olar özderiniñ qwqıqtarınıñ ayaqqa basılıp otırğandığın, ädildikti qalpına keltirudi talap etedi. «Qoy, boları boldı ğoy, täuelsiz eldiñ öz jerindegi köşelerdi özgertuge tolıq qwqıqğı bar şığar» dep osı daukesterge aqıl aytudıñ ornına osındağı özderin oppoziciya sanaytın «Naşa gazeta» aptalığı jerden jeti qoyan tapqanday osı hattı «Kak obsujdali pereimenovnaiya» degen atpen ülken maqala etip jariyalaydı. Mine, osılayşa gazet olarmen niettestigin tanıtadı. YAğni olardıñ arqa süyeytin tağı bir «mıqtısı» bar degen söz bwl.

Jä, jaraydı «Ayta-ayta Altaydı, Jamal apay qartaydı» demekşi jer-su attarın özgertuge kelgende mwnday qarsılıqtıñ bolatındığın joqqa şığara almaymız. Boldı da, bola beredi. Öytkeni sanağa äbden siñip qalğan qasañ wğımdı özgetu qiın. Ol üşin ne isteu kerek? Äsirese osı soltüstik öñirlerdegi älgindey berekesizdikti qalay tiyuğa boladı? Bizdiñşe, jañağıday jer-su, eldi-meken men köşe attarın özgertuge kelgende sol jerdegi twrğındardıñ pikirin swrau kerek degen qağidanı müldem alıp tastau kerek. Özge wlttıñ, äsirese nieti belgil wlttıñ ökilderiniñ basım twratın jerlerde bwl qağida olardrğa qosımşa küş, qosımşa dälel beredi. Söytedi de mäsele uşığıp ketedi. Endi ne  isteu kerek? Onıñ bir-aq jolı bar.Biliktiñ bärin sol jerdegi onomastika komissiyasına berse, jetip jatır. Olar jinalıp, şeşe bersin. Komissiya müşeleri de jay, qatardağı adamdar emes qoy. Sol jerdiñ tarihın, ötken-ketkenin jaqsı biletin belgil azamatar. Endeşe, nege solarğa senbeske?

Sosın jöndi-jönsiz qoyıla salğan audan attarın da bir mezgildi, eşkimge qaramay-aq şeşe salğan jön. Mäselen, bizdegi Fedorov, Denisov degen eşkim bilmeytin adamdardıñ esimderin ielengen audandar bar. Olar keleşek wrpaqqa qanday tärbie beredi? Olardı kim, elge qanday eñbek siñirdi dep ayta alamız?

Aytpaqşı, älgi dau şığıp jatqan Taran audanı qazaqtıñ klassik jazuşısı Beyimbet Maylinniñ kindik kesip, tuıp-ösken jeri. Onı da  keñes biligin ornatamın dep eldi qırğınğa wşıratqan äldebir Taran degen ielenip alğan. Maylinniñ atın qaytaramız dep osındağı azğantay ziyalı qauım qanşa arpalısqanımen eş nätije şıqpay otır. Osınıñ bäri älgi aytqan onomastika komissiyası turalı erejenege kelip tirele beredi. Onı tübegeyli özgertpesek, osı taz qalpımızda qalğanımız qalğan.

Jaybergen Bolatov

Qostanay

Abai.kz

13 pikir