Düysenbi, 24 Qırküyek 2018
Tüytkil 889 3 pikir 23 Aqpan, 2018 sağat 09:53

Ükimet zağip balalardıñ zarına qwlaq asa ma?

Jılañqı bop aldıq. Anau joq, mınau jetispeydi, anda barmadım, mınağan qolım jetpedi... «Qayğımız» köp. Wsaq-tüyek düniege qol jetkize almay qalsaq – tragediya. Tört müşesi sau adam «el siyaqtı şet elge barmadım, Parijdi, Londondı, Delidi közimmen  körmedim» dep qapalanadı. Al zağip jan «şirkin, mına jarıq dünieni, balalarımnıñ, nemerelerimniñ jüzin bir körsem, dauısın estisem» dep armandaydı. Tört müşesi sau, auru-sırqaudan ada pende «şükir», «täube» dese kerek-ti. Tek täube dep ğana qoymay aynalamızda osınday bizdiñ kömegimizge, demeuimizge zäru jandar barın da wmıtpay, olarğa böz jıluı men söz jıluın sıylap, qwqıqtarı men müddelerin qorğap otırğanda ğana qoğam imanjüzdi bolmaq. Desek te, adamdardıñ tür-poşımı ğana emes, minez qwlıqtarı da, adamgerşilik deñgeyleri de ärtürli. Zağip nemese tuabitti mügedek, kemistigi bar balalardıñ problemalarına at üstinen qarau nemese qanday da basqa mwqtajdıqtarınıñ boluı qoğamda orın almauğa tiis. Naşar estitin jäne estimeytin balalarğa qatıstı köptegen şeşilmegen tüytkilder bar. Köpşiligi el qatarlı mektepke bara almaydı. Arnayı mektepke barğan künniñ özinde qwral jabdıqtar, oqulıqtar jetispeydi. Senator Birğanım Äytimova osı taqilettes qordalanğan mäselelerge oray Ükimet basşısı B.Sağıntaevtıñ nazarına deputattıq saual jariya etip, onda olardıñ elimizde bilim aluğa birdey qoljetimdilikti qamtamasız etudi erekşe baqılauğa aluın talap etti. Deputattıq saual mätini tömendegidey:

«Qazirgi uaqıtta erekşe bilim beru qajettilikteri bar balalardıñ sanı elimizde 147 396. Olardıñ işinde estu qabileti zaqımdalğandar – 6 357, (mülde estimeytinder 1 917, naşar estitinder 4 440), köru qabileti zaqımdalğandar – 7091.

Jürgizilgen zertteuler estimeytin balalardıñ 70 payızınıñ ata-analarınıñ  estu qabileti qalıptı ekenin körsetip otır. Sondıqtan bolaşaqta sau ata-analardan estitin nemese estimeytin bala tuılatının boljau mümkin emes.

Elimizde estu qabileti zaqımdalğan balalar üşin psihologiyalıq-medicinalıq-pedagogikalıq keñester, oñaltu ortalıqtarı, psihologiyalıq-pedagogikalıq tüzetu kabinetteri, arnayı bala baqşalar jäne estu qabileti zaqımdalğan nemese zağip balalarğa arnalğan arnayı bilim beru wyımdarı bar. Bar bolğanımen olardıñ mwqtajın tolıq qamtu üşin jetkiliksiz.

Naşar estitin balalar tap bolatın negizgi problemalar retinde tömendegilerdi atauğa boladı:

estu jäne söyleu qabileti zaqımdalğan balalardı oqıtuğa arnalğan oqulıqtardıñ jäne ädebiettiñ jetkiliksizdigi;

Qazaqstan Respublikasınıñ Bilim jäne ğılım ministriniñ 2009 jılğı 8 şildedegi № 333 bwyrığımen bekitilgen estimeytin balalarğa arnalğan arnayı tüzetu mektepteri jäne arnayı sınıptar üşin ımmen söyleu jönindegi arnayı oqıtudıñ ülgi bağdarlamaları jwmıs istemeydi jäne jan-jaqtı pısıqtaudı qajet etedi. Nätijesinde, estu qabileti zaqımdalğan balalarğa arnalğan arnayı (tüzetu) mektepteri tülekteriniñ köpşiligi ımmen söylesu tilin meñgermegen;

elimizde estimeytin balalar men eresekterdiñ baylanısuı men qatınasuına arnalğan mamandandırılğan klubtar, orındar joq;

surdoaudarma jäne kadrlardı dayarlau boyınşa mamandardıñ narıqtağı qajettiligine taldau jasalmaydı. Mäselen, «Surdopedagogika» mamandanuı Abay atındağı Qazaq wlttıq pedagogikalıq universitetinde jäne tek «Defektologiya» mamandığı şeñberinde wsınılğan;

estu patologiyası bar balalar üşin qımbat twratın hirurgiyalıq operaciyalarğa qol jetkizu mümkindigine qaramastan, oñaltu şaraları joq, bwl mwnday operaciyalardıñ tiimdiliginiñ tömendeuine, keyde paydasızdığına alıp keledi;

memlekettik tilde oqıtu bağdarlaması jäne arnayı oqıtatın ädebiet, qazaq tilinde bekitilgen Daktil' älippesi joq. Wltı qazaq estimeytin jäne naşar estitin balalar orıs tilinde oqidı».

Osı aytılğan mäselelerdi eskere otırıp, estu kemistikteri bar (estimeytin, naşar estitin, keyinnen estimey qalğan) balalardıñ zamanğa say orta bilim aluın jappay qoljetimdi boluın, olardıñ eresek ömirge beyimdeluin dwrıs wyımdastıru qajet ekenin eske salğan senator B.Äytimova men S. Bektwrğanov deputattıq saualda Ükimet basşısına mınanday şaralardı qolğa aludı wsındı:

naşar estitinder üşin memlekettik tilde Daktil' älippesin (ımmen söylesu tili) äzirleu jäne bekitu;

mülde estimeytin jäne naşar estitin balalarğa olardıñ ömirge tolıqqandı beyimdelui üşin kädimgi balabaqşalarğa baru mümkindigin beru, bala baqşalarda tärbieleudiñ arnayı bağdarlaması, ımdauğa jäne söyleuge üyretu boyınşa ädistemeniñ boluı;

ımmen söylesudi igergen, arnayı dayarlanğan pedagogtardı şaqıra otırıp, kädimgi jalpı bilim beretin mektepterde kereñ jäne naşar estitin balalar üşin sınıptar aşu;

naşar estitin jäne estimeytin balalardıñ bilim berudiñ barlıq deñgeylerine, sonıñ işinde tehnikalıq jäne käsibi, orta bilimnen keyingi jäne joğarı bilimderge meyilinşe qol jetimdiligin közdeytin, arnayı bağdarlama äzirleu jäne bekitu;

estu qabileti zaqımdalğan balalar men eresekter üşin oqu ädebietterin, sonıñ işinde memlekettik tilde äzirleu;

pedagogikalıq qızmetkerlerdi dayarlaytın barlıq joğarı oqu orındarında ımdau tiliniñ negizderin üyretu boyınşa mindetti praktikalıq pändi engizu mümkindigin qarastıru;

naşar estitin jäne estimeytin adamdar jwmıs isteui mümkin mamandıqtar tizbesin (Qazaqstanda mwnday tizbe joq) äzirleu jäne bekitu;

osı sanattağı azamattar üşin arnayı memlekettik qızmetter standarttarın äzirleu jäne bekitu;

är türli salalardıñ qızmetkerlerin, sonıñ işinde memlekettik qızmetterdi körsetetin qızmetkerlerdi memlekettik äleumettik tapsırıstıñ negizinde ımdau tiliniñ qarapayım negizderine üyretu boyınşa ülgi äzirleu jäne bekitu mümkindigin qarastıru qajet.

Estu patologiyası bar mügedekterdiñ äleumettik integraciyalanuı mäselesin şeşu bükil qoğamnıñ, memlekettik jäne ükimettik emes wyımdardıñ, respublikalıq jäne jergilikti deñgeydegi mamandardıñ, ğalımdar men praktikterdiñ birlese äreket etuin talap etedi.

Deputattar Ükimet basşısınıñ atalğan mäseleni öz baqılauında wstauın swradı.

Ädilbek Qaba

Abai.kz

3 pikir