Senbi, 20 Säuir 2019
Bw ne mazaq? 5602 51 pikir 1 Naurız, 2018 sağat 15:35

Dariğanıñ däridayı

Aqordadan arnayı bwyrıq tüskesin, Ükimet pen Parlament jalma-jan qazaq tilinde is jürgize bastağanı belgili.  Estip biluimizşe, Astanadağı aq saraylarda qazaq tilinde söyleu processi qızu jürip jatır.

Ükimet

Küni keşege deyin körşi eldiñ Memlekettik tiline täueldi bolıp kelgen ministr mırzalar men hanımdar bir tünniñ işinde qazaqşağa til sındırdı. Sındırğanday boldı. Äsirese, qazaq tili dese qabağı qars ayrılıp, qañtardıñ qar aralas boranı soğatın da twratın Süleymenov, Beketaev, Qasımov, Äbilqasımova, Sağadiev sındı "tilsizder otryadı"  qazaqşa söyledi. Söyley almay tükirigine twtığıp şaşalğandarı, keler jolı «100 payız söylep kelemin» dep ant-su işti. Prezident ayttı, bitti, orındaluı kerek. Ükimettegi aua rayı osılay, qazir.

Däl osı qağida boyınşa keşe Parlamenttiñ tömengi palatası da otırıs ötkizdi. Tek qazaq tilinde. Mine, keremet! 27 jıldan soñ, 27 aqpanda Aqordadan esken jılı lep jıldar boyı qatıp twrğan señdi qozğalttı dedik. Demey, qaytemiz.

Parlament

Esim-soyın el bilmeytin, tanımaq tügili attarın aytuğa til kürmeletin - Narine Mikaelyan, Irina Unjakova, Magerram Magerramov deytin deputtar tüp-tügilimen qazaqşa söyledi. «Basımdı kesip alsañ da qazaqşa üyrenbeymin» dep söylegen Bojko da bas minber jaqqa bas şwlğıp, «bilip, tüsinip otırmın» degendey emeurin tanıtıp otırdı. Deputattar saualdarın Memlekettik tilde qoydı. Olar Prezidenttiñ tapsırması talqılanbaytının jaqsı tüsinedi. Sondıqtan da bolar, qazaqşa üyrenip ülgermegenderi, tildi tüsinbese de tüsingendey tımırayıp otırdı.

Soraqı bolğanda wltı qazaq Daniyar Aqışev deytin Bas bankir bar emes pe. Mine, sol saqtandıru jaylı zañ jobasın jazıp kelgen eken. Jazıp kelgen bayandamasın ejiktep oqıp bola bere, Mäjilis deputattarınıñ qazaq tilindegi saualdarına jauap beruine tura keldi. Özderiñiz biletindey, saual qay tilde qoyılsa, jauap sol tilde qaytarıluı kerek. Bwl da Prezidenttiñ sözi edi. Attap ketuge jäne bolmaydı. Aqışevqa da qazaqşa saualdarğa qazaqşa jauap beruine tura keldi.

Endi, mına masqaranı qarañız, qazaq tilin ana tilinen artıq biletin deputat Gennadiy Şipovskih saqtandıru polyusiniñ jaramdılıq merzimi jaylı deputattıq saual joldadı.  Aqışev jauap berdi. Onıñ jauabı «men ne deymin, dombıram ne deydi» degenniñ kerin keltirdi. Aydalağa laqtı. Dialogtıñ türi mınau boldı:

Gennadi Şipovskih: -Nelikten saqtandıru polyusi saqtandırudıñ merzimi tolıq ötkenşe, yağni 1 jıl nemese saqtandırudıñ barlıq soması bitkenşe jaramdı bolmaydı?

Daniyar Aqışev: -Jol apatı bolğan jağdayda kinäli twlğanı sot anıqtaydı. Bwl birneşe ayğa sozıluı mümkin.

Gennadi Şipovskih: -Men bayandamaşınıñ jauabına qanağattanğan joqpın. Sondıqtan da men öz swrağımdı qaytadan qoyuğa mäjbür bolıp otırmın.

Daniyar Aqışev: -Men jauap berdim.  Bäri...a...osı aqpar...

Nwrlan Nığmatulin: -Joq, siz mına oqıp bergen mäsele basqa ğoy. Sol ğoy deputat Şipovskihtıñ...

Daniyar Aqışev: -Sol sebepti bwl aqparattı jazbaşa berudi rwqsat etiñizder.

Mine, aydıñ küni amanında, alqa-qotan jiında aljıp söylegen Aqışev mırza anau jılı «6 ayda qazaq tilin üyrenemin» dep sendirgen edi siz ben bizdi. Kördik. Üyrengeni şamalı eken. Büyte berse, qazaq qoğamı şüregeyşe şüldirlegen, kelimsek tilge üyirsekterdi üyirden quıp jibereri sözsiz. Sondıqtan, Aqışevqa ana tilin jıldam üyrenui kerek-aq.

Sonımen, Ükimet te, Mäjilis te qazaq tilinde jwmıs jasay bastadı. Bayandamalar qazaq tilinde jasalıp, deputattıq saualdar Memlekettik tilde joldandı. Auızşa da, jazbaşa da solay.

Endigi kezek Senatta edi. Soyqannıñ soraqısı Senattan şıqtı. Basqa basqa emes, elimizdiñ  erketotayı kimge erkelegeni belgisiz, büyrekten siraq şığarıp, Prezidenttiñ (turasına köşsek, äkesiniñ) aytqanın tıñdamaytının aşıq körsetti.

Senator Dariğa Nwrswltanqızı Joğarğı palata otırısında öziniñ deputattıq saualın agressor Reseydiñ, Kreml'diñ Memlekettik tilinde joldadı. Wltı basqa wl-qızdar til sındırıp, ejiktese de qazaq tilinde söylep jatqanda Dariğanıñ däridayı eldi dürliktirdi.

«Orıs tilin eşkim alıp tastağan joq. Men özime ıñğaylı tilde söyledim. Prezidenttiñ tapsırmasın bärimiz de orındauğa tırısamız. Orıs tildin eşkim äli joyğan joq. Qwdayğa şükir, onday bolmaytın da şığar. Biraq biz basqa da azamattardı sıylauımız kerek. Sondıqtan bwl mäselede şekten şığuğa bolmaydı. Wltaralıq kelisim men dostıqqa eşkim şekteu qoyğan joq. El aumağındağı jäne memlekettik organdardağı tilder Konstituciyamen bekitilgen», - dedi.

Wltı orıs, Reseydiñ Irkutski degen jerinde tuğan Sergeydiñ qızı Irina Unjakova, armyan aruı Narine Mikaelyan, äzirbayjan Magerram Magerramov siyaqtı deputattar «läm-mim» demey qazaqşa söylep jatqanda däu üydegi Dariğa qızdıñ dauına jol bolsın.

Desek te Dariğa qızdıñ Duma tiline duşar, ol tilde söylemese bası auırıp, baltırı sızdaytın haline janım aşıdı. Äri qorıqtım...

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz.

51 pikir