Jwma, 20 Şilde 2018
Äne, kördiñ be? 1692 8 pikir 17 Naurız, 2018 sağat 18:16

Jaqsı dästür jalğasın tapsa...

Aq qar men kök müzdıñ irgesi sögilip, älemge jılıq pen swlulıqtıñ şuağı tögilip, kün men tünniñ teñesui kezinde älemniñ birqatar elderi Naurız merekesin qarsı aladı. Naurızdı 14 naurız «körsu künimen» bastalatın bwl mereke 1991 jılı 15 naurızda Qazaq­stan Prezidenti Jarlığınıñ negizinde memlekettik märtebege ie bolğan. Al 2009 jıldıñ 24 säuirinde Elbası naurız ayınıñ 21, 22, 23 künderin «Naurız meyramı» dep jariyaladı.

2010 jıldıñ 10 mamırınan bastap BWW-nıñ Bas assambleyasınıñ 64-qararına säykes 21 naurız "Halıqaralıq Naurız küni" bolıp atalıp keledi. Bas assambleya öziniñ bergen tüsiniktemesinde "Naurızdı köktem merekesi retinde 3000 jıldan beri Balqan, tübeginde, Qara teñiz aymağında, Kavkazda, Ortalıq Aziyada jäne Tayau Şığısta 300 million adam toylap kele jatqandığın" mälimdedi. Al UNESCO bolsa, 2009 jıldıñ 30 qırküyeginde Naurız meyramın adamzattıñ materialdıq emes mädeni mwra tizimine kirgizdi.

Elimizde Täuelsizdiktiñ alğaşqı jıldarı Naurızdı toylauda özindik bir ıqılaspen wlttıq boyaularğa tolı ürdisi beleñ ala bastadı. Biraq, jıldar öte  wlttıq mereke retinde özindik belgileri men twtas halıq bolıp toylaudıñ özindik ülgisin qalıptastıra almağan siyaqtı. Tipti keyingi kezderi  «Jaña jıl» merekesi siyaqtı bwqaralıq sipatqa ie bola almay, belgili sahanalıq qoyılımdar men koncerttik bağdarlamalar ayasınan asa almay kele jatqanı turalı köbirek aytılıp jür. Sol sebepti de halıq arasında «Naurız merekesiniñ» mereyin asırıp, halıq bolıp toylaudıñ jaña ülgisin qalıptastıru jöninde wsınıstar aytılıp jür. Osı siyaqtı wsınıstar qarapayım halıq jağınan ğana emes, soñğı kezderi biliktegi twlğalardıñ da auızınan aytılıp jür. Sonıñ biri Qazaqstan Respublikasınıñ Mädeniet jäne sport ministri Arıstanbek Mwhamediwlı «Egemen Qazaqstan» gazetinde naurız meyramın jaña ülgide ötkizu jöninde swhbat berip, wsınıstarın ortağa qoyğan eken.

Arıstanbek Mwhamediwlı shbatında «Naurız bizdiñ eñ birinşi merekemiz» dey kele Elbasınıñ «Bolaşaqqa bağ­dar: ruhani jañğıru» attı maqa­lasında: «Jaña twrpattı jañ­ğırudıñ eñ bastı şartı – sol wlttıq kodıñdı saqtay bilu. On­sız jañğıru degeniñizdiñ qwr jañ­ğı­rıq­qa aynaluı op-oñay», – dep ayt­qanın tilke tiek etip, Naurız merekesi biz üşin wlttıq kod retinde sanaltının ayta kelip «Naurız meyramına jaña reñ beru üşin adamnıñ wltına, dini bağınıstılığına qaramastan, adamgerşilik qwndılıqtar­ğa män bergenimiz abzal. Qazaqstan halqı tügel qamtılatınday maz­mwnın jasau kerek. Birliktiñ, tatulıqtıñ, eñbektiñ, izgiliktiñ, baqıttıñ merekesi bärimizge qatıstı», - dep Naurızdı folk'klordıq-etnografiyalıq auqımnnan jalpı qazaqstandıq mereke därejesine jetkizu kerek dep öziniñ segiz wsınısın aytıptı.

Ministrdiñ wsınıstarı Naurız merekesin balalarğa arnaluı kerek degennen bastalıp, «Naurızdiñ birinşi mağınası da, säni men saltanatı da baldırğandar boluı tiis», - dep atap ötipti. Qazaq halqı «Balapan wyada neni körse, wşqanda sonı aladı» dep atap ötkendey bizdiñ wlttıq sipatımız ben minezimizdi öskeleñ wrpaqqa siñiru jolı salt-sanamızdı näsihattaytın wlttıq merekelerimiz. Elbası aytqan wlttıq kod wrpaqqa osınday wlttıq qwndılıqtardı näsihattaumen keledi. Baldırğandar Naurızdıñ säni de mağınası bolsın degen söz, Naurızdıñ qadır-qasietin öskeleñ wrpaqtıñ sanasına siñire biliu bolıp tabıladı. Sol üşin de merekemizdiñ bala sanasına siñimdi bolıp, baldırğandardı neqwrlım köp qızıqtıratınday boluı kerek. Qıdır ata Ayaz atanıñ deñgeyine köterilip, balalarğa qızıqtıratındar türli oyındar qoyıp, balalar arasında qızıqtı konkurstar ötkizgen abzal dep oylaymın. Äsirese asıq, toğız qwmalaq, han doybı siyaqtı wlttıq oyındardı balalar arasında keñ kölemdi näsihattap, merekelik köñil küy sıylap, balalar ortasın quanışqa bölegen jön.

Bwğan deyin de türli merekeler men sauıq keşterge wlttıq kiimderdi kiip jüru turalı wsınıstar köp jerde aytılıp keledi, minstrdiñ swhbatında bwl turalı da wsınıs aytılıptı. Bwl turasında bizdiñ wlttıq kiimderdi qay kezde bolsa da kiip şığuğa layıqtap, zaman talabına say ikemder bolsaq, mereke-meyram emes jäy kezderde de tım qwrığanda toy-tomalaqta kiip jürsek te sänimizdi asırmasa kemitpeytin edi. Bwl jöninde ministr el arasında wlttıq kimge swranıs payda bolsa, käsipkerler sapalı önimge köñil bölip, ekonomikanıñ da qozğauşı küşine aynalar edi degen pikirin bildiripti.

Sonımen birge, Arıstanbek Mwhamediyawlı Naurız meyramınıñ ruhani-mädeni tärbielik mänin is jüzinde ömirge engizudi wsınudı ayta kelip «bwl maqsatta Naurızdıñ 21-i küni sipatın aşatınday äri wlttıq tanım men dästür salttı jañğırtatınday otbası küni, qayırımdılıq jasau küni, aq dastarhan küni, tal egu küni dep  mazmwn bere otırıp, ruhani is-şaralar nege qalıptastırmasqa» dep atap ötipti. Negizinde Naurız mereyramınıñ män-mağınası men mazmwnı ejelden-aq osı sipatta kele jatır emes pe? Naurızda qazaq qıstan qalğan sürisi men soğımnıñ käri jiligin asıp, tuıs-tuğan, qwda-jwrat, bala-şağanı jinap, köktemge esen jetkendi qwttıqtap aq dastarın jäyip, sıbalğaların beredi. Bwl naurız merekesiniñ otbasılıq ta, bwqaralıq ta sipatın aşıp, keñ kölemdi toylanuıñ negizgi mazmwnı desek boladı. Ökinişke oray, qalalıq mädenietimiz osı ğasırlardan jalğasqan saltımızdı tolıqtay atqaruğa mürsa bermey otırsa kerek. Degenmen, äli de  bolsa saltımızdı jandandırıp, qala da bolsa da, auılda bolsa da Naurızdıñ demalısqa berilgen üş küni aq dastarhanımız jayulı twrsa qwba-qwp bolar edi. Naurız merekesi jañğıru men jañarudıñ bası. Ministr aytqanday Naurızdıñ bir atributtıq belgisi – qızğaldaq bolsa, endi biri ağaş egu. Mereke küni analarğa, qız-kenşekterge gül sıylap köñilge qwştarlıq sıylasau men qatar tal egip täbiğat anağa da qwrmet körsetip, tabiğat qayta tülegen köktemniñ sänine sän qosuğa üles qosudan ğalamat is bolmas.

Qazaq halıqı ejelden jetimi men jesirin  jılatpağan halıq degendey mereke men meyramda ğana emes, qay kezde bolsın sadaqa men qayırılmdılıq jasaudı eşqaşan wmıtqan emes. Al mereke meyramda jetimdi jebep, qazınalı qarttan bata alıp jatsañ onıñ sauabı men quanışı odan da bölek ekenin bügingi qazaq qoğamı da tüsinip jetken. Qazirdiñ özinde jeke twlğalar men qoğamdıq wyımdar, qorlar Naurız qarsañında türli qayırımdılıq şaraların ötkizip, merekeniñ mereyin asırıp keledi. Osı siiqtı ministrdiñ  aytqan keybir wsınıstarınıñ  qazirgi kezde de orındalıp jatqanı da az emes. Arıstanbek Mwhamediyawlı: «Kerek deseñiz, Naurızdıñ ruhani mär­tebesi üşin, jıl sayın qıs aylarında dästürli beriletin ädebiet pen öner salası qayratkerlerine arnalğan sıylıqtardıñ tabıs etu merzimin de Naurız meyramına auıstırğan abzal», -  degep atap ötken wsınıs ta qazirgi deyin orındalıp da jatır. Oğan mısal retinde aytar bolsam, 23 naurız küni Almatı oblısı Talğar audanı Östemir auılında «Qızay ana» qoğamdıq qorı biıl 7- ret Naurız merekesin atap ötkeli otır. Atalğan qor osı jıldar işinde Naurız merekesinde üzdik  student  men oquşılar stpendiya tağayındap, oquşılar arasında sporttıq jarıstar wyımdastırıp keledi. Sonımen birge üş jıldan beri jas aqındar arasında jır müşäyrasın ötkizude. Ötken jılı Alaş Ordanıñ 100 jıldığına arnasa, biıl äygili aqın Tañjarıq Joldıwlınıñ 115 jıldığına arnap ötkizude. Jeñimpazdar osı mereke ayasında marapattaladı. KR öner qayratkerleriniñ qatısuımen merkelik koncerttik bağdarlama berip, auıl halqına merekelik köñil küy sıylap ğana qoymay, auıldıñ infraqwrlımı men abattandıru jwmısına atsalısıp keledi. Bwl Naurız merekesi ayasında ötetin is şaranıñ bir mısalı ğana. Bwdan basqa da belsendi azamattar men wyımdardıñ ötkizip jatqan igi şaraları qanşama? Aldağı uaqıtta osınday şaralardıñ köbeye tüserinen de ümittimiz.

Naurız ejelden aq qazaq dalasında bereke men birliktiñ wyıtqısı bolğan. Aldağı uaqtta da jalpı jañarıp, zamanğa say jaña mazmwndarmen tolığıp, eldiktiñ jırın jırlar merkege aynala bereri anıq. San ğasırlıq parasat pen eñbektiñ nätijesinde qalıptasıp, süzgiden ötken jaqsı dästür wlt pen wlıstıñ jarqın bolaşağınıñ kepili. Şığıstağı körşilerimiz Qıtay, Japoniya, Koriya ata dästürlerin boytwmar twtadı. Kerek deseñiz, dinnen de joğarı qoyadı. Sonıñ arqasında zattıq negizi berik, ruhaniyatı aynalasına ülgi bolğan memleket qwrıp otır. Naurız merekesi ayasında bizdiñ halqımızda da köptegen jaqsı dästürler qalıptastı. Bwnıñ bäri Arıstanbek Mwhamediyawlı mırza joğarıdağı swhbatında jan-jaqtı aşalap ayttı. Elbası bıltır ortağa qoyğan «Ruhani jañğıru: bolaşaqqa bağdar» ideiyası tolığıp, kemeldene tüsti dep bilemiz. Endi ärbir Qazaq eliniñ azamatı merekeniñ qızıqtı da tübirli ötuine atsalısıp, merekeni atap ötudiñ wlttıq jaña ülgisin qalıptastıruğa tolıqtay atsalısadı degen oydamız.

Omaräli Ädilbekwlı, «Jebeu» Respublikalıq qoğamdıq birlestiginiñ Törağası      

Abai.kz

 

 

 

 

 

 

8 pikir