Düysenbi, 23 Şilde 2018
Äne, kördiñ be? 1336 4 pikir 21 Mausım, 2018 sağat 15:46

Jemqorlıqtıñ bastı baspaldağı - qağazbastılıq

Redakciyadan. Azamattıq qoğam saltanat qwrğan elde jemqorlıq bolmaydı. Al, sol jemqorlıqtıñ bastı baspaldağı qağazbastılıq bolıp otırğan bügingi küni mwnımen küresudiñ tura jolın tappaq läzim. Bizdiñ avtor osı mäsele jayında tolğanıp körgen edi. 

Jemqorlıqtıñ bastı baspaldağı - qağazbastılıq. Men osılay atar edim. Öytkeni, bwrın «qağaz kemirgender» - buhgalter men ekonomister (özim ekonomistpin) bolatın. Qazirgi tañda qağazbastı emes bir mamandıq iesin ayta alasız ba? Kez kelgen mekemede, kez kelgen ortada, kez kelgen salada qağazbastılıqtıñ üstemdik etip twrğan şağı. Bwl qağazbastılıq negizgi mindettiñ şala-şarpı orındaluına äkelip soqtıratını aqiqat. Endeşe dert demey, ne deymiz?..

Bir isti bitirem deseñ, on qağaz kerek. Al, bir qağazdı dayındau üşin bir küniñ, tipti bir aptañ ketedi. Sol qağaz jwmıstarın bitiremin dep äreket jasudıñ artı para beruge aparıp soqtıradı...

Sözim däleldi bolu üşin eki-üş salanıñ qızmetine toqtala keteyin. Kez kelgen basqa sala siyaqtı policiya da osı «dertke» wşırağalı da birneşe jıldar boldı. Kezinde orıs aqını Vladimir Mayakovskiy: «Meniñ miliciyam meni qorğaydı» dep jazıp edi. Qazirgi qazaqstandıq policaylar (basqa elderde qalay ekenin bilmeymin) meni men seni emes, qağazdı «qorğaydı»...

Qwrmetti oqırman, siz de köşede jüretin şığarsız, sonda pogonında jwldızı bar policiya qızmetkerin köresiz be?  Ärine köresiz: tañerteñ jwmısına, tüste tüstik asqa, keşke üyine bara jatqan. Sonda olardıñ buhgalter, ekonomisten ayırmaşılığı qanday? Ayırmaşılığı - bolar is bolıp, boyauı siñgennen keyin «razborka» jasap, «protokol» toltıradı. Qılmıstıñ aldın alu is-şaraları tügili, istelgen qılmısqa şaqırtıp aludıñ özi oñayğa tüspeydi. Men bwl jerde özimiz siyaqtı et pen süyekten jaratılğan policiya qızmetkerlerin sınap-minep otırğam joq, qayta negizgi mindetteri qağazbastılıqqa ayırbastap alğanın aytqım keldi...

Al, jaraydı delik, siz basqa policiya qızmetkerlerin qoyıp, öz uçaskelik inspektorıñızdı (qalanı aytam S.H.) tanisız ba? Atın atap, tüsin tüstey alasız ba? Joq. Säykesinşe, jwmısın da bağalay almaysız. Bwlardı «jerde jwmıs isteytinder» dep te ataytın körinedi. Biraq olar jerde bolğanımen qağazben jwmıs isteydi, qağazbastılar. Qarapayım halıqqa seniñ qağazbastılığıñ emes, qılmıspen küres jürgizu, qoğam tınıştığın saqtau, naqtı is qajet. Oğan eşkimniñ miı jetpegendey. Pogonında jwldızı bar policiya qızmetkerleri segiz sağattıñ (olar jwmısta segiz sağattan da köp boladı, köbi senbi, jeksenbi künderi de jwmısta) üş-tört sağatın köpşilik şoğırlanğan jerde jürgeniniñ özin qarapayım adamdar şınında da «meniñ miliciyam meni qorğaydı eken» dese, jaman piğıldağılar bir uaqıt seskener edi. Köpşilik şoğırlanğan jerdiñ biri – bazar. Aynalayın ağayın ayta qoyşı, bazarda bir policiya qızmetkerin körgenderiñ bar ma, körseñder olar da sen siyaqtı öz qajetin izdep jürgender...

Joğarıdağı ülken basşılardıñ bireui keledi degen küni köşege pogondarında jwldızı barlar (oficerler) qaptap ketedi. Sonda bwlar osı uaqıtqa deyin qayda «tığılıp» otırğan dep qayran qalasıñ? Al, şınında olar «tığılıp» otırğan joq, qağazben otırğandar. «Rahmet!» joğarıdan keletinderge, policaylardıñ betin de bir uaqıt kün qaqtı...

Endi bir sät medicina mekemelerine keleyik, densaulıq saqtau basqarmasına emes, olar özi de qağazdan bas ala almay jatqandar, poliklinikanı (emhana) aytam. Seniñ auruıñdı swrap qağaz toltırğanı öz aldına, süyegin äzer süyrep jürgenderdi kabinetten kabinetke jügirtkenin qaytersiñ? Bäriniñ swrauı: «Nemen auırasıñ?», sosın qağaz toltıru...

Uçaskelik terapevtke keste boyınşa aurulardı tört-bes sağat qabıldau kerek bolsa, üş sağatqa ğana talon beriledi, qalğan eki sağatın jazumen otıradı. Olardıñ aldındağı bastı mindet aurudı emdeu emes, joğarıdağılarğa qağaz jüzinde tolıq esep beru...

Jaqında bir tanıs äyel kezdesip: «Qayda barsam (poliklinikanı aytadı) aurımdı swrap, qağaz toltıru. Jattap alğanım sonşalıq, swraqtarın qoymay-aq jauap berip otırdım. Meniñ auruımdı oylap jatqan eşkim joq siyaqtı. Jılap jiberdim!» Mine, auruıña şipa bolıp, emdeydi degen mekemeler qağazdıñ astında jatır. Qağazdardı tügendep jürgende ölim de jaqındap qaladı...

Ärbir jaña Ministr özinşe jañalıq, özgeris äkelgen sayın mwğalimder de qağazdıñ astında qaldı...

Äli künge deyin byurokratiyalıq böget pen äkimşilik äuresi, köp qwjat aynalımı qarapayım jwrttı tabanınan tausıltsa, käsipkerlerdiñ de isine kedergisin keltirude. Käsipkerlerge qanşa qoldau jasadıq degenimizben, qağazbastılıqtan qwtıluğa mümkindik bere almay kelemiz. İsteri ilgerilemey otırğan şarualar memleket bekitken qwjattardı jinaudıñ özine wzaq uaqıtın, qıruar qarjıların joğaltıp jatqanın aytıp azar da bezer. Käsipkerlikpen jaña aynalısa bastağan bir bauırımız: «Ağa, qağazdar meni şarşattı» - dedi.

Osı qağazbastılıq jaylı Elbası aytpay jürgen joq. Ötken jılı Nwrswltan Nazarbaev: «Memleket qıruar qarjı jwmsap mektep, auruhana, balabaqşa twrğızdı, al ol jerlerde bala oqıtıp, adam emdeudiñ ornına şaruanıñ köbi bağınıştı organğa esep berumen ötedi» dep äkimdermen ötkizgen jiında qaptağan qağazbastılıqtan qwtıludıñ amalın tabudı wsınğan bolatın. Jalpı qızmetkerlerdiñ sapalı qızmet etuine kedergi keltirip otırğan artıq jwmıstan arılu jayın biıl Memleket basşısı tağı ayttı. «Biz äkimşilik reformanı jürgizudemiz. Bwl qajet emes qağazbastılıq pen qwjat aynalımınıñ qolaysız üderisine aynalmauı tiis. Büginde äkim jwmısın bağalau milliondağan qwjatqa aynaldı. Men Bilim jäne ğılım men Densaulıq saqtau ministrlikterinde qanşa qwjat aynalımı bolıp jatqandığı turalı aytqan bolatınmın. Osı mäseleni qarañdar da, bwl qağazdıñ barlığın joyıñdar. Osı qağazdardıñ ar jağında kabinetterdi ielenip otırğan adamdar otır. Ükimet apparatı Prezident apparatımen birge osı bağıtta jwmıs isteui qajet», – dedi Prezident.

Qağazbastılıq qaydan şıqtı degen swraq tuındauı zañdı. Meniñ öz tüsinigim boyınşa aldımen qağazbastılıqtıñ tuındauına jañbırdan keyingi sañırauqwlaq siyaqtı qaptağan ministirlikterde, vedomstvolarda birneşe qabat ğimarattarğa äzer siıp otırğan şeneunikter men şeneunikşeler sebep bolıp otır. Aqşa alıp otırğan soñ basqa ister is joq, qağazdı qarşa boratadı, bwrışına «baqılauğa» degen tañba qoyadı.

«18 million halqı bar Qazaqstanda 100 mıñ şeneunik bar, nemese barlıq jwmıs isteytinderdiñ 21 payızı şeneunik. Bwl körsetkiş AQŞ pen Germaniyada – 14 payız, Qıtayda – 9 payız, al Japoniyada – 8 payız. Mine, sol Japoniyada 14 mıñ adamğa 1 şeneunik, al bizde 180 adamğa 1 şeneunik keledi. YAğni, elimizdegi şeneunikter sanı Japoniyamen salıstırğanda 80 ese köp. Bwl ne degen swmdıq! Al, eki eldiñ ekonomikalıq damu nätijesin salıstırıp köriñizder» – deydi QR Parlamenti Mäjilisiniñ deputatı Azat Peruaşev.

Men auıl şaruaşılığınıñ mamanımın. Auılda tuıp-östim, auılda qızmet atqardım. Al, auıl şaruaşılığı ministrliginde otırğandardıñ bäri auıl twrmısın jaqsı biledi dep ayta almaymın. Köbi qalada tuıp, ösken, qay oqu ornında, qay fakul'tette konkurs az bolsa soğan tüse salğan «papkin parketnıy mal'çikter». Olar jaylı kezinde «Auıl şaruaşılığınıñ «bilgir» mamanı»  degen äzil-şını aralas sıqaq äñgime de jazğam. Mine, osılar qağazdı «balalatatındar».

Oblıstıq auıl şaruaşılığı basqarmasında öz mamandığım boyınşa (ekonomist) qızmet istep jürgem, birde bastıq şaqırıp alıp, basqarmağa sumen qamtu mäselesi jüktelgenin aytıp, onımen aynalısudı mağan layıq dep tauıptı. Amal joq, köniuge tura keldi. Söytip, zeynetkerlikke şıqqanşa tört jılday su mamanı bolıp kettim. Mwnı aytıp otırğanım, QR Auıl şaruaşılığı ministrliginde sol kezde Su resurstarı jönindegi Komitet boldı. Mwnda 40 şaqtı Jambıl gidromeliorativtik institutın bitirgen mamandar jwmıs istedi, men oblısta jalğızbın. Sonda Komitetten künara tüsken qağazdardı körseñizder, qağazdıñ astında qaldım. Sondıqtan qağazdıñ qalay tuındaytının bilemin...

Byurokratiya, qağazbastılıq, äure-sarsañ bar jerde jemqorlıq äreketterge jağday tuadı. Qağazbastılıq stress, jüyke jwqartu, uaqıttı bosqa joğaltu, aqşa şığını ekeni aydan anıq. Biraq, bwl keybireudiñ ayın oñınan tuğızıp, mansap baspaldağımen joğarılap bara jatqandardı da bilemiz...

Auıldan kelgen ağamızdı bir mekemege aparuğa tura keldi. Jazdıñ bir ıstıq küni bolatın,  qatar-qatar kabinetterdiñ esigi aşıq. Bir kabinette tört-bes stol, bärinde komp'yuter, bir stolda bir qızmetker.

-  Bwlar ne istep otır – dedi ağamız.

- Joğarıdağılar bärine jwmıs tauıp bergen. Segiz sağatta da dayındap ülgermey jatadı – dedim.

- Qwday ayasın – dedi ağamız, şın janaşırlıq bildirgendey.

Auılğa ne aytıp baratının özi bilsin...

Sovet Hamitwlı, eñbek ardageri, ekonomist

Abai.kz

 

4 pikir