Jwma, 14 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 101848. Jazılğandar — 78633. Qaytıs bolğandar — 1269
Ädebiet 8837 7 pikir 30 Şilde, 2018 sağat 14:45

Talğat Temenov. Gülnaz (povest')

Ötken aptada Abai.kz  aqparattıq portalında belgili qoğam qayratkeri, rejisser Talğat Temenovtıñ "Mahabbat beketi" fil'miniñ jalğasın Bayan Maqsatqızı rwqsat swramay tüsirip jatqanı turalı «Men tiri twrğanda kim bwlarğa rwqsat bergen?!» degen maqala jariyalanğan edi. Artınşa Bayan Maqsatqızı habarlasıp, "Avtorlıq qwqıqtı bwzdı degenge kelispeymin" dep bizdiñ tilşilerge swhbat berdi. 

Sol daulı mäselemen aynalısıp jürip, "Mahabbat beketi" fil'mine arqau bolğan Talğat Temenovtıñ "Gülnaz" attı povesin swratqan edik. Ağamız sözimizdi eki etpedi. Endeşe, Gülnazğa ğaşıq jandarğa marhabbat!

Abai.kz  aqparattıq portalı

 

GÜLNAZ

Oblıs ortalığına jetkenimde jazdıñ qısqa tañı bozarıp ata bastağan. Vokzalğa deyin äkelip tastağan maşina osı jerden qayttı da, men işke bettedim.

Vokzal işi qapırıq. Poezdıñ keluine äli biraz uaqıt bar bolğan soñ, biletimdi aldım da, sırtqa şıqtım. Tañerteñgi samal jel tüni boyğı wzaq joldan qaljırağanımdı wmıttırıp jiberdi. Qwbırdan su iştim de, perrondı boylap kele jattım.

Künşığıs jaq birte-birte ağarıp barıp, al qızıl nwrğa şomıla bastadı. Däl qazir dünie tügel del-sal bolıp balbırağan tätti wyqınıñ qwşağında jatqanda, tañmenen talasa twrğan torğaylardıñ şırılı ğana wlanğayır tirşiliktiñ habarşısınday.

Mınau dünie netken ğajap, aynala qanday keremet edi!

Bir jetige sozılğan jwmısımdı oydağıday bitirgendigimnen be, bolmasa araylı tañnıñ ğajayıp osı bir şağınan ba, köñilim öz-özinen köterilip sala berdi. Tek anda-sanda ğana, «tezirek poezd kelip, jıldamıraq Almatığa jetsem» degen oy ğana bas köterip qoyadı.

Bir kezde «Moskva-Almatı» jürdek poezı kep toqtağan. Jolıñ bolıp, jwmısıñ bitkennen keyin şarşağannıñ özi bir raqat eken! Jaylı orınğa jayğasqan soñ tura öz üyime kelgendey alañsız, maujırap wyıqtap ketippin.

Qanşa jatqanım belgisiz, bir kezde oyanğanımda, poezdıñ toqtağanın, jolauşılardıñ asığıs-üsigis dabırlasıp tüsip bara jatqanın sezdim. Közimdi aşsam, tañerteñ tanısuğa ülgermegen beytanıs serigim tösek-ornın ötkizip şığıp ketipti. Sırttan sañqıldağan dauıs estildi. Şaması Şımkentke kelgen boluımız kerek. Öñ men tüstiñ arasında boyım balbırap jatırmın.

Kupege bireuler kirdi. Aldımen äyeldiñ, keyin kişkene qızdıñ dausın estidim. İrgege qaray audarıla bergenimde bes-altılar şamasındağı qız balanı bayqadım. Basına köbelektiñ qanatınday aq bantik baylağan, özi sonday süykimdi. Osı kezde qırımen twrğan swñğaq boylı, aşañ jüzdi, şaşın qısqa etip qiğan kelinşekke közim tüsti. Kenet twla boyımnan toq jürip ötkendey dir ete qaldım. Wyqım şayday aşıldı.

«Apırmay, şınımen-aq sol ma?!»

Qayta qarağanımda jañağı kelinşek qolındağı jügin töseginiñ astına jayğastırıp jatır eken. Jüregim jiiley soğıp twla boyımdı älsiz bir diril bilep baradı.

Iä! Sol! Gülnaz!..

Jazbay tanıp twrmın. Tek säl tolısa tüskeni bolmasa, bayağı mağan tanıs qolañ şaş, mağan tanıs aqqu moyın, aşañ jüz, mağan tanıs qızıl erin...

"Qayran Gülnaz! Aru Gülnaz!

Meniñ sonau balalığımnıñ, balğın mahabbatımnıñ bastauı bolğan bir beyne! Senimen kezdesem dep üş wyıqtasam tüsime kirip pe? Gülnaz... Gülnaz..."

Öz-özimnen quıstanıp, osı bir jannıñ aldında özimdi ülken qılmıskerdey sezinip, büktetile berdim. İşim uday aşıp, eki şekem solqılday bastadı. Ne istep, ne qoyıp jatqanımdı tüsinbeymin. Äyteuir, belgisiz bir küş meni irgege qaray tıqsıra tüsti.

Iä... sol künder bügingidey köz aldımda...

...

Oqu jılınıñ jaña bastalğan şağı. Onınşığa endi köşken kezimiz. Bir küni klassqa jetekşi ağayımız kirgen. Ädettegidey ornımızdan üdere twrdıq. Biraq ol «otıra beriñder» dedi de, tez-tez basıp öz üsteline jaqındadı. İzinşe aşıq qalğan esikten beytanıs qız körindi. Üstinde qara yubka, aq kofta. Qolında qoñır sömkesi bar.

- Al, Gülnaz, - dedi ağayımız, - bizdiñ klass osı. Endi seniñ de klasıñ.

«Mwnday da körkem qız boladı eken au» dep qoyamın işimnen.

- Balalar, mine, körip twrsıñdar, bizge jañadan Gülnaz degen oquşı keldi. Gülnaz Ospanova.

Manadan äliptiñ artın bağıp otırğan on bes wl wlarday şulap qoya berdik.

- Oho!

- Pah deñiz!

- Gülnaz dese, Gülnaz eken ğoy...

- Tffay, tffay, til-közim tasqa!

- Ağay, jaña kelgen qızdı qañtarmay, otırğızsañızşı.

- Mwnda kel, Gülnaz.

- Meniñ qasıma keliñiz, Gülnaz.

Klass işi bir sät u-şu bolıp jatqanda, nege ekeni qaydam söyleuge qorıqqanday, ün-tünsiz ğana otırıp qalıppın. Biraq boyımdı belgisiz bir sezim bilep alğan edi.

...

Gülnaz bizdiñ klasqa tez üyrenisti. Oğaş qılıq, jat minezi joq qızğa biz de bauır basıp kettik. Gülnaz mwğalimderge, tipti ädebietten beretin Ayğanım apayğa da wnağan bolatın. Ol kisiniñ erekşeligi – öte qatal edi. Mısalı, apayımız alğaşqı küni basqalarday Gülnazdıñ qaydan kelgenin, qalay oqığanın  swrağan joq. Jazğı demalıstan keyin birinşi kezdesip twrğan mwğalimimiz klaspen jalpı amandastı da, ä degennen sabaqqa köşti. Jaña qızdı kördi me, joq körmedi me, äyteuir:

- Bügingi öter taqırıbımız Abaydıñ öleñderi, - dey kelip, Gülnazğa bir, tor köz jurnalğa bir qarağan. Sosın:

- Al, Ospanova, Abaydıñ qay öleñin jatqa bilesiñ? Aytıp körşi! - degeni bar emes pe.

Qaysımız jattağan öleñderimizdiñ bärin jadımızda saqtap jür deysiz? Tipti üş ayğı demalıstan soñ wmıtılıp qaldı ğoy. «Jaña» qızdıñ sağın sındırıp büginşe wyaltpay-aq qoysa qayter edi» dep qoyamın işimnen. Klass işi de tına qalğan. «Apır-ay, eşteñe ayta almay masqara bolatın boldı-au Gülnaz. Eñ bolmasa «Jazdı küni şilde bolğanda» esiñde qaldı ma eken? Bir şumağın bolsa da aytıp şıqsa» dep ornımda otıra almay, tıpırşi bergem. Al Gülnaz ornınan köterilip, jarıqşaqtanğan dausımen «Tat'yananıñ hatın» bastay jöneldi.

«Amal joq, qayttim bildirmey,

YApırmau, qaytip aytamın

Qoymadı dertiñ küydirmey,

Ne salsañ da tartamın»...

Birte-birte qız üni ayqınıraq estilip, wlı Puşkinniñ Tat'yanası Gülnaz bop klass işin aralap ketti. Abay öleñniñ maqamına, Gülnazdıñ jağımdı dausına riza bolğanday anda-sanda basın izep qoyadı. Bükil klass Gülnazğa elitkendey jım-jırt. Tınıştıqtı tek qız üni bwzadı.

«Şınıñdı ayt, kimsiñ terbetken,

Iembisiñ saqtauşı.

Älde azğırıp äure etken

Jaumısıñ teuip tastauşı...»

Qanşa uaqıt ötkenin kim bilsin, äyteuir, öleñniñ soñğı şumağı bitkende barıp «Uh» degem. Al, Gülnazdıñ otırmay, äli türegep twrğanın apay wmıtıp ketken sekildi. Tek sälden keyin:

- Otıra ğoy, -  dedi de, sabağın äri qaray jalğastırıp. Üninde jılılıq bar edi.

Gülnazdıñ bir qasieti – eşkimdi bölip jarmaytın. Tipti qızdar, wldar dep te qarağan emes. Bizben birge oynaydı, birge jüredi. Onıñ osı köpşildigine, köñildigine, moyın wsınıp qalğanbız. Alğaşqı kezde Gülnazdıñ körşisi bolğan Jeñis pen belsendi bop jüretin bir-eki qız bizden bölektep äketkisi kelgen. Biraq ol köpke barmadı.

Gülnaz Jeñispen birge otıradı. Ol ädemi kelgen, orta boylı aq sarı bala. Oylap qarasam, Jeñis ekeumiz küni büginge deyin bir-birimizben ne qaljıñdasıp, ne özgelerdey alısıp-jwlısıp oynap körmeppiz. Öytkeni ol jalğız menimen ğana emes, klastağı balalardıñ köbisimen alıstan sıylasadı. Özin basqalardan joğarı wstauğa tırısadı. Bälkim, äkesiniñ auılsovettigin betke wstap, özinşe şirengeni me, kim bilsin, äyteuir, sol minezinen bir tanbaydı. Jeñistiñ tağı bir erekşeligi - köp söylemeydi. Qaşan körseñ kitabına, ne äldebir gazetke üñilip otırğanı. Mine, sol Jeñis Gülnaz kelgennen beri özgergen. Köbine «jaña» qızdıñ qasınan şıqpaydı.

Qoñır küzdiñ jayma-şuaq künderiniñ biri edi. Sabaq bolmay, bärimiz sırtqa şıqtıq. Qaysısınıñ oylap tapqanın qaydam, äyteuir, bireuler «üşinşi-artıq» oynayıq degen.

Oyın bastalğalı meniñ eki közim Gülnazda. Öytkeni ol tağı da Jeñispen birge. Ekeuiniñ araları tipti jaqın. Qızdıñ jelmen jelkildegen şaşı onıñ betin, mwrnın qıtıqtaytınday. Al, Jeñis bolsa mäz. Gülnaz şeñberdi aynalıp qaşıp jürgen Aymanğa «tezirek» dep jaqtasıp ayqaylap jatır. Kenet közim qızdıñ qolına tüsti. Jeñis süyrik sausaqtardı wstap alıptı.

Alğaşında «Gülnaz onı bayqamağan, oyınnıñ qızığımen elemegen bolar» dep oylağanmın. Qayta qarasam...jo-joq... Gülnazdıñ alaqanı Jeñistiñ alaqanımen ayqasıp qalıptı. Jigit qızdıñ bwl qılığına şattanğanday terbetilip qoyadı. Tipti qızdıñ qwlağına birdeñe dep sıbırlay ma, qaytedi?

Tüh! Küyip kettim! Däl osı kezde Ayman aldımdağı qızğa qatarlasa bergen edi. Men de osını kütkendey lıp berip, şeñberdi aynala qaştım. «Quğınşım» taqaldı-au degende, Gülnazdıñ aldına kep twra qaldım. «Endi ne ister ekensiñder?»  Jeñis mına mamırajay qalıptarın bwzğanıma renjigendey samarqau ğana eki-üş attap barıp, bireulerdiñ qasınan orın alıp jattı.

Men bolsam demimdi äli basa almay, Gülnazdıñ janında twrmın. Oğan degen älgindegi bar ökpem birte-birte seyile bastağanday. Mwrnıma tek qızğa ğana tän äldebir jağımdı iis keledi.

Biraq quanışım wzaqqa barmadı. Öytkeni aldıma tağı bireu keldi de, Gülnaz meni tastap jügire jöneldi. Sosın... sosın...  tağı da Jeñistiñ aldına toqtağan. Men endi şıday almadım. Oyınnan ünsiz şıqtım da, dop tepken balalarğa qaray bettey berdim. Biraq Gülnazdıñ älgi qılığın keşirgem joq. Keşirgim de kelmedi.

Arada köp wzamay ädebietten beretin apay şığarma jazdırdı. «Ändi, öleñdi qalay tüsinesiñder, sonı jetkizseñder boldı», - degen. Otıra qap oylana bastadıq. Men, jalpı, şığarmanı, onıñ işinde erkin taqırıptı jaqsı körem. Bügin de qoltığımdı erkin jazıp, keñirek kösiluge bel buğam. Qazaq halqınıñ änşi-jırşı ekenin, onıñ öleñmen jerlenetinin Abaydan mısal keltire süykey bastağam. Bir sät közim Gülnazğa tüsti. Abırjığan sekildi. Qasındağı Jeñiske birdeñe dep sıbırlap edi, ol basın şayqadı da, jazuınan bas almadı. Gülnaz jan-jağına jaltaqtay berdi. Meni bayqadı da, qolındağı qalamın körsetti. Tüsine qoydım. Siyası tausılğan boluı kerek. Men oğan «saspa» dep belgi berdim.

Sumkamnıñ tübinde bir artıq qalamım jüretin. Qolımdı swğıp jiberdim. Eşteñe ilikken joq. Äri izdeymin beri izdeymin joq. Uaqıt ötip baradı. Sumkamdı tügel qoparıp şıqtım. Eşteñe tabılmadı. Gülnazdıñ bar ümitin mağan artıp, qarap otırğanı anau. Ne isteymin? Sasqanımnan terlep kettim. Sosın özimniñ qalamımnıñ işindegi siya toltırğan tütikti suırıp alıp Gülnazğa wsındım. Ol jımiıp «raqmet» degendey basın izedi.

Quıs qalamımen däpter betin qwr sızğılap, otıra berdim. Tipti anda-sanda oylanğan bolıp, qalamımdı tisteymin de, tağı da şwqşiyam.

Qoñırau soğıldı. Mwğalimge jartı beti ğana jazılğan «şala» däpterimdi wsınuıma tura keldi. Endi mağan bäribir. Joq, bäribir degen ne? Qayta meniñ  aynalam tolğan äuen, kökiregim quanış! Al mına jwrt, mwnday jağdayda «eki» aludıñ da maqtanış ekenin tüsine me eken!

Keler jolğı ädebiet sabağına alğaşında barmasam ba degem. Ne aytsa da, äyteuir, estimeytin bolamın ğoy. Biraq ol oyımnan tez aynıdım. Sırtımnan jamandatıp, qwlağımdı şuıldatqanşa, qolımmen istegenimdi moynımmen kötereyin. Özime tiisti « ekimdi», erkimmen qalap alğan sögisti estiin degem. Biraq mwğalimdi körgende jüregim tarsıldap qoya berdi.

«Gülnazdıñ közinşe it terimdi basıma qaptaytın boladı-au. Biraq... säl-päl şıdayın».

Apay jwrttıñ bağaların aytıp, däpterlerin taratıp jatır. Bir kezde:

- Ospanova «tört», - dedi.

Gülnaz däpterine wmtılğanda, men partama raqattana şalqaya otırdım.

- Ädilov!

Qwyqa tamırım şımırlap qoya berdi. Beyne bir basıma mıñ million qwmırsqa qaptap ketkendey. «Al, apay, endi tezirek «ekiñdi» qoy da, mağan aytar söziñdi ayta ber», - deymin işimnen. Mwğalim kidirip qaldı.

- Sen...

Kenet ol közime qadala qaradı. Sasqanımnan ne isterimdi bilmey twrıp qappın.

- Ädilov, sen basın dwrıs bastapsıñ da, äri qaray jazbapsıñ. Ne boldı?

Ünsiz qaldım...

Tınıştıqtı apaydıñ özi bwzdı.

- Qazir sağan bağa qoyılğan joq. Biraq arğı jağın öziñ üyden jazıp kel.

Kim tüsindi, kim tüsinbedi, onı oylauğa mwrşam kelmedi. Bireuler meniñ jazbağanıma, ne üşin jaza almağanıma, apaydıñ kilt özgergenine añ-tañ bolıp jatır.

Gülnaz jalt bwrılıp mağan qaradı. Men oğan qaradım. Qaradım da basımdı qayta bwrdım.

Sosın «uh» dep keñinen bir tınıstap, ornıma jaylap otıra kettim. «Aynalayın, apay-ay! Meniñ balausa sezim, baldırğan mahabbatım üşin jasağan eleusiz ğana erligimdi bayqadıñ ba eken?! Tüsindiñ be eken? Ne de bolsa raqmet sağan! Raqmet!»

Sabaqtıñ qalay ötkenin sezbedim. Tek balalar orındarınan satır-gütir twrıp, kitap-däpterlerin qoltıqtay sırtqa bettegende ğana oyanğandaymın. Asıqpay zattarımdı jiıstırıp sömkeme saldım da, klasstıñ eñ soñınan dalağa şıqtım. Mine, qızıq!  Esik aldında meni tosıp Gülnaz twr. Jüregim jarılarday dürsildep ketti.

- Şığuğa asıqpaysıñğoy, - dedi  Gülnaz. Üninde özimsingen nazdılıq bar. Men quanışqa twnşığıp söyley almay qaldım. Tek iığımdı qozğauğa ğana şamam keldi. Sosın Gülnaz ekeumiz köşege bettedik. Men birese aldıma, birese aspandağı aq şağıl bwlttarğa, birese terekterdiñ basına qaraymın.

Sol jolı mereyimniñ üstem bolğanın jwrttıñ bäri kördi. İştey oğan quandım, iştey oğan maqtandım. Gülnaz ekeumizge esteri ketip tesireygen Jeñis siyaqtılardı elemey, bayqasam da bayqamağan bop, körsem de körmegen bop qastarınan öte bergem. Biraq qızğanıştıñ ala mısığı keudesin tırnağandar kekterin keyinge saqtağan eken.

Erteñinde dene şınıqtıru sabağı edi. Mwğalimimiz bir jaqqa ketti de, özimiz ekige bölinip voleybol oynadıq. Bizdiñ klasstıñ balaları sport dese işken asın jerge qoyadı. Biri bokspen, biri kürespen aynalısadı, äyteuir, ärkimniñ öz qalağanı bar. Al voleyboldı bizdiñ klastan Jeñis pen Ämirtay jaqsı oynaydı. Ämirtay wzın boylı, arıq kelgen qara bala. Sabaqqa onşa bolmağanımen oyınğa kelgende jatıp ketedi. Äsirese sekirip barıp wrğanda doptı jerge qağıp jibererdey. Biraq oğan mıqtı serik kerek. YAğni, qolıña tigen doptı oğan jaqsılap «köterseñ» boldı. Ar jağın Ämirtaydıñ özi jöndeydi. Bügin Ämirtayğa men serikpin. Bizdiñ wrğan dobımız qarsılas jaqqa top-top etedi. Jeñis bizge qarsı komandada. Alğaşqı kezekte biz wttıq ta, ekinşisinde Jeñister jandarın sala kirisken. Kirispey şe? Aynala balalar-qızdar, şu-şu etip jartısı Jeñisterge, jartısı bizderge jaqtasıp jatır. Bwl jolı biz jeñilip qaldıq. Endi, mine, şeşuşi - üşinşi kezek bastaldı.

Manadan köptiñ biri bolıp twrğan Gülnaz da endi Ämirtaydıñ är soqqan dobına riza bolıp: «Ämirtayçik molodec!» - dep ayqaylap qoyadı. Dauısı tipti erekşe. Biz endi barımızdı saldıq... qwlap jürmiz, sürinip jürmiz. Sürinip jürip oynap jürmiz. Bir kezde Ämirtay ekeumiz torğa qatar keldik. Men ortada, ol şette.  Dop mağan tigen sätte Ämirtay «köter!» dedi. Şiırıp twrıp oğan qaray äueletip jiberdim. Ol serippeşe jiırılıp barıp oñ qolmen sart etkizgen. Bar pärmenmen soqqan dop kenet közdi aşıp-jwmğanşa Jeñistiñ tura betine tidi. Jigittiñ közi jasaurap, aq sarı öñi qızarıp ketti. Bireuler bwğan sıqılıqtap külip jatır.

Oyın ayaqtaluğa tayanğan. Ämiray tağı da sekirip doptı wra bergende tordıñ ar jağında «blokqa» dayındalıp twrğan Jeñis onı keudeden iterip qaldı. Ayağı jerden endi ğana köterilgen Ämirtay şalqalap barıp basımen jerge qwlap tüsti. Oyın toqtadı. Biz bir-birimizge qarap añırap twrmız. Ämirtaydıñ dausı äreñ şıqtı.

- Oy, oñbağan... nemenege iteresiñ?

- Eldiñ ayağın baspay oyna.

Jeñis teris aynaldı da, tük bolmağanday bwrılıp ketti. Aşuğa bulıqqan Ämirtay bükil zalğa estirte onıñ namısına tietin bir sözdi aytıp saldı.

Jeñis jügirip barıp Ämirtaydıñ keudesine jarmasa ketti.

- Ne dediñ?

Balalar da lap qoyıp, ekeuin eki jaqqa alıp ketti. Ämirtaydıñ tağı bir qasieti – öte terşeñ. Sondıqtan da oyınnan soñ qatalap qaladı. Tipti keyde sabaqtan şığıp ketip, su işip keledi. Bügin de kenezesi kepken bolar, sırtqa swrandı. İle-şala Jeñiste ornınan twrğan.

Ağay, men de sırtqa şığıp keleyinşi?

Bara ğoy.

Birazdan soñ jüregim lüpildep otıra almadım. Öytkeni  Ämirtay keşige berdi. Aqırı şıdamadım. Sosın qaltamdağı üydiñ kiltin qolıma aldım da, mwğalim körsin degendey sıldırlata bastadım.

Ağay, bir minutqa şığa twrayınşı? Rwqsat bermey qoya ma dep tıpırşıp baram. Jaña sport zaldıñ kiltin ötkizbey wmıtıp ketippin. İzdep jatqan bolar,- dep qoyam.

Bar, tez!

Klastan atıp şıqtım da, sırtqa qaray jügire jöneldim.  Su qwbırı mektepten biraz qaşıq jerde bolatın.

Jetip kelsem Jeñis Ämirtaydı jığıp sap, bılşıldatıp basqa-közge qaramay soğıp jatır. Jügirgen boyda Jeñistiñ jağasınan aldım da, laqtırıp jiberdim. Ol tältirektep barıp ağaş jaqtauğa soğılıp, twrıp qaldı.

Ayuan, mwnıñ ne?- degem.

E-e...jabılayın dediñder me? Jaraydı onda,- dep Jeñis töbeleske dayındala bastadı. Ämirtaydıñ qolınan wstap twrğızdım da, kostyumimdi şeştim.

Jabılmay-aq, özim jalğız şığam!

Qanım basıma şapşıp şığıp, däl qazir Jeñisti tütip jiberuge az-aq twrmın. Artımnan kep Ämirtay wstay aldı.

Time, Oral! Sen aralassañ qwrisıñ!- dedi.

Wstama, Ämirtay! Osıdan kelgen bäleni körip aldım.

Mä, endeşe!-dep osı sätte mağan qaray wmtıla bergen Jeñis kilt toqtay qaldı. Jalt qarasam, bastauış klastıñ  bir mwğalimi twr eken.

Ne boldı?-dedi ol, bizdi közben şolıp şığıp.

Eşteñe emes. Men kostyumimdi qolıma aldım da, ketuge jinaldım.

Käne, Jeñis, tüsindir. Bwlarıñ ne?- Mwğalim Jeñiske tayanğan.

Jay, özimiz, apay. Eşkimge dabıra qılmay-aq qoyıñız. Er jigitterdiñ basında kezdese beretin jaylarğoy,-dedi ol.

Sosın aramızda eşteñe bolmağanday, üşeumiz mektepke qaray ayañdadıq. Tek bwrışqa tayanğanda Ämirtay ekeumiz baqqa qaray bwrılğanbız.

Kim aytqanın qaydam, Gülnaz ötkendegi töbeles jayın estip qoyıptı. Men ol küni klasqa kezekşi edim. Sabaqtıñ soñınan edendi juıp bola bergenimde, klasqa Gülnaz kirdi. Añırap qaldım.

Ne boldı, Gülnaz?

Eşteñe emes...ol jerde jatqan şüberekti aldı da, teris qarap taqtanı sürte bastadı. Men añ-tañmın.

Oral, meniñ sağan bir ötinişim bar...

Ayt.

Orındaysıñ ba?- Ol mağan bwrıldı.

«Ne degeli twr eken?» Dausım senimsizdeu şıqtı.

Tırısıp köreyin.

Onda, jür, sırtqa şığayıq.

Ekeumiz mektep alañın kesip ötip, baqqa qaray bettedik. «Apır-ay, bwl qanday ğana ötiniş, qanday ğana qolqa boldı?»

Alañnıñ şetindegi ülken qara ağaşqa jaqınday bergende, kenet selt ete tüstim. Öytkeni onıñ janında bir sömkeni jerge qoyıp, ekinşisin terbetip Jeñis twr.

Qolındağı sömke –Gülnazdiki.

Manadan qalay bayqamağam. Qasımdağı qız sömkesiz keledi eken ğoy. Endi bäri tüsinikti. Kidirip qaldım.

Gülnaz,-dedim,-ötinişiñdi osında ayt, men äri barmay-aq qoyayın.

Nege?

Sol. «Aytsam ba eken, aytpasam ba eken».

Bilemin, Oral. Biraq bwl tüsinispeuşilik. Äytpese til tabısıp...

Jo-joq. Men jeñispen til tabısar jigit emespin. Öytkeni ol ekeumiz eki basqamız, eki jağanıñ jandarımız. Eger ötinişiñ osı bolsa, onda bwl qiın şarua. Biraq, şın nietiñe raqmet, Gülnaz,- dep bwrıldım da, keyin qayttım. Artımnan qız dausı estildi:

Oral, toqtaşı!

Biraq qarağanım joq. Däl keşegidey zığırdanım qaynap şığa keldi. İştey Jeñispen söylesip baram.

«Jigit emespisiñ, Jeñis?... qızdıñ aytqan sözi üşin sen menimen dos bolğıñ kepti. Jo-joq! Sen dos bolğıñ kelse de, men senimen dos bola almaymın. Onı öytkeni öziñ qalağansıñ. Bizdiñ jolımız endi eşqaşan qiılıspaydı. Osı toğız jılda bir ret aulañnan äri ötip, tabaldırığıñnan attamağan ekenmin. Endi qoştasuğa toğız ay qalğanda bärin qayta bastap, ötirik dos bolmay-aq qoyayıq. Ekeumizdiñ ömir turalı wğımımız eki basqa. Sondıqtan biz eşuaqıtta jaqındasa almaymız. Solay, Jeñis».

Osınday oylarmen arsı-gürsi basıp bara jatırmın. Artımnan qız dausı tağı estildi.

Oral, ötinem toqtaşı.

Kenet basıma basqa oy keldi. «Äyel qwsap nege qaşıp baramın? Eñ bolmasa osını Jeñiske aytayın da. Mümkin tüsiner, wğar. Al, wqpasa özi bilsin».

Ekeuine tayap keldim. Gülnaz külimsirey beredi. Jigit bolsa...Mınanı qara... Qolındağı bet oramal men Gülnazdıñ sömkesin tükiriktep sürtip twr. «Tüh, ne degen wsaq jan edi?!» Al közinde eşteñe joq. Tek kirpigin qağa beredi. Samarqau beyjay qalpı. Tipti meniñ jartı joldan oralğanım da, oramağanım da oğan bäribir siyaqtı.

Jeñis,- dep barıp kidirip qaldım.

Nemene?-ol mwrnınıñ astınan miñgir etti de bet oramalın tağı tükiriktey jöneldi. Keşegi oñaşa da jolbarıstay jwlqınğan jigitim qız aldında qılımsi qalıptı.

«Jo-joq! Mwnday janmen söylessem dep twrğan mende de es joq şığar». Keyin qaray kilt bwrılıp kete bardım.

Sol küni talayğa deyin wyqım kelmedi. Üy de bügin erekşe ısıp ketken sekildi. Körpemdi bir aşam, bir jabam. Köz aldımda sol tanıs beyne.

«Gülnaz qazir aq körpeniñ astında balbırap wyıqtap jatqan şığar? Joq, älde töseginde döñbekşip ol da bügin kirpik ilmey älek pe?»

Aqırı şıdamadım. Ornımnan twrıp su iştim de, qayta kelip stolğa otırdım. Qolıma qalam aldım.

«Gülnaz!»

Keşegi ötinişiñdi orındamağanımdı keşir. Sağan tipti ne jazarımdı da bilmeymin. Biraq, äyteuir, birdeñe jazuım kerek sekildi. Äytpese şıday alar emespin. Gülnaz, men seni wnatam. Basqa aytarım joq!» dep, lep belgisin qoydım da, «Oraz» dep atımdı jazdım.

Hattı erteñine Ämirtay aparıp berdi. Ülken üziliske şığarda qızdıñ qolına wstattı. Onı esiktiñ sañılauınan körip twrdım. Tipti mwnı Jeñis te, basqaları da bayqağan edi.

                                    ...

Jaña jıl jaqındağan sayın mekteptegi abır-sabır qıza tüsti. «Koncertke dayındıq», «elkağa äzirlik» dep künde keşke mektepke jinalamız. Äsirese bwl bas qosu tipti qızıq.

Jeñis keşke mektepke kelmeydi. Maması aurahanada jatır. Sol sebepti bauırlarınan şığa almaydı. Onıñ kelmegeni  men üşin jaman bolmadı. Künde Gülnazdı şığarıp salam. Alğaş bärimiz jwbımız jazılmay qızdardı aparıp saluşı edik. Soñğı kezde  ol tärtibimiz bwzıldı. Onı wldar ädeyi bwzdı. Äytpese topırlap qız şığarıp salğannıñ nesi qızıq deysiñ?

Dayındıqta Gülnaz öleñ aytadı. Özim äli tıñdağan emespin. Biraq balalar «keremet änşi» dep tamsanıp jür. Meniñ tıñday almaytın sebebim –koncertke dayındaluşılar pioner bölmesinde, men sport zaldamın. Qabırğa men terezelerge är türli suretter salam.

Bügin Gülnaz ekeumiz eldiñ eñ soñınan şıqtıq. Dala tıp-tınıq. Aynala süttey appaq. Kün de onşa suıq emes. Gülnaz qoltığımnan wstap alğan. Ekeumiz qardı sıqır-sıqır basıp tar köşeniñ boyımen emes, appaq bwlttıñ arasımen kele jatqandaymız. Gülnaz meniñ qolımnan üyine deyin ğana emes, mäñgige wstağan siyaqtı. Tipti ekeumiz es bilgeli talay-talay köşelerden, joldardan, asulardan osılay jwbımız jazılmay, qoltıqtasıp, qol wstasıp kele jatqan sekildimiz. İştey Gülnazben söylesip kelem. «Gülnaz, qasımda jürgeniñ qanday jaqsı. Öytkeni sen barda özimniñ bireuge qamqorşı ekenimdi sezinem. Meniñşe baqıt degen osı bolar..»

Kenet, büginge deyin boyımda jasırınıp kelgen äldebir qwmarlıq, bas köterip şığa keldi. Gülnazdı  süygim keldi. Biraq-aq ret süysem dedim. Tek betinen ğana süysem boldı. Mağan mına düniede basqa eşteñeniñ qajeti joq. Bar tilegim sol.

Biraq batılım jeter emes. «Süyuin süyer em-au, tek Gülnaz qaytedi?» «Aqımaq!» dep kinodağıday şapalaqpen tartıp jiberse şe? Joq, Gülnaz öytpes. Osını oylauım mwñ eken, bäri de mağan op-oñay siyaqtı körinip ketti. Üyine şamalı qalğanda toqtadıq. Gülnazdıñ bota közderi, döñgelek jüzi ay nwrına malınıp, tipti äsem bop ketken. «Mına appaq oramal özine qalay ğana jarasa qalğan, yapır-au».

Gülnaz...

Sözimdi jwtıp qoydım ne aytqım kelgenin özim de bilmeymin. Ol osını sezgendey küldi. Äri qaray şıdamadım. Qızdıñ aş belinen qwşaqtap özime tarttım da, tınısım jiilep barıp, buınım dirildep barıp betinen aqırın süygen boldım. Älde süygen, älde ernimdi ıstıq bir zatqa qarıp alğan sekildimin. Biraq özim sasıp qaldım.

Gülnaz. Men sağan bäribir üylenem... şın aytam. Tipti Jeñiske tigen künde de alıp qaşam. Tura toyıñnıñ üstinde aq köylek, appaq fatañmen wrlap ketem.

Jeñiske tietinimdi qaydan bildiñ? –Gülnaz zilsiz küldi.

Qaydan bileyin... Tek jay aytqanım ğoy.

Gülnaz qwşağımnan aqırın şıqtı da:

Oral,-dedi,-meniñ senen swrarım, bwdan bılay...

Osı kezde aldımızdan qarañdağan bireudiñ swlbası köringen. Gülnaz abırjığanday, dausı özgeşe estildi.

Oral, jezdem!-dedi. Jügir, qayta berşi!

Alğaş twra jügireyin dedim de, ol oyımnan lezde qayttım. «Ne qılar deysiñ? Qaşatınday  qılmıstı emespin ğoy».

Üstinde şolaq qara tonı, basında ondatr malaqayı bar Gülnazdıñ jezdesi bizge tayap keldi. Sosın tönip kep meniñ betime bajıraya qaradı da, baldızına til qatqan.

Gülnaz, üyge bar. Apañ alañdap otır.

«Tüsinikti. Menimen oñaşa söyleskisi kep twrğan bolu kerek». Ädep saqtap sälem berdim.

Ol estimedi me, estise de estigisi kelmedi me, sälemimdi almadı. İşim qılp ete qalğan. Gülnaz kete bergende ünsiz qaluğa wyaldım. Sabırlılıq tanıtıp:

Sau bol, Gülnaz!-dedim.

Sau bol, Oral!

Qız qarañğı tünde swlbası kölbeñdep barıp közden tasa bolğanşa ekeumiz de soñınan qarap twrdıq. Gülnazdıñ jezdesi baylanıs böliminde bastıq bolıp isteydi. Özin qaşanda maşinadan körem. Äli söylesip körgen adamım emes.

Iä, jigitim,-dedi ol. Dausı jiñişke eken. Biraq öte tez söyleytin siyaqtı. Qız şığarıp sap jürsiñ be?

Ädeppen jauap berdim:

Jalğız özi qorqatın bolğan soñ...

Dwrıs, dwrıs ,- ol kidirip barıp sözin jalğadı.

Atıñ kim edi?

Oral...

E-e, Oral de,- ol qolın iığıma saldı. Auzınan araq iisi müñk ete tüsti.

Sen tek şınıñdı ayt. Gülnazdı jay şığarıp sap jürmisiñ älde... basqa bir oyıñ bar ma?

Şığarıp saluda qanday oy bolmaq?

Jo-joq, sen endi jasırma,- ol meniñ iığımnan qattı qısıp wstap qolın batıra bastadı. Auırıp baradı. Äreñ şıdap twrmın.

Qolıñızdı batırmay, alıp twrıñız deymin.

Ol qolın jaylap tüsirdi de:

Al, söyle,-dedi.

Ne söyleyin?

Gülnazdı ne üşin, nendey maqsatpen şığarıp sap jürsiñ?

Qızıq ekensiz. «Ne üşin» degen swraq boluşı ma edi?

Sonda senen basqa jwrt qwrıp qaldı ma? Olar nege şığarıp salmaydı?- Ol betime betin taqap söyledi.

Endeşe, onı menen emes, sol şığarıp sala almay jürgenderden swrañız.

Solay de.. Al sen nege ılği kelgiştey beresiñ? Ayt. Bılay, jigit siyaqtı şınıñdı ayt.

«Şınında da, osıdan nege qorqamın. Bastıq bolsa özine. Telefon özine. Öti jarılsa da aytayın».

Öytkeni men Gülnazdı süyemin,- dedim.

Ol mwnday jauap kütpegen bolu kerek. Qarañğıdağı sızıqtay bop twrğan qısıq közderi bağjañ ete qaldı:

Solay de... Onda ösip qalğanıñ ğoy... Dwrıs. Käne, käne... oho, bwlşıq etteriñ jetilip qaptı,-dep ol iığımnan, bilegimnen, işimnen wstap körgen bop jatıp, bir kezde tura keudemnen tüyip kep jiberdi. Tınısım tarılıp söyleuge şamam kelmey qaldı. Soqqısınıñ nısanağa döp tigenine riza bolğanday ırjiıp.

Molodec, jaraysıñ jigitim,-dedi de jağama jarmasa ketip qılqındıra bastadı. Öñine qarağanımda qorqınıştı körindi. Endi ayanıp qaluğa bolmaytın edi. Men de jağamdı temirdey qoldan ajıratıp, qılqınğan moynımdı bosatuğa tırısıp jatırmın.

Jiberiñiz,- dep qoyam. Biraq bolar emes.

Jamannıñ jetilgenin qara. Soplyak. Sağan qatın kerek bop qalğan eken... Erkektigiñ esiñdi alıp jür eken. Mine, endeşe, mine,- ol meni silkip-jwlqıp qısıp jatır.

Tınısım tarılıp, qırıldap baram. Bir kezde qolımnıñ qırımen bileginen salıp kep jiberdim. Älgin de ğana temirdey qısqan qoldar, bir sät bosap sala berdi. Aşudan tütigip jağım qarısıp qalğanday. Sözim tisimniñ arasınan äreñ şığadı.

Eger sizden özge bireu bolsa, ätteñ basqaşa söyleser em...

Qalay? Bılay ma? –Kenet ol meni şapalaqpen tartıp jibergende, közimniñ otı jarq ete qaldı. Sol jaq wrtım tız etti de, auzıma jılımşı birdeñe tolıp ketti. Osı kezde qalay wrğanımdı özim de bayqamay qaldım. Tastay tüyilgen jwdırığım maylı mwrnına sart etkende, qan sau ete tüsti. Endi twra beruge bolmaytın. Jalt bwrılıp qarañğığa siñdim de, aldı-artıma qaramay jügire berdim. Äbden ökpem küyip, qara terge tüskenimşe toqtağam joq.

Erteñine  sabaqqa barmadım. Baruğa bet joq edi. Äsirese Gülnazdan ölerdey wyaldım. Eñ bolmasa osındayda Ämirtayda jügirip kep mekteptegi men turalı äñgimeni aytpadı-au. Aqırı äjeme tündegi bolğan oqiğanıñ şet jağasın sezdirgem. Ol qorqıp ketti.

Tüske taman üyge klass jetekşimiz Sabır ağay keldi. Körinuge batılım joq. Tüpki üydegi üsteldiñ basında kitap oqığan bop otırmın. Äjem men ağay aldıñğı üyde wzaq söylesti. Bir kezde men otırğan bölmeniñ esigi aşıldı. Teris qarap şwqşiıp otıra berdim.

Oral,-mwğalimniñ dausı jay estildi. Endi osılay otıra beremisiñ? Jügir sport zalğa bar. Keşegi jwmısıñdı ayaqtap, sağat beste direktorğa kelgin.

Qazir baram,-dep küñk ettim, esik qayta jabılğanşa bwrılğam joq.

Meni keşki jinalısqa salatın boptı. Arqam mwzdap qoya berdi. Äsirese...äjemdi ayadım. Men üşin düyim jwrttıñ aldında wyalatın boldı-au...

Sağat beske taman sport zaldan şıqtım da, direktordıñ kabinetine keldim. Kirip-şıqqan eşkim körinbeydi. Esik aldında tek Gülnaz ğana. Mwğalimder de, bizdiñ klastıñ balaları da işte sekildi. Gülnaz keşigip jür me eken? Älde...jezdesi üşin wyalıp kirmey twr ma? Ayağımdı sürtken bop jatırmın.

Mektepke kirgenimdi ol da köripti. «Kel» degendey qolın bwlğadı.

«Seni jigit dep jürsem, seni adam dep jürsem, bwzaqı aqımaq ekensiñ ğoy. Tipti meni sıylamasañ da, jezdemniñ jasın sıylasañ qaytedi» dep, janımdı qoyarğa jer tappay jaqınday bergem. Qarasam Gülnaz tük bolmağanday, sol keşegi jımiğan qalpımağan qarap twr. Tüsinbey abdırap qaldım. Meniñ mına türimdi körip ol:

Äjey işte,- dedi. Direktor ağay, klass jetekşi üşeui otır. Qazir meni şaqıradı.

Osı kezde esik aşılıp ar jaqtan Sabır ağaydıñ bası körindi.

Ospanova, kel. Al, sen, äzirge twra twr,- dep klass jetekşi esikti qayta japtı.

Jaña ğana abır-sabır bop jatqan zalda eşkim qalmağan. Tek üstiñgi qabatta bireulerdiñ dauıstarı, partalardıñ tarsıldarı, eden juıp jatsa kerek, şelekterdiñ dañğırı estiledi. «Bwl dwrıs  boldı» dep qoyam işimnen. Şaması, eşkimge jariya qılmağan bolu kerek. Äytpese bükil mektepke masqara bolar em-au. «Oral qız üşin baylanıs böliminiñ bastığın sabaptı» degen atı qanday jaman.

Şamalıdan soñ meni şaqırdı. Direktordıñ qabağınan eşteñeni añğaru mümkin emes. Sol bir sazarğan qalpı. Äjem jılağan bolu kerek közi qızarıp ketipti.

Otır, Oral. Direktor orındıqtı nwsqadı. Sosın qolındağı qarandaşımen üsteldi tıqıldata bastadı. Seniñ keşegi istegen isiñ üşin, mektepten şığarıp jiberuge boladı. Biraq mına ülken kisiden wyattı. Biz seni ülgili oquşı dep jürsek, balalığıñ qalmaptığoy. Basqa-basqa, seniñ qatelesuge qaqıñ joq. Bilemisiñ? Qaqıñ joq!- onıñ dausı endi jay estildi. Qazir kimniñ dwrıs, kimniñ bwrıs ekendigin tekserip jatpayıq. Biraq, bwdan bılay,- dedi ol Gülnaz ekeumizge kezek-kezek qarap,- dwrıs jüriñder.

Endi sender  jayında bir auız söz estisem, aytapdı demeñder, ekeuiñdi de mektepten aydap şığam.

Ol qarındaşın tağı tıqıldata jöneldi.

Bäri de öz uaqıtımen, öz mezgilimen boldı. Meni tüsingen bolarsıñdar, barıñdar endi,- degen.

Äñgimeniñ osımen bitkenine senerimdi de, senbesimdi de bilmeymin. Ornımnan jeñil köterilip, esikke jöney bergenimde direktor ağay:

Suretteriñdi bitirdiñ be?-dedi.

Al men quanıştı edim. Quanıştan dausımnıñ jarıqşaqtanıp şıqqanın jasıra almadım.

Kişkene ğana qaldı.

Tezirek bitir endi.

Kenet äjeme közim tüsip ketti. Gülnaz ekeumizge qızıqqanday qarap qalıptı. Jüzinen jılılıq seziledi. Esik aldına şıqtıq. Gülnaz ekeumiz de ünsizbiz.

Bir kezde ol:

Äjeñ qanday jaqsı kisi edi,-dedi.

Mendegi özi jalğız äje bolsa, jaqsı bolmauğa qaqısı joqqoy,- dep özimşe qaljıñdap qoydım.

Däl meniñ apam sekildi eken. Esime tüsip ketti.

Ol kisi qayda?

Qaytıs bolğalı eki jıl boldı...

Özimniñ jañağı orınsız qaljıñsımağıma wyalıp qaldım. Osı kezde işten äjem körindi.

Oraş, qaydasıñ? Wsta meni.

Men äjeme wmtılğanda, Gülnaz da ekinşi jağınan kep demegen. Kök mwz bop jatqan baspaldaqtan äjemdi jaylap tüsirip aldıq, älgindegi äñgime oğan oñay timegen sekildi.

Äy, Oraş-ay,-dedi de ol ünsiz qaldı.

Azdan soñ tınıştıqtı Gülnaz bwzdı.

Äjey, siz renjimeñiz. Bäri de jezdemniñ özinen.

Tünde qızulıqpen direktor ağayğa telefon soqqanı men bügin wyalıp kelmey qaldı.

Äjemniñ bir jağında men, bir jağında Gülnaz ayañdap basıp kele jatırmız. Älgindey emes, äjemniñ qabağı aşılğan siyaqtı.

Qayda twrasıñ, qarğam?- dep Gülnazben söylesip qoyadı.

Karl Marks köşesinde. Sizder jaqta,- deydi Gülnaz.

Äjem ädemi qızben äbden tanısıp alayın degendey, swraqtardı jaudırıp jatır.

Qaydan kelip ediñder?

Atbasardan, äje biletin bolarsız?

Estuim bar. Al äke-şeşeñ, bauırlarıñ bar ma?

Bar. Bir inim, eki siñlim bar.

Mwnda kimiñ twradı?

Mamamnıñ siñlisi. Biıl böpeli bolğan. Onıñ üstine jaña köşip kelip jatır. Sosın küzde qoyarda qoymay meni alıp ketti,-dedi Gülnaz.

Däm bwyırdı degen osı. Qay jaqtıñ twzı tartsa, sol jaqqa sapar şegesiñ.

Bizdiñ üyge jaqındağanda äjem Gülnazğa:

Jür, qarağım, üyge kirip şay iş,- dedi,- söyleseyik. Käri adamğa  bireumen äñgimelesudiñ özi bir märtebe. Mına Oraş menimen äñgimelesuge de erinedi. Wl bala degen sol ğoy.

Gülnaz köp oylanğan joq.

Jaraydı, äje ,- dep kelise ketti.

Üyge kelgen soñ äjem şay qamına kiristi de, men Gülnazğa suretterimdi körsete bastadım. Soñğı kezderi özime wnağan suretterdi joğaltpay saqtap jürgem. Mwnda qara qarındaşpen salğan da, boyaumen salğan da, türli-tüsti qarındaşpen salınğandarı da aralas. Suret-sızudan beretin mwğalimniñ aytuına qarağanda, bwlar erteñ oquğa bara qalsam kerek körinedi. Qazir suretterim bir al'bom bolıp qaldı. Gülnaz birde ana suretti, birde mına suretti qızıqtap otırğan. Kenet bireuine wzaq qarap qaldı. Qarağanı apamnıñ (tuğan şeşemdi osılay ataymın) sureti eken. Bwl jay ğana sala salğan närse emes, men üşin erekşe dünie. Mwnda apam batar künniñ jalqınınday qızıl jalın arasınan şığıp kele jatqan sekildi. Men mwnı bıltır bitirgem. Türli-tüsti boyaumen boyap, astına «Meniñ ot-apam» dep jazğanmın. Gülnaz soğan tesile qarap äli otır.

Bir kezde auızğı üyden äjemniñ dausı şıqtı.

Oraş, tezirek onı-mwnığa kömektesip jiberseñşi.

Biraq, menen bwrın Gülnaz ornınan lıp etip twrıp:

Sen otıra ber, Oral, men barayın,-dedi. «Qoy, Gülnaz» degenimşe ol esikke jetip qaptı. Kenet basıma basqa oy kele qaldı. Däl qazir Gülnazdıñ äjeme kömektesip, qazan-ayaqqa aralasıp as üyde jürgenin qızıq körip kettim. Sosın suretterdi jinap, radiolanıñ inesin tazalağan bop, tüpki üyde kidire bergem. Jartılay aşıq esikten Gülnazdıñ köylegi ağarañdap äri-beri ötedi. Äjem ekeui äldeneni äñgime etip jürse kerek. Gülnaz bizdiñ üyge birjola kelgendey köñilim köterilip, bir maqtanış sezimge bölendim.

Auız üyge barğım keldi. Esikke taqalğanımda Gülnazdıñ dausın qwlağım şaldı.

Ol kisiniñ qaytqanına köp boldı ma?

On eki jıl boldı. Sodan beri Oraşqa äke de, şeşe de özimmin. «Jalqıdan qalğan jalğızım» osı boldı, qarğam.

Tabaldırıqta twrıp qaldım. «Jalqıdan qalğan jalğız».

Äjem şay işip bolğan soñ, Gülnaz ekeumizdi zorlağanday ornımızdan twrğızdı.

Oraş-au, ana üyge barıp älgi küytabaqtarıñdı qoysañşı. Üyge kelgen qonaqtı meniñ qasıma qañtarğanıñ qalay? Barıñdar qarağım. Men de ıdıs-ayağımdı şayıp alayın. Oybay, belim,- dep äjem kese-şaynegin saldırlata jönelgen. Bayqaymın, äjem Gülnaz ekeumizdiñ oñaşa qalğanımızdı qalaytın tärizdi. Men barıp plastika qoydım. Köñildi äuen bölmeni birden baurap alğan. Gülnaz qalğan suretterdi audarıstırıp otır. Bir kezde ol:

Oral, mamañdı biletin be ediñ?-dedi.-Jadıñda  bar ma?

Bilem...

Gülnaz «ayta berseñşi» degendey mağan  jaqınday tüsti.

Apam turalı oylağanda bir ğajayıp äuen qwlağıma emis-emis keletin siyaqtı.

Ol qanday än?

Däl qanday än ekenin özim de bilmeymin. Apam esik aldın sıpırıp jürip ılği da sol ändi aytuşı edi.

Oral, renjimesseñ, mamañ turalı aytşı, qanday kisi edi?

Jaraydı, men onda bärin basınan bastayın.

Apam oñ jaq betinde meñi bar, swñğaq boylı, biday öñdi kisi edi. Äkemdi bilmeymin. Tuu turalı kuäligimde «äkesi» degen sözdiñ ornında tek qana sızıqşa twr. Familiyam apamdiki – Ädilov. Sonda meniñ sızıqşa äkem kim? Bar ma, joq pa? Bar bolsa qazir qayda, ol  men twrmaq äjeme de beymälim tärizdi. Bar sırınıñ qwpiyasın eşkimge bildirmey bwl dünieden ğaziz anam erterek, tım erterek attanıp ketipti.

Birde men qattı nauqastandım. Äjem ayaq-qolımdı wstatıp, apam jambasına ine saldı. Sosın tünimen küzetken. Jılap otırıp tağı da sol bir ğajayıp ändi aytqan. Üyde apamnıñ aq halatı, sosın auzında jaltırağan temiri bar ülken sömkesi bolatın. Ilği  odan däriniñ iisi şığıp twratın. Qazir oylap qarasam apam – däriger eken ğoy. Köbinde meni äjeme tastap, özi jwmısqa kete beruşi edi. Al keyde bireuler üyden kelip şaqırıp äketetin. Ondayda apam işip otırğan asın tastay salıp, halatı men sömkesine twra jügiretin edi.

«Tım bolmasa tamağıñdı işseñşi»,- degen äjemniñ sözine: «Bireu hal üstinde jatqanda, qaytip tamaq işip otırmın, apa»,- dep asıp-sasıp kiine bastaytın. Birde apam tağı da ketken... Biraq sodan oralğan joq...

Sol küni körşi äyel keldi de, meni basqa bir üyge alıp ketti. Köp kämpit berdi. Keşke üyge qaytarmadı. Oynap otırıp, sol üyde wyıqtap qappın. Ertesine twra sap üyge kelsem, üydiñ işi tolğan kisi. Äjemniñ şaşı qobırap ketipti. Qattı auırğan bolu kerek, qayta-qayta bir jaq janına jantaya beredi. Meni körip qwşaqtap dauıs saldı. Eldiñ bäri äjemdi qwşaqtap, jwbatıp jatır. Äjemniñ bwlay jılağanın eş uaqıtta körgen joq em, qorqıp kettim.

Äje, deymin, äje? Nege jılaysıñ? A-a?

Änşeyinde äjemniñ qolı säl auırsa jügirip barıp däri jağatın, bintpen baylap, astı-üstine tüsetin apam, qas qılğanday sol küni üyge qaytpadı. Erteñinde de kelmedi. Al men äjeme janım aşıp:

Äje deymin, äje, jılamaşı. Köz jasıñdı sürtşi. Apam kelmey qayda jür?-deymin, sasqanımnan jan-jağıma jautañdap,

Ol köz jasın äreñ sürtip:

Endi apañdı oylama. Ol oquğa ketti,-deydi.

Alıstağı...oquğa...

Qaydağı oqu? Seniñ betiñ auırğanda ol däri jaqpay neğıp jür?- deymin.

Keyin keledi,-deydi äjem. Bıltırğı esiñde bar ma? Däl sondağıday.

Esimde,-deymin bıltırğı qaladan kelgen köz aldıma elestep.

Onda meni mazalay berme. Meni mazalay bergennen apañ kelmeydi,- deydi äjem.

Men sendim. Sosın sarılıp kütumen boldım. Kütip jürip apamnıñ bıltırğı eki aylıq oqudan kelgenin, däl sol jolğıday köp wzamay tağı da mağan bazarlıq äkeletinin oyladım. Oyladım da «tezirek kelse eken» dep apamnıñ jolın tostım. Ilği küttim. Mümkin  sodan bolar, oynağan kezderimde, tipti keyin klasta otırğanda da apam kelip, üyde meni tosıp qalğanday körinuşi edi. Qanşama ret ayaldamağa jügirdim. Qanşama ret avtobustıñ esigi jabılğanşa ümitim üzilmey qarap twrdım deseñşi? Biraq...biraq apam kelmedi. Bir ret te körinbedi. Keyin talay auırdım ğoy. Bäribir qasımda bolmadı. Betime betin basıp jılağan joq. Wyqımdı da küzetpedi. «Jambasım auırsa da şıdar edim, inesine köner edim, tek tezirek apatayım kelse eken» dep, talay-talay jatarda oyladım. «Şirkin-ay, oyanğanda basımda otırsa eken» dep, qiyaldap jatıp wyıqtap ketetinmin. Basımdı körpege tığıp ap, sağınıştan jılauşı edim. Al apam tek qana tüsimde keletin. «Apa, men seni köp küttim ğoy» dep, talay oğan ökpelep betimnen süydirmey qaştım-au! Qaşıp barıp şıdamay, qayta aynalıp qwşağına qwladım-au! Apam tipti men mektepke barğanda da kelmedi.

Ol kündi köp tosqam. Sebebi äjemnen birde tağı:

Äje, apamnıñ oquı men mektepke barğanda bite me?-degem.

Mümkin, bitse bitip qalar,-degen ol.

Apam mağan ädemi köylek äkele me?-deytinmin tağı.

Äkeletin bolar,-deytin äjem kürsinip.

Amal ne... apam kelmedi. Köyleginde äkelmedi. Men mektepke jalğız bardım. Ol küni äjem de belinen şoyırılıp jüre almay qalğan. Mağan eşkim gül wsınğan joq.

Keyin eseygende barıp apamnıñ mäñgilik oralmas saparğa ketkenin bildim. Onı mağan äjem ayttı. Jaylauda auırıp qalğan bir qoyşığa bara jatıp, jolda apatqa  wşıraptı. Kegenniñ asuın jwrt «qiın asu» deydi. Äsirese bwrın tipti jaman eken. Naq sol jerge kelgende, eski maşina tormızı wstamay sayğa qaray domalaptı. Qarasa bas aynalar qwzar jardan auıtqığan maşina say tabanınan bir-aq şığıp, qızıl örtke aynalsa kerek.

Mine, meniñ «ot-apamnıñ» tarihı osınday.

Al sızıqşa äkem tiri bolsa keziger degen ümittemin. Ne de bolsa, Almatığa barğanda apamnıñ dostarın tauıp alıp swrastıram. Mümkin ol da meni taba almay jürgen şığar? Tipti meniñ barımdı bilmeui de mümkin ğoy. Onda: «Assalaumağaleykum, äke. Men seni izdep taba almay jür edim. Men seniñ beymälim wlıñmın. Men on jeti jılğı sapardan oralıp twrğan «Oralıñmın»- der edim... Onı uaqıt körseter. Biraq ülkender aytqanday «kebin kigen kelmes, kebenek kigen keler» degendey, äkemniñ kebenek kimesine kim kepil?

Men osını Gülnazğa ayttım. Äñgimemdi ayaqtasam, ol ülken oyda otır eken.

Gülnaz ekeumiz üyden şıqtıq. Tabaldırıqtan  qoştasıp qala beruge şıdamım jetpedi. «Eñ bolmasa bir köşe aparıp salayın» dep, Gülnazdı äreñ köndirdim. Biz kelgendegidey emes, sırtta jel qatayıptı. Aspan tünerip qar wşqınday bastağan. Jılı üyden şıqqandiki me, denem titirkenip ketti. Är jerde bir sıqsiğan köşe şamdarı bağananıñ basınan wşıp tüserdey şayqalıp twr.

Gülnazdıñ söyleuge zauqı joq.  Men janğa batar ünsizdikke şıdamay, azınağan suıq jeldiñ guiline şuıl qosıp ısqırıp kelem. Äldebir äuenge salamın. Biraq ernim ikemge birge könse, birde köner emes. Gülnaz bolsa... tereñ oyğa tüsip ketipti. Köşeniñ qiılısına barğanda ğana toqtağan. Qolğabın şeşip, qolın wsındı.

Äri qaray özim baram, Oral,- ol mağan köz qiığın saldı,- älgindegi ağaydıñ sözi jadında ma?

«Ne aytqıñ kelip twr mwnı men?» degim keldi de, ündemedim. Biraq meniñ oyımdı ol közimnen wqqan tärizdi.

Bir küngi jasağan qatelik, qaytıp qaytalanbasa kerekti. Äytpese tağı bir pälege  duşar bolıp jürermiz,- dedi Gülnaz.

Men amalsız qolımdı sozdım.

Onda sau bol.

Qayırlı tün! – Qız qarañğığa  qaray jügire jöneldi. Men ornımda sileyip äli twrmın.

Künder sırğıp öte berdi. Qar eridi, kök şıqtı. Mektepte de köp özgeris bolğan joq. Tek...Gülnaz ekeuimizdiñ aramız, nege ekenin kim bilsin, äyteuir alşaqtap bara jattı. «Dwrıs jürgenimiz  sonşa, tipti sirek söylesetin bolğanbız. Alğaş bwğan uayımdap, azapqa tüskenimmen, meniñ de birtindep menmendigim wstay bergen. Reti kelse Gülnazben jolığıspauğa tırısam. Erteñerte sabaqqa kelgende klastağı balalarmen keyde amandasam, keyde amandaspay-aq ornıma öte berem.

Äjem äneugünnen beri «baqşanı tazalap tastasañşı, oynağanda oñay bolsın» dey bergen soñ, tüstken keyin iske kiriskem. Şöp-şalamın tırmalap, quraylardı örtep jatqanımda alıp-wşıp Ämirtay keldi. Aulamen aynalıp ötuge erinip, köşe jaqtağı alasa qorşaudan bir-aq attadı. Ne de bolsa, bir jañalıq bolğan ğoy.

Otır, Ämirtay. Men mına jerdi bitirip tastayın. Jañalığıñdı ayta berem deseñ, qwlağım sende,- dedim. Ol mağan közin sığırayta qaradı da, mwrnınıñ üstindegi terin sürtti. Tanauın bir tartıp qoyıp, jwrelep otıra ketken.

Estidiñ be, anau tuğan künin jasağalı jatqan körinedi,-dedi.

Anauıñ kim?

Jeñisti aytam.

«Jeñistiñ tuğan küninde boldıq» degendi osı künge deyin bir adamnan estigen emespiz. Tipti sonıñ tuğan küni qaşan ekendigin de bilmeuşi edik. Endi kürt özgeruinde ne gäp boldı eken? «Ämirtaydıñ özi ne der eken?» degen oymen:

Endi jasasa jasasın. Onda twrğan ne bar! –dedim.

Ärine, jasay bersin. Biraq jwrttı alalap, aynaldırğan bir klastı böle-jarğanına jınım keldi. Onıñ dausı endi pästeu estildi. Bizdiñ klastan tek Ğaliya men Gülnazdı ğana şaqırıptı.

Manadan Ämirtaydıñ Gülnaz turalı, äyteuir, bir aytarın sezgem. Osı kezde keudemde qızğanış otı lap ete tüsti.

Basqaları kim eken?

Eki-üşeui bıltırğı bitirgenderden, sosın toğızınşı klastan Berik bar körinedi.

Berik bizdiñ mekteptiñ maqtanışı. Şahmattan respublikalıq jarıstarğa qatısıp jür. Jeñiste biledi kimdermen jaqındasudı.

Baqtı tazalap boldıq ta, köşege şıqtıq. Dükenge tayanğanda Ämirtay meni türtip qaldı. Qarsam Jeñis pen bir jas jigit ülken sömkeni köterip şığıp keledi eken. Ol bizdi körse de körmegen adamday, qasımızdan melşiip öte berdi. Özi sıptay kiingen. Ayağında biik ökşeli tufli, üstinde şolaq bılğarı qara kurtka, bwtında keñ balaq «kleş» şalbar, özine tipti jarasa qaptı. Qazirgi twlğasında, şınında da, kisi qızıqqanday. «Ämirtay ekeumizdiñ olpı-solpı kiimimiz, şañ-şañ türimiz ananıñ janında, arğımaqtıñ qasındağı jabıday-aq şığar» dep qoyam. Bir sät eñsem tüsip, jünim jığılıp qaldı. İşim alay-düley. Qızğanıştan janımdı qoyarğa jer tappay kettim. «Gülnazdı ol üyge qalayda barğızbau kerek. Ä-ä...Biraq qaytip? Taptım-taptım! Jezdesine telefon soğu kerek. Iä-iä... Dausımdı özgertem de: «Jezdesi, bügin keşke baldızıñızdı eşqayda şığarmañız. Onı bir jaman adamdar alıp qaşqalı jür» desem, ol asıp-sasıp «Bwl kim?» deydi.

Sonda «özderiñizge jan aşır jandardıñ biri ğoy» dep trubkanı tastay salam. Bwl nağız tabılğan aqıl. Osı oyımdı Ämirtayğa aytıp em, ol da quanıp ketti. Biraq men emes, ol söylesuge tiis. Saqtıqta qorlıq joq. Kim bilsin, tanıp qoyuı mümkin ğoy. Sosın ekeummiz auruhanağa keldik. Mwnda telefon bar. Ämirtaylarğa tuıs bir äyel osında däriger bolıp isteydi. Eñ qolaylısı osı jer. Biraq ekeumiz birden barmay aldımen bireuimiz kireyik dep, men sırtta qaldım da, Ämirtay işke endi. Bir mezette ol qayta şıqqan: «Jür» degendey qolın bwlğadı. İşte aq halattı tätey twr eken.

Sälemetsiz be?-dedim.

Sälemet pe, aynalayın. Anau şetki bölmege barıñdar. Telefon sonda. Esikti jauıp qoysañdar da boladı,-dedi.

Ne sıltau taptıñ?-dep qoyam Ämirtayğa sıbırlap.

Ündemesñşi,-deydi ol masayrap.

Biz tap-taza, aynaday jarqırağan bölmege kirdik, üstel üsti onı-mwnı qağazdar, därigerlik qwral-sayman. Bir bwrışta şımıldıq sekildi aq matadan qorşau qwrılğan. Şaması, aurular şeşinetin  boluı kerek. Telefondı alıp Ämirtay qarap bwray bastadı.

Alloo...Mağan baylanıs böliminiñ bastığın beriñizşi. A-a? Bwl... alıstan izdep kelgen tuısı edi,- dep jatır. Nemene? Qaşan ketti?

Ämirtaydıñ tüsi özgerip qoya berdi.

Ne boldı?-dedim.

Komandirovkada eken. Bürsigüni bir-aq keledi deydi.

Üstime bireu mwzday su qwyıp jibergendey boldı. Qap! «Qırsıqqanda  qımıran iridiniñ» kezin qaraşı? Basqa uaqıt tappağanday komandirovkağa bügin ketkenin pısıqtıñ. Özinşe baldızına qamqor bop jür edi. Osındayda endi qasında bolmay ma?

Auruhanadan salımız suğa ketip oraldıq, endi ne bolsa da keşke özimiz, añdiıq degenbiz. Köreyik. Ne qızıq boların? Gülnazdı kim, qalay şığarıp salar eken?

Köz baylana Ämirtay ekeumiz Jeñistiñ üyine qaray ayañdadıq «Qazir ne istep jatır eken?» dep qoyam işimnen. «Bilep jür me, bolmasa, üstel basında otır ma? Gülnaz ne dep söyleydi eken? Şaşın bir silkip tastap, dastarqannıñ säni bolıp otırğan şığar! Sosın, däu de bolsa, «Jeñis, seni tuğan küniñmen şın jürekten qwttıqtaymın»,-dedi-au... Al bilep jatsa,.. Jeñis Gülnazdıñ jip-jiñişke belinen wstap, raqattanıp jür ğoy. Jeñistiñ üyi auıldıñ arğı basında. Aq kirpişten salınğan dañğaraday tört bölmeli ülken üy. Sırtın tügel aynaldırıp şarbaqpen qorşap tastağan.  Esiktiñ mañdayşasındağı jarıqtan kirip-şıqqandardıñ kim ekenin ayıru oñay. Ämirtay ekeumiz ülken üydiñ qarsı aldındağı kişkene toqal tamnıñ janına kep twrdıq. Esik qaqpağa irgeles jaman bir orındıq-sımaq bar eken, soğan barıp otırdıq. «Üy iesi qumasa boldı» dep sıbırlasıp qoyamız.

Jeñistiñ üyinen köñildi muzıka estildi. Bilep jatqan sıqıldı. Äri-beriden soñ toña bastadıq. Qanşa degenmen köktemniñ küni. Kündiz kün jılınğanmen, tün salqın. Analar şığar emes. Mana keş batpay, kirgen qonaqtarıñ juıq mañda qaytatın oyları joq. Biz bolsaq bürsip otırmız. Qarañğıda jol tosqan bwzaqılarday, tipti qattı söyleuge de qaymığamız. Dünie de bireudi añdığannan jaman, bireudi baqılağannan jekswrın eş närse  joq şığar, sirä? Bir mezette esik aşılıp, işten toyşılardıñ külgenderi, dabırlasqan dauıstarı estildi de, birtindep özderi de körindi? «Qwrığanda on ekige deyin otırdıñdar-au» dep qoyam işimnen. Dauıstarı endi ayqın. Mine, mınau Gülnazdıñ üni. «Köp-köp raqmet, apay», «sau bolıñız». Şaması, Jeñistiñ şeşesi bolar işten bir äyel sampıldap jatır. Gülnaz, tağı söyledi. «Ärine, apay, kelip twramız. O ne degeniñiz?» «Kelip twrğışın qara» dedim kübirlep şıday almay. Bir kezde bäri topırlap köşege bettedi. Biraq Gülnaz qaysı, kimniñ qasında, qarañğı jerde ayırıp bolmaydı. Osı kezde Ämirtayğa «zıttıq» dedim. Kelesi tosar «qosabımız» - Gülnazdıñ üyi. Soğan tarttıq. Qanday qızıq bolsa da sonda köreyik. Bizder Gülnazdıñ üyinen ötip barıp toqtadıq. Köşe boylay ösken terekterdi panalap, qalqasında twrmız. Qozğalsaq közge tüsip qaluımız mümkin. Bir kezde barıp bireuler körindi. Özderi törteu siyaqtı. Älde, anau aldındağı Gülnazdıñ jürisi. Qasındağısı kim eken? Orta boylı. YAğni, Jeñis degen söz. Qaraşı ekeuiniñ qatarlasıp özgelerden ozuın. «Eh, Gülnaz,- dep qoyam işimnen,- öziñşe mağan «dwrıs jüreyik» dep qoyasıñ. Al öziñ şe?! Joq, «jalqıdan qalğan jalğızdan ne tabam odan da qanat-qwyrığı bar, äkesiniñ qolında bwyrığı bar» dep Jeñistiñ janında jürgendi  maqwl kördiñ be? Ne kerek, osılayşa del-sal twra berdim. Ömirimde alğaş ret eşkimge kereksiz, jağağa şığıp qalğan şala jansar balıqtay küyge tüstim.

Olar bizge jaqındap kep toqtadı. Gülnaz ärqaysısımen qol berip qoştasıp jatır. Qatarlarınıñ kemigenine qarağanda, özgeleri ana jaqta qoş aytısqan bolu kerek.

Bwğan da şükir, qazir Gülnaz Jeñispen ğana kelgen de, ne betimdi aytar em. Süyisse şe? «Jo-joq, Gülnaz öytpes». Endi aqtay bastadım. «Adam siyaqtı  şaqırğan soñ barğan ğoy. Onda twrğan ne bar? Eki-üş sağat otırdı, muzıka tıñdadı. Al men soğan bol nebir jamanşılıqtı Gülnazdıñ basına üyip-töktim. Tek... osı Jeñispen jaqındasuın, dostasuın qoysa eken. Äy, biraq qazir araları alşaqtaytın adamdarğa wqsamaydı ekeui. Qayteyin endi...»

Sol küni üyge şarşap kep qwladım.

Üşinşi toqsannıñ ayağı edi. Matematikanıñ soñğı sabağı ötip jatqan. Mwğalim meni taqtağa şaqırdı. Esebimdi şığarıp bolğan soñ, qolımdı sürteyin dep, artqı qaltamnan bet oramalımdı ala bergem. Kenet oramalğa ere şıqqan bir qorap sigaretim edenge top ete qaldı. Sasqanımdı sezdirmeuge tırısıp, tük bolmağanday temekini aldım da, asıqpay qayta qaltama salğam. Mwğalim baqırayıp qarap qalıptı.

Anauıñ ne, Ädilov?

Sigaret qoy...

Klass jım-jırt.

Bir sät közim Gülnazğa tüsti. Tömen qarap otır eken.

Täteydiñ dausı endi zildi şıqtı.

Ädilov, täp-täuir oquşı siyaqtı eñ, soñğı kezde mülde özgerip bara jatırsıñ. Eñ ökiniştisi – wyatıñ azayıp baradı. Mine, endi qızarudıñ, qısıludıñ ornına bedireyip kep twrsıñ.

Aqtorğay tätey instituttı bitirip kelgeli eki-üş jıl ğana bolğan. Biraq onıñ aqılı, özin-özi wstauı balalardı amalsız moyındatqan edi. Sondıqtan bäri onı sıylaytın. Sol tätey meni jwrttıñ közinşe, mine, jermen-jeksen etip twr. «Sasqan üyrek artımen süñgidi» degendey, özimşe dilmarsıp jatırmın.

Nemenege wyalam? Temeki tartu- är adamnıñ jeke şaruası. Özgeniñ oğan ämiri jürmeydi. Mwğalim  meniñ sözimdi bölip ketti.

Sonda seniñ pälsafaña qarağanda, oquşı oyına kelgenin isteui kerek, qalasa klasta temeki tartu berui qajet pe?

Men miñgirlep jatırmın.

Ärine...- dedim özimdiki dwrıs emes ekenin bile twra, ädeyi qırsığıp. Täteydiñ tüsi özgerip ketti.

Onda tart. Men sağan klasta şılım şeguge rwqsat etem.,. Käne, balalar, Ädilov qazir temeki tartadı. Qarañdar, köreyik...

Gülnazğa tağı köz tastadım. Endi ol körşisine birdeñe dep söyledi. Sosın külgen boldı, biraq qaraytın emes. Izam keldi. «Köp bolsa mwğalim direktordı şaqırar. Wrıssa meyli! Tart degen özi. Biraq... biraq... Gülnaz körsin! Bilsin! Meniñ bwzıluıma, jaman jolğa tüsuime sebepker özi ekenin wqsın. Jalqıdan qalğan jalğızdı qwrtqanına ökinsin. Ökinsin de jılasın» dep qaltamdağı sigaretti suırıp aldım.

Temekiniñ bir talın auzıma sala bergenim sol edi mwğalim jurnaldı qoltığına qısıp sırtqa şığa jöneldi.

Klastağılar orın-orındarınan dür etip köterilgen. Bäri de meni jaqtırmay, bäri de jek köre qarap qaptı.

Gülnaz ornınan qarğıp twrdı.

Öziñdi sıylamasañ da, bizdi sıylasañ etti,- dedi. Bwl sözine ızam keldi... Pısıqsınıp klastıñ közinşe mağan söyleuin.

Biziñ kim?-dedim. Körşiñ ekeuiñ be?

Gülnazdıñ özin-özi äzer wstap twrğan sıñayı bar. Sosın mağan qaradı. Janarı wşqın atıp twr eken. Biraq dausı tım aqırın estildi:

Aqımaq ekensiñ ğoy!

Sol kezde barıp barmağımdı tistedim. Keşigip kelgen wyatıma örtenip, dalağa zıta jöneldim.

«Gülnaz! Gülnaz! Qayran Gülnaz! Seni renjitem dep üş wyıqtasam tüsime  kirip pe edi?! Seni jwrttıñ aldında qızartam dep oylap pa edim, men esuas».

Erteñinde mektepke barmadım. Küni boyı tösekte jattım da qoydım. Bükil denem auırlap,  qwrısıp qalğan siyaqtı. Bärin qoyşı...Äsirese Gülnazğa ne dep körinem? Tağı da üyden şıqpay eki kün jattım. Eki künnen keyin köktemgi demalıs bastaldı.

Kanikulda eşqayda barğam joq. Köşege  şığıp, köpke qosıludı da wmıtqam. Äbden zerikken soñ, bir küni auıldıñ sırtına şıqtım. Sol betimmen jüre-jüre künşığıs  jaq bettegi özenge kep qalğanımdı bayqamappın.

Aqtorğay tätey anadağı temekiniñ tarihın direktorğa aytpaptı. Tipti sol jolğı esebime «jaqsı» degen bağa qoyıptı. Onı men Ämirtaydan estidim. Endi men ol kisiden keşirim swrağım keldi. Özen jağasınan bir uıs bäyşeşekterip aldım da, täteydiñ üyine bardım. Esigin qorqa-qorqa qaqqam. Ar jağınan bwyra bas küyeui körindi.

O-o kel, törlet! Aqtorğay, üyge qonaq keldi,- dedi ol.

İşten tätey şıqtı.

Sälemetsiz be?

Üyge kir, Oral,- tätey küyeuine qaradı,- Jarqın bwl meniñ jaqsı oquşılarımnıñ biri- Oral.

Biz qol berisip tanıstıq. Men qısılıp baram. «Ötken jolğı önerimdi Jarqın da estigen bolar» deymin işimnen.

Tätey, mınau sizge. Köktemniñ alğaşqı güli ğoy,-dep bäyşeşekti berdim. Ol balaşa quanıp ketti.

Raqmet, Oral, köp raqmet! –Mwğalim güldi keudesine basıp qwşırlana iiskedi de, jımiıp qoydı. Şeşin. Bizben birge şay işesiñ qazir. Jarqın, taza  su äkelşi, güldi salıp qoyayıq,- dedi ol sosın.

Şaydı terlep-tepşep äreñ iştim.

Bir kezde Jarqın sırtqa şığıp ketken. Osı sätti paydalanıp sözimdi bastadım.

Siz meni keşiriñiz, tätey... Sol jolı qalay bolğanın özim de bilmeymin. Äytpese sizdi renjitem dep oylağan joq em...

Üzilip qalğan sözimdi tätey äri qaray sabaqtap ketti:

Men onı tipti wmıtıp ketippin, Oral. Ötti-ketti. Mağan öziñniñ qateligiñdi tüsinseñ, sodan qorıtındı şığarsañ boldı, sol jetedi.

Tätey, men ekinşi temeki tartpaymın,-dedim tağı,-şın aytam. Sol künnen keyin qoyıp kettim. Mwğalim mağan «şın aytıp twrsıñ ba?» degendey bir qaradı da:

Onda jaradıñ,-dedi külimsirep.

Sosın, sizdiñ köñiliñizge...Jalpı bärine... bärine... raqmet!-dedim men qızarıp.

Osı kezde Aqtorğay tätey esine birdeñe tüskendey twrıp qaldı: Sen raqmetti Ospanovağa ayt,-dedi. Tüsinbey qaldım. Gülnazdıñ bwğan qatısı qanşa? Tätey meniñ oyımdı sezgendey sözin qayta jalğadı.

Alğaşqı aşumen birden direktorğa baruın barğam. Biraq joq bop şıqtı. «Kökten salbırap tüsseñ de, osı mektepte ne sen qalarsıñ, ne men qalarmın» dep jaman oyğa bekingenim de ras. Sodan ne kerek, eki közim bwlauday bop mwğalimder bölmesinde otırğanımda Gülnaz keldi. Sen üşin keşirim swradı. Jäne seniñ bar jağdayıñdı... sol ayttı. Eşteñe de jasırğan joq...

Men ünsiz qaldım. Köz aldıma tağı da Gülnaz elestedi.

Köp  wzamay sabağımız qayta bastaldı. Men Gülnazben tatulasa almadım. Tipti amandasuğa da batılım jetpedi.

Mektepke erterek kelip, partama barıp otırdım. Jwrtpenen söylespeudiñ sıltauı ğıp, qolıma «Şerlok Holmastı» wstap alğam. Ötirik oqığan,  qızığınan bas ala almay jatqan siyaqtımın. Biraq oqu qayda? Gülnaz qaşan keledi dep alañdaumen esik jaqqa älsin älsin qaray berem. Bir kezde qızdar şulap qoya berdi. Qarasam, Gülnaz klasqa kirip keledi eken. Şaşın qısqartaqan sekildi. Bos jiberip qoyıptı. Üstinde appaq...teñizşiler kietin köylek. Ülken jağa artqa qaray qayırılğan. Omıraudıñ eki ortası kök jolaq. Jeñinde yakor'dıñ sureti bar. Qısqa köylektiñ etegi garmonnıñ qatparınday...Qozğalğan sayın keremet. Gülnaz är balamen jeke-jeke amandasıp jatır.

Jwrttıñ bäri köñildi. Olarğa qosılmağan tek men ğana. Bir kezde tağı da özimdi jer betindegi eñ sorlı, eñ baqıtsız adam siyaqtı sezinip kettim.

Keyin de Gülnaz ekeuimiz  jarasa almadıq. Aldımen özim baruğa batılım jetpedi. Künde üyden Gülnazben jaqındasudıñ jaña bir türin oylap kelem. Biraq... klasqa kelgende josparımnıñ bıt-şıtı şığadı.

Osılay kün artınan kün ötip, may merekesi tayap qalğan. Mekteptegi suretten beretin mwğalim auırıp qalğan soñ direktor ağay mağan wrandar jazdırdı. Qasıma segizinşi klastıñ eki balasın kömekke bergen. Biraq men bwl jwmıstı erte bitirmek boldım.  Tezirek jwrt, jwrt emes-au Gülnaz körsin degem. Asıqqanım sonşa, aytqan küni-aq sabaqtan soñ iske kiristim. Qarañğı tüsip ketkenine qaramastan, appaq äripter jazılğan qızıl matanı mekteptiñ aldına ilgenbiz.

Tañerteñ ädettegidey erte twrdım. Mektepke tayanğanda jürisimdi tejedim. Qıp-qızıl matağa aqpen tüsken wrandar anadaydan-aq közge wradı. Meniñ qolımnan şıqqan ärbir ädemi äripterime jwrttıñ bäri qızığa, qızğana qarap jatqan sekildi. Sol betimmen qorazdanıp klasqa bettegem.

Sabaq aldındağı ädettegidey abır-sabır kez. Bir kezde esik jaqtan:

Oral bar ma?-degen direktor ağaydıñ dausı şıqtı. Balalar «bar, bar» desip jatır. «Osınşa qıruar jwmıstıñ bärin qay kezde bitirip ülgergensiñ?! Nede bolsa azamat ekensiñ ğoy, aynalayın!» dep aytatın şığar dep qoyam işimnen. «Qalay-qalay maqtar eken?! Körsin, mına jwrt. Estisin Gülnaz! İşi küysin Jeñistiñ?».

Osı sät ağay meni kördi. Kördi de:

Oral-au, aynalayın, mwnıñ ne?-dedi. Twrıp qaldım. «Raqmet ayta ma desem, ne degeli twr?»

Mektep bitirgeli otırsıñ ğoy. Anauıñ ne? Qolıña bergen jazudı qate köşiripsiñ. Baqanday eki qate jiberipsiñ. Jügir, tezirek barıp tüze ğoy.

«Oy!» dep osı kezde qattı dauıstap jibergenimdi bayqamay qaldım. Dausımnıñ oqıs şıqqanı sasqanımdı jasıra almağan tärizdi. Nege ekenin qaydam, äyteuir, Gülnazğa jalt qarağam. Ol da mağan qarap qaptı.

Kenet...Kenet ol külip jiberdi. Meniñ mına qalpıma bükil klass du ete tüsti. Sasqanımnan men de küle bergem. Gülnazğa tağı qaradım. Qaradım da janarınan mağan degen tittey de ökpeniñ, renjudiñ izin bayqamadım. Öytkeni Gülnaz däl qazir sol bayağıday, sonau bir şaqtağıday ayaulı da meyirimdi, äri swlu bop köringe edi.

Aqırı mektep bitiretin kün de jaqındadı. Balalar bir-birine kitap-al'bom berip, suretterin sıylap jattı. «Wmıtpas üşin» deydi. Sol kez jadımda mäñgige qaldı. Sebebi ol meniñ süringen jerim, süringen emes, jığılğan jerim edi.

Biz bükil klass bolıp tauğa seruenge şıqtıq. «Şelekten» avtobusqa otırıp, tau sağasındağı «Malıbayğa» jettik te äri qaray jayau tarttıq. Bağıtımız Serektas şoqısı. Onı jwrt «qasietti jer» deydi. Suı-emge şipa, auası-dertke daua körinedi. Arqamızda bir-bir qapşıq, zildey-zildey sömkeler. İşi tolı tamaq, ıdıs-ayaq. Äyteuir, kerek-jaraqtıñ bärin alıp şıqqanbız. Tau işi basqa bir älem. Tıp-tınış mamır dünie. Mwrınğa jasşöptiñ iisi bilinedi. Bayau ğana salqın  samal soğıp twr. Aynala qorşağan jaqpar-jaqpar tas, örkeş-örkeş taular. Bir jağımızda, bar dünieniñ töbesinen qarap Serektas şoqısı twr. Ayğa atılğan arıstannıñ qatıp qalğan beynesindey. Özi tipti kök aspannıñ tösindegi aqşa bqltqa wmtılğan tärizdi. Däl tübinde möldir sulı bastau bar. Onı jwrt Aqbastau dep ataydı. Aynala tügel jap-jasıl.

Biz şatır tigip, otın jinadıq. Tünge qaray alaulay janğan ülken ottı aynala otırıp öleñ ayttıq. Bireuimiz bir öleñniñ alğaşqı şumağın aytsaq boldı, qalğanımız ilip äketemiz. Bir kezde Ğaliya:

Balalar, endi jeke-jeke aytayıq. Meyli tipti aytpaytındar da bir şumaqtan aytsın. Keyin, eske alıp jüremiz. Şın aytam, ökinbeysiñder. Äytpese on jıl oqıp, keybireulerimizdiñ äli künge bir ret «äu» degenin estimegender de bar. Tek bäri de şın jürekten bolsın. Aldımen özim bastaymın. Käne, Serik, gitarañdı alşı, «Anamanı» aytayın.

Qız öleñin bastap ketken.

Osılay kezegimiz bir-birimizdi qualap kete bardı. Birese külemiz, birese jımiyamız, birese raqattanıp qol soğamız. Bir uaqıtta kezek Gülnazğa keldi. Ol otqa qarap oylanıp otırğan.

Üstinde bar müsinin paş etken kökpeñbek sport kostyumi. Iığında jelbegey jamılğan qızıl balon kurtkası bar. Ol aldına tüsken şaşın ädettegidey keri silkip tastadı.

Kezek mağan kelip qaptı ğoy.

Ne aytsam eken?

Ülken ottıñ är jerinen: «Gauhartastı» ayt, Gülnaz, «Eligim, erkemdi» aytşı,-dep bireuler dauıstap jattı.

Men köpten aytpağan, biraq jaqsı köretin bir änim bar edi, sonı aytayın,-dedi. Ol sosın sızıltıp bastay bergen.

«Mañmañger, kekiliñ kelte, jalıñ mayda,

Baylağan seni sılap qalqatayda

Jürisiñ jelmayaday januarım,

Köreyin qızığıñdı osındayda...»

Qalıqtağan än ot basınan köterilip barıp äueley berdi. Jwrt wyıp tıñdap qalğan. Olar mına otqa emes, än şumağına jılınıp jatqanday.

Qasietti äuen bärin-bärin, tipti än aytıp twrğan ädemi qızdıñ özin esten şığartqızğan. Gülnaz jüzi nwrlana, än sazına malınıp twr. Äuezdi äuen tau-tastı aralap, qiya-qiya, jıqpıl-jıqpıldı qualay, sonau jwldızdı aspan, qarauıtqan qarağaylı tauğa deyin jañğırıp jattı. Aqan aruağı qayta tirilip kelip än salğanday, aq bastı Alataudıñ bir tarmağı Baqaydan bastap mına Serektasqa deyin bir sät demin işine tarta qalğan. Mınau mamır dünieden qwlaqqa tek «Mañmañger» äni keledi. Köz aldım qıp-qızıl ot... Qıp-qızıl...Apam...Esime apam tüsti. Äne, tağı da esik aldın sıpırıp jür. Iä, iä... sol än! Bayağı mağan tanıs ädemi saz! YApır-au, bwl men tap basıp tani almay jürgen äuen emes pe?! Iä, bwl sol saz! Sol ğoy! Sol! Qalayşa, bilmegem, qalayşa sezbegem, qalayşa tanımağam? Mınau-Mañmañger ğoy.

Qasietti äuen, sen ekensiñ ğoy apamnıñ közi? Sen ekensiñ apamnan qalğan eskertkiş. Men seni anamdı joğaltqalı izdep jürsem...sen osında... Serektasta jür me ediñ! Men senimen auıl üydiñ arasına, jiın-toyda emes, käusar bwlaqtıñ qasında, mınau kieli Serektastıñ tübinde kezdesippin. Senimen tabıstırğan Serektasqa, senimen jolıqtırğan Aqbastauğa mıñ alğıs! Mıñ alğıs, «Mañmañger», «Mañmañgerdi» bügin qayta sıylağan Gülnaz, janım, sağan degen alğısımda şek joq-au.

Sazdı äuen twtqınnan bosağan soñ dastarqanğa otırdıq. Qızdar tamaq jasap ülgergen eken. Döñgelenip alqa-qotan jayğasqan soñ, barımızdı dastarqanğa şığardıq. Men Gülnazğa jaqındadım.

Gülnaz, men bügin seniñ qasıña otırayınşı. Sağan aytar keremet jañalığım bar. Quanıştı jaqsılıq jayt,-dedim.

Ärine, Oral, jaqsılıqqa büginde qwştar bolğan adambız. Otıra ğoy,- dep orın berip jıljıdı. Bayqamağan ekem. Jeñis te osı sät tu sırtımnan kelip qalıptı.

Onda bir jağıña meni al, Gülnaz... bir jıl boyı tatu-tätti otırdıq. Endi aqırğı keşimizde de jwbımızdı jazbayıq. Qarsı bolmasañ, ärine, onda da,-dep ol mağan qarağan.

O, ne degeniñ Jeñis. Otır. Orın jetedi bäriñe ,-dep Gülnaz endi mağan qaray jıljıdı. Osı kezde Ämirtay:

Al bir minutqa beri bwrılıñdar,-dep bizge qaradı,-balalar, qızdar, biz bügin soñğı ret bas qosıp, atar tañdı qarsı alğalı otırmız. Endi bärimiz de azamatpız degendey. Tarpıqov ağay aytpaqşı, uaqıttıñ döñgelegi tek alğa qaray jıljidı. YAğni mwnday otırıs endi eşqaşan da qaytalanbaydı degen söz. Sondıqtan bügingi kün – bärimizdiñ jadımızda mäñgilik qalsın. Al, käne, kimniñ qanday tilegi bar?- dedi.

Osı kezde Jeñis qolın köterdi.

Men söyleyin.

Ol sağatına qarap qoyıp, bir jötkirindi de, bärimizdi tınıştandırıp barıp:

Qadirmendi qwrbılar, qwrmetti klastas dostar,- dedi. Bwl, şınında da, eñ soñğı bas qosuımız. Eñ aldımen aytarım: Keşteriñiz qwttı bolsın! Ekinşi aytarım: Bäriñe de ülken baqıt tileymin. Barlıqtarıña da oquğa tüsip, qalay da student  atanıñdar. Üşinşi tilegim: ülken bir oqımıstı aytpaqşı «biz öz tağdırımızdı özimiz jasaytın qwrılısşımız». Aldımızğa qanday maqsat qoysaq – soğan jetuimiz kerek. Sondıqtan men sizderge ülken maqsat tileymin. Balalar du qol şapalaqtap jiberdi.

Tilek bildiruşiler birinen soñ biri söylep jattı.

Bireui wzaq söyleydi, bireui kelte qayıradı. Bir kezde meniñ de söylegim keldi.

Men sendermen ılği da kezdese bersem deymin,- dedim. Bes jıl, on jıl, jiırma jıl, tipti elu jılda sendermen aman-sau kezdessem, quanış üstinde jolıqsam.

Tün ortası auğanda ğana boy jazuğa türegeldik. Ämirtay bizge tağı da eskertu jasadı.

Bügin eşkim de wyıqtaymın dep oylamasın. Qazir bi bastaladı. Jeñimpazdarğa berer sıylığımız bar. Käne, bärimiz twrayıq!

Bi tipti köñildi boldı. Magnitofonnan esken muzıka ırğağımen lapıldağan ottıñ säulesinde wzaq biledik. Kezekti bir tangoda Gülnazdı şaqırdım. Bota közderi mağan qadalğanda jarıqqa tap bolğan qoyanday tırp ete almay qalam. Jüregim lüpildep, auzıma tığılğanday. Ünsizbin. Gülnaz da sol. Bir kezde Gülnaz:

Oral, älgindegi qanday quanış?-dedi.

Mässağan! Esimnen şığıp bara jatqanın qaraşı,-dep boyımdı jidım. Gülnaz, qıstağı bir äñgime esiñde me? «Taba almay jürgen änim bar» dep edim ğoy. Apamnıñ äueni  şe? Sonı taptım. Qız közi jarq etkizip mağan qaradı.

Iä, qaysı än eken?

Senesiñ be? Äy, senbeuiñ de mümkin-au,-dedim kümänimdi jasıra almay.

Senemin, Oral, aytşı, senem. Gülnaz mağan taqala tüsip sözimdi bölip ketti.

Senseñ...ol –«Mañmañger» bop şıqtı.

Ras pa? Gülnaz auzı aşılıp twrıp qaldı.

Şın aytam, Gülnaz. Mwndaymen oynamaydı. Sen än salğanda esime tüsti. Ol –«Mañmañger» eken.

Qız basın keudeme qoydı. Al men dausım dirildep, tamağıma birdeñe keptelgendey.

Raqmet sağan, Gülnaz,-dedim.

Ne üşin?

«Mañmañger» üşin... meniñ qımbat asılımdı, joğaltqan eñ jaqınımdı tauıp bergeniñ üşin.

Mwrnıma qız şaşınıñ iisi keldi. Mınau ğajap iis janımdı jadıratıp, bir raqat sezimge şomıldırıp jatqan tärizdi.

Bir kezde swqtana qarağan bireudiñ suıq közinen selk ete tüstim. Jalt qarasam janğan ottıñ ar jağında bet-auzı jalınnıñ säulesinen qıp-qızıl bop, qısıq közderimen bizdi tesip jibererdey bop qadalğan Jeñisti kördim.

Muzıka oynap jatır. Jwrt daralanıp, qwşaqtasıp bilep jür.

Gülnaz meniñ şaşımnan sipadı.

Oraş,- dausı öte jay estildi. Tipti sıbırlağan sekildi. Sen mağan renjidiñ be?

Men ünsiz qaldım. Ne turalı kim turalı meñzegenin wğıp twrmın. Tağı da Jeñis jayında. Ündemedim. Gülnaz küldi.

Qızğanşaq bolma!-dedi  sosın nazdanıp. Osı kezde ädemi äuen bitip, qwyqıljığan oynaqı muzıka bastalğan. Balalar-qızdar tağı sekire jöneldi. Ulap-şulap, döñgelenip bilep jatır. Gülnaz qızıl kurtkası är jerden bir jalt-jwlt etip ortağa şıqqan. Men sırtqa şegine berdim. Ämirtay ekeumiz boy jazıp kelsek, jaña bi bastalıptı. Jeñis Gülnazben jür. Bwrılıp kettim.

Köp wzamay aynala appaq nwrğa malınıp, jerge jarıq tüse bastadı. Jazdıñ qısqa tüni de şoltañ ete tüsken. Jwrt döñgelenip, äldenelerdi aytıp külisip twr. Şaması, biden jalıqqan tärizdi. Gülnazdı Jeñisten  bölip äketkim keldi.

Gülnaz,-dedim,- jür, mıltıq atasıñ ba? Şişalardı közdeymiz.

Keşe Ämirtay: «it-qws kezdesip qalsa kerek bolar»,-degen soñ, körşi şaldıñ şiti mıltığın biraz oq-därisimen qosa swrap alğanmın. Alğaşında şal könbedi. Ämirtay ekeumiz qayta-qayta ötinip qoymağan soñ: «Eskiden qalğan köz edi. Eşkimge körsetpeñder. Tauğa bara jatsıñdar, saqtıq üşin ğana berip otırmın»,-degen. Ülken sumkama eki büktep salğan mıltıqtı suırıp alıp, qwrastırıp jatqanımda oğan Gülnaz qızıqqanday qarap qaldı.

Men tirdegi mıltıq bolmasa, nağız mıltıq atıp körgen emespin.

Tük emes. Qorıqpa,-dedim men. Bwl da sol tirdiñ mıltığı sekildi. Tek dausı ğana aşı.

Onda qorqam,- dep Gülnaz tağı küldi.

Qorıqpa Gülnaz. Qasıñda men barmın ğoy. Al men bar jerde sen eş närseden qam jeme.

Gülnazdı ertip, susınnan bosağan eki-üş şölmekti alıp, oñaşa şıqtım. Balalardıñ dauıstarı talıp estiler jerge kelgende qwtılardı qatarlap tizdim de on-on bes qadamday barıp twrdıq. Aldımen özim közdep twrıp basıp qaldım. Mıltıq gürs etti de, şetki şölmek kül-parşa boldı.

Tidi, tidi-Gülnaz balaşa sekire jöneldi. Äkeşi, men atayın.

Mıltıqtı Gülnazğa berdim.

Dümbini iığıña qattı tirep twrıp at.

Ol basıp qaldı. Oq aydalağa qañğıp ketti.

Saspa!-dep jaña oq aldım. Bılay betiñdi mına dümine tire de, ana kişkene qarauıl men nısananı teñestir.

Gülnazdıñ qolın wstap körsetkenimde betine-betim jaqındap qalğan. Ekeumiz de kidirip qaldıq. Ekeumizdiñ  qolımızda da bir diril payda boldı. Mıltıqtı jaylap jerge qoya berdim. Sosın aqırın ğana Gülnazdı özime bwrdım da erninen süydim. Ol qarsılıq jasağan joq. Közin jwma berdi.

Onıñ jwp-jwqa ülbiregen qızğılt erninen basım aynalıp swye berdim.

Düniede öziñ süygen adammen, öziñ süygen qız erninen ıstıq, odan asqan läzzat joq şığar-au...

Qanşa uaqıt ötkenin bayqamadım. Tek bireudiñ jötkiringen dausınan selk ete tüstik. Gülnaz sasıp qalıp basın bwra bergen. Jalt qarağanımda bizdi oqtı közimen ata qarap twrğan Jeñisti kördim. Biraq ol qızğanışın bildirmeuge tırsqan sıñay tanıttı. Tipti eş närse de bolmağanday, däneñe bayqamağan jan tärizdi.

Gülnaz, seni qızdar suretke tüsemiz dep izdep jatır. Tauıp kel dep meni quıp jiberdi,-dedi ol.

Gülnaz lıp etip ornınan twrdı. Wyalğanıñnan äli qıp-qızıl bop twr. Izam keldi. Gülnazdı osınşa küyge tüsirgen Jeñisti däl qazir tipti jek körip kettim.

Bar öziñ tüs suretiñe. Gülnaz barmaydı,- dedim oğan.

Nege barmaydı? Jeñis qızaraqtap şığa keldi. Onda jwmısıñ bolmasın. Bar! Kelgen iziñmen keri qayt!

Mınau nağız mıqtı ğoy özi?! Ol mağan qaray jürdi.

Oqşantaydan bir oq aldım. Bwğan tek däri salınğan bolatın. Qorğasın jetpegen soñ keybireulerin osılay oqtay salatınbız. Osı kezde basıma, bir oy kele qaldı. «Özin  bir qorqıtsam qaytedi»,-dedim. «Qız» aldında masqara bolsın. Mümkin, twra qap qaşar ma eken? Älde «Oral, endi Gülnazğa jolasam jelkemniñ şwqırın köreyin»,- dep jalınar ma eken?».

Jeñis,- dep patrondı tağı bir tekserip, işindegi qorğasınnıñ joqtığına közim jetken soñ oqtay bastadım. Sen mağan talay ret qiyanat jasadıñ. Jolımdı kesip Gülnazdı töñirektey beresiñ. Mwnıñdı doğarsañ qaytedi.

Sonda ne üşin doğaruım kerek? Jeñis mağan qarsı tağı jaqınday tüsti.

Öytkeni sen aram adamsıñ!

Sonda nağız adam senbisiñ?

Adal bolayıq, bolmayıq, onı jwrt ayta jatar.

Biraq seniñ aram ekeniñ ras.

Sondıqtan...-dep ol mağan tayanğanda mıltıqtıñ auzın oğan qarata qoydım.

Sondıqtan, keri qaytuğa  tiissiñ. Äytpese jer betindegi adamdardıñ bireui bolsa da kemui üşin, mına şürippeni basıp jiberuim mümkin!

Söyttim de, Gülnaz qorıqpasın, oynap twrğanımdı bilsin dep közimdi qıstım. Bizdiñ mına twrısımız ben wrısımızdıñ ne oyın, ne şın ekenin añğara almay twrğan Gülnaz endi ğana özine kelgendey boldı.

Qaşanna beri kisi atu mamandığıñ bop edi? Käne atsañ at. Ajalım  senen bolsa armanım ne? – dep meniñ köz qısqanımdı bayqap qalğan Jeñis endi batıldanıp mağan taqala bergen.

Jaqındama dep twrmın ğoy men sağan!

Mınau jındı ma özi,- Jeñis Gülnazğa bir, mağan bir qaradı da, swp-swr bop ketti.

Oral, endi qazir qoymasañ oñbaysıñ. Jetedi endi,-dedi de ol Gülnazğa qolın soza berdi.

Jür, Gülnaz.

Ket, Jeñis!

Kenet Jeñis meniñ qolımdağı mıltıqqa qaray mısıqşa bir-aq qarğıdı. Sasıp qaldım da, mıltıqtı tartıp ülgerdim. Ol ornınan qayta türelgende, basınan asıra berip qaldım. Kök tütin bwrq etkende, tört-bes qadam jerde twrğan Jeñis jalp ete tüsti. Tek «mama» deuge ğana şaması äzer keldi.

Osı kezde Gülnazdıñ şıñğırğan üni wyqıdan endi oyanğan tau işin jañğırıqtırıp jiberdi. Sosın «öldi, öldi!» degen qwlındağı dausı twla boyımdı türşiktirip qoya berdi. Eseñgirep twrıp qappın. Alğaşqıda basıma kelgeni bir-aq oy boldı. «Qalayşa?! YApırma-au, qalayşa oqtı bayqamay saldım?!» Qalayşa?!»

Kenet, «men adam öltirdim-au» degen oy sanamda jarq ete tüsti. Osı sät ne istep, ne qoyğanımdı bilmey kettim.

Sasqanımnan tauğa qaray jügire jönelippin. Artımnan Gülnazdıñ üni keletin siyaqtı. «Oral» dey me, «toqta» deyme, joq «qaş-qaş» deyme, äyteuir, birdemelerdi aytıp ayqaylap jatır. Bir sät sürinip kettim de, twmsığımnan jer süze qwladım. Közimniñ otı jarq ete tüsti. Betim men mwrnımnıñ üsti tız ete qaldı. Söytti de jılımşı qan sorğalay jöneldi. Biraq oğan qarauğa mwrşa joq. Twra sap qayta jügire jöneldim. Artıma bir qarasam Gülnaz qolın sermep, mağan birdeñe dep jatır eken. «Jo-joq» deymin işimnen. Endi...endi sağan köringenşe ölgenim artıq. Ölgenim...

Bastırığıp qappın. Ne tüs ekeni belgisiz, ne öñ ekeni belgisiz, şım-şıtırıq bir eles işinde jürgen deymin. Bireu ornımnan jwlıp aldı.

Käne, tez twr ornıñnan. Oñbağan bandit!

Jadımda keşegi suret tağı da jañğırıp ötti. Esime tüsui mwñ eken, qalşıldap qoya berdim. Öne boyımdı diril bilep, buın-buınım qwrıp qalğan tärizdi. Delsal küyde sırtqa bettegem.

Esik aldında üsti jabıq maşina twr. Anadayda äjem otır.

Janında Jeñistiñ äkesi eki qolın artına wstap, äri-beri teñselip jür. Türinen eşteñe sezilmeydi. Meni körip äjeme birdeme dedi de, mağan qaray jürdi, «Qazir öltiretin bolar» dedim işimnen. Biraq ol wmtılğan da  joq. Tek swstı közderimen mağan qadala qaradı da;

Beyşara bala,-dedi.  «Aqımaq wl tusa- ananıñ sorı» degen. Sen öziñ ğana emes, özgeniñ de sorına tuğan bala boldıñ, jarqınım!

Aynala  körşi-qolañ, klastas balalar. Bäri mağan enteley qarap qaptı. Twra almadım. Şıdamadım.

Maşinanıñ esigin özim aşıp, işine süñgip kettim. Äjemniñ zarlağan dausı tağı da estildi. «Oraş-au, mwnıñ ne swmdıq? Oraş-au?! Senen basqa kütsem de, mwnı kütken joq edim ğoy, qarağım. Kisişe mıltıq oqtağan degen ne päle. Etegime salıp jürip ösirgende, mağan körsetken jaqsılığıñ osı ma?! Aynalayın, qarağım. Ne deyin sağan, ne deyin?».

Qwlağımdı tars bekitip, arğı jağın estigim kelmedi. Osı kezde maşinanıñ esigi sart etti de, aynalamdı qap-qarañğı tünek bastı.

Bwl ömirimdegi eñ auır,  eñ azaptı künder bolatın. Bwl şın mäninde eseygen, eseygen emes, mezgilimnen bwrın qartayğan şağım edi.

Men Şelektegi KPZ-ğa tünep şıqtım. Biraq  meni şaqırğan da, swraqqa alğan da adam bolğan joq. Tas eden, tas qabırğa, temir torlı tereze meniñ bükil ömirimdi aldıma tügel jayıp tastadı. Boyımdağı balalıq, şalalıq, aqımaqtıqtıñ bärin tarazığa ölşep berdi. Ömir degen qwdirettiñ eñ qımbat, eñ läzzat ekenin, onımen oynauğa bolmaytının, bir-aq sätte üyretti. Mäñgige wmıtılmastay jadıma tüyip berdi.

Tipti jay ğana küyki tirliktiñ, alañsız ğana beybit ömirdiñ özinde qanşama Baqıt barın, sol tirlikte adam üşin eñ keregi Bostandıq ekenin, öz arıñnıñ aldındağı Erkindigiñ ekendigin wğındırdı.

Qay uaq ekenin bilmeymin, bir kezde meni şaqırdı. Eki qolımdı artıma wstap, kezekşiniñ bölmesine kirgenimde kidire berdim. Kidirmeske amalım joq, ayağıma älim kelmey, buın-buınım dirildep qoya berdi.

Däl aldımda  Jeñisten aumağan, bir jigit otırğan bolatın. Jo-joq! Jo-joq! Jeñistiñ özi! Äkesi ekeui, äne, bir-birine söylep jatır.

Senerimdi de, senbesimdi de bilmeymin. Tüsim be, öñim be, qwday-au?! Sonda...sonda ölmegen boldı-au, ölmegen boldı-au. Raqat-ay! Älde jaralanğan ba eken? Jo-joq, oğan da wqsamaydı. Keşeden beri janımdı jegen, eñ auır, eñ azaptı «kisi öltirdim» degen oy birte-birte ıdıray bastadı. Quanğanım sonşa:

Jeñis!- dep oğan twra wmtıldım. Jügirip kep moynınan qattı qwşaqtap twrıp qappın. Qayta-qayta qaraymın da, qayta-qayta qwşaqtap, arqasınan wrıp-wrıp qoyam. Kezekşi milicioner şıday almay mırs etip külip jiberdi de:

Äy, aqımaq, balamısıñ degen-au,- dedi.

Jeñistiñ äkesi oğan bir qaradı da, bizge bwrıldı.

Sender sırtqa şığa twrıñdar!

Osı kezde milicionerdiñ dausı qosa estildi.

Ädilov, ketip qalma!

Jaqsı!- deuge şamam äzer keldi.

Jeñis ekeumiz esik aldına bettedik. Men soñında sümeñdep kelem. Onıñ jürisine, qısqa moynı men jalpaq jauırınına qarap, quanğanım sonşa sekirip-sekirip qoyam. Däl qazir namıstı da, Jeñiske degen jek körinişti de ana kamerada mäñgige qaldırıp şıqqandaymın. «Aman eken ğoy. Aman... Şükir-şükir! Aman qalğanıña mıñ alğıs, Jeñis. Ölmeşi! Eşqaşan da ölmeşi, Jeñis» deymin işimnen, «Eger bireumiz qwrısaq, men qwriın. Tek sen bar bolşı, bauırım». Tağı da onıñ moynına asılıp, işimdegi barımdı aytıp aqtarğım keldi.

Ol toqtap mağan qaradı. Men oğan qaradım. Aman-sau, Jeñis! Bayağı Jeñis. Tek qabağı tüsiñki.

Endi bossıñ,- dedi sosın,- men seni şığarıp alu üşin ädeyi keldim.

Birtindep älgindegi oyım ıdıray bastadı. Endi tipti jılağım da kelmey qalğan sekildi. Biraq bäribir Jeñiske riza boldım.

Jeñis, raqmet sağan. Tiri qalğanıña raqmet! Men seni eşqaşan wmıtpaymın. Sen jeñdiñ, Jeñis. Men jeñildim, Baqıttı bol!

Osı kezde keudem qıstığıp, bulığıp kettim. Biraq közimnen jas şıqpaydı. Barmağımdı şaynauğa amalım joq, twra berdim. Qayteyin?! Qayteyin?!  Özim qoyğan örtke, özim örtenip twrğan edim sol jolı. Bir minuttıq qatelik keyde bükil ğwmırıña jeterlik boladı eken.

Mağan endi auılda qaluğa  bolmaytın edi. Bärin qoyşı. Äsirese äjemnen ajırauım janıma qattı battı. Oquğa tüseyin, tüspeyin, auılğa qaytıp kele almaytınımdı, bwrınğıday jüre almaytınımdı wqtım.

Sodan keyin men üşin qımbat tağı bir jan Gülnaz edi.  Odan da öz erkimmen bas tarttım. Özi kelip qonğan qwstı, baqıt qwsın, özim kelip ürkittim. Qayta aynalıp qonbas üşin twğırın birjola talqan qıldım. Öytpeske şaram qalmadı. Eşteñeni elemey, tük bolmağan sekildi bop Gülnazğa qayta baru üşin-nağız arsız bolu kerek edi. Men öyte almadım.

Ana jolı Jeñis talıp qaptı. Balalar kep üstine su şaşıp esin jiğızsa kerek. Al men onı qorqıtam dep, özimdi-özim qorqıtıppın, Qız aldında onıñ abıroyın tögem dep, özim abıroydan jwrday boppın. Meni qinağan osı boldı. Gülnazdıñ «toqta» degenine qaramay twra qaşqanımdı oylasam, äli künge mañdayımnan suıq terim bwrq ete qaladı. Tipti Gülnaz meni keşirgen künde de, Jeñis, bärin wmıtqan sätte de, men özimdi-özim keşirmedim. Keşirgim de kelmedi. Jäne keşirmeymin de.

Mektepti bitirgen künniñ erteñinde-aq «Almatı qaydasıñ?» dep tartıp otırdım.  Meniñ jalğız qwtqaruşım, auıldağı abıroysızdığımnan araşalap aluşı Almatı, Almatı emes, oquğa tüsu ğana bolatın. Sondıqtan da janımdı saldım. Jataqhanağa barmay päter jaldap, oñaşa twrdım. Tañğa deyin sarılıp kitap qaraymın. Tüsinbegen, şala oqığan twstarımdı qayta-qayta pısıqtaymın. Key jerlerin qaytalap köşirip şığam. Özime-özim dauıstap tüsindirem. Jattaymın. Qaljırap qalğıp bara jatsam sırtqa şığıp jügirem. Suıq suğa juınam.

Atar tañdı kitappenen qarsı alıp, batar kündi kitappenen batırdım. Eşkimmen kezdesip habarlasqan joqpın.

Tek tuısınıñ üyine toqtağan Ämirtayğa bir-aq ret telefon soqqam. Gülnazdıñ jayın sodan estidim. Qızdar pedagogikalıq institutınıñ muzıka fakul'tetine kelgen körinedi...

Aqırı, abıroy bop arhitekturalıq-qwrılıs institutına bir sabaqtan jaqsı tapsırıp şıqtım.

Degbirim qalmay bwyrıq şığar kündi asığa tostım. Biraq tizimde meniñ familiyam joq bop şıqtı. Jügirip dekanğa bardım.

Ağay, konkurstan jiırma eki balı  barlar ötedi dep ediñiz, bwl qalay boldı?-dedim jılağanday bop.

Eger 22 bal jinasañ tüsuiñ kerek,- dedi ol, stajıñ bar ma edi?

Joq. Mektepti biıl bitirdim.

Familiyañ kim?

Ädilov,

Qazir...qazir,- ol aldındağı qağazdarın közimen süzip şıqtı. Novosibirskige jiberip otırmız. Jılda bizden birer bala sonda baradı.

Quanğannan ne derimdi bilmey, auzım aşılıp twrıp qappın.

Eger mümkindigim joq, bara almaymın deseñ, onda osında qal. Kandidat qıp alayıq. Ornımnan atıp twrdım.

Ağay-au, Novosibirski twrmaq, Arktikağa jiberseñiz de baramın.

Onda, jaqsı,-dedi dekan külimsirep.

Sau bolıñız. Sizge köp-köp raqmet, ağay!

Quanğanım sonşa esikti jabuğa şamam kelmey sırtqa jügire jöneldim.

Bwdan asqan quanış, bwdan asqan abıroy bar ma? Äyteuir, jürip kele jatırmın. Biraq qayda bara jatqanım özime de belgisiz. Äyteuir, mağan qanat bitkendey, wzın köşeni boylay kete bardım.

Söytip, meniñ ömirimde jaña kezeñ bastaldı. Aldımda beymälim qala, beytanıs dostar meni tosıp twrğan.

Alğaşqıda äjemdi sağınıp, balalardı oylap, onıñ üstine orısşadan qinalğanımmen, köp wzamay köndigip kettim. Mwndada jaysañ jigitter, jaqsı dostar tabıldı. Oquğa alañsız kiristim. Özimdi de, äjemdi de qinamas üşin, tüngi qarauıl bop jataqhananıñ qasındağı mektepke ornalasqam. Aqşamdı ünemdep, äjeme şay salıp twramın.

Söytip, bwrınğı dos-jarandar birte-birte wmtıla bastalğanday. Tek, meniñ jadımda qalğan bir aq jan boldı. Ol –Gülnaz edi. Gülnazdı qanşa wmıtuğa tırıssam da, wmıta almadım.

Tipti Olyamen dostasıp jürgen de de ol esimnen şıqpadı. Ol'ga körşi gruppada oqidı. Taldırmaş kelgen aq sarı ädemi qız. Alğaş mağan onıñ boyında da Gülnazğa tän qasietter bar siyaqtı köringen. Än aytadı, keremet bişi, gruppanıñ komsorgi. Gitarada oynağanda süp-süyrik sausaqtarına köz ilespeydi. Bir keşte tanıstım da, änine ıntıq boldım. Biledim. Sol küni Olyanı üyine şığarıp saldım... Biraq... Gülnaz meniñ jadımda mäñgige öşpeske qalıptı.

Älginde qozğalğan bizdiñ poezd, öziniñ bir qalıptı jürisinen tanar emes.

Al meniñ tırp etuge şamam joq. Äli sol «wyıqtağan» qalpım. Bir sät kişkene qızdıñ dausı şıqtı.

Mama, su...su işem...

Qauın kesip bereyin be?

Joq, su işkim kep twr.

Twra twr, onda.

Kelinşektiñ kupeden esikti sart etkizip, şıqqanı bilindi. Osı kezde basımdı köterip kişkene qızğa qaradım. Qağazğa birdeñelerdi şimaylap otır. Aumağan Gülnaz. Tek qabağı Jeñistiki sekildi. Şaşı da soğan tartıptı. Olar üylengeli altı-jeti jıl bolıp qaptı-au.

Iä, onda men instituttı jaña bitirip kelgen kezim.

Diplomımızdı qorğağan soñ, meni Almatığa böldi. Astana bayağıdan özgerip, säulettene tüsipti. Özgermegen tek qana men siyaqtımın. Bayağı sol boydaq qalpım.

Äjemniñ de bwl ömirden ketkenine eki jıl uaqıt ötken. Men üşinşi kursta jürgende qaytıs boldı. Jerleuine äreñ ülgerdim. Ülkender keluime qaratıp üş kün tosıp otırıptı. Äjem közin jwmarda «Oraşım kelgenşe küte twrıñdar» dese kerek. Ökinişim- aqtıq ret aynalasına qarağanda qasında bolmağanım. Janıma osı qattı battı. Jerlegen küni özime iştey: «Aynalayın, äjetay! Tirliginde qızığımdı körmediñ. Kelin jwmsap, ne jas iis iiskemediñ. Amalım qanşa? Biraq... tiri bolıp, jer basıp jürsem talay äli kelermin. Keliniñmen kelgen kezde basıña gül egermin. Sosın balalarıma «Mwnda meniñ eñ asıl adamım bar. Mwnda bwl ömirden bir men üşin baz keşken eñ ayaulı, eñ qamqor äjeleriñ jatır» deymin.  Basıña appaq kümbez ornatam. Bwl öñirde bolmağan estkertkiş qoyarmın» degem.

Odan beri de eki jıl öte şığıptı-au...

Samoletten tüsken küni auılğa äjemniñ basına barıp qayttım. Qazir bizdiñ üyde Ämirtay otır. Bıltır üylenip bölek şıqqan. Oğan da şükir dedim. Meniñ ösken şañırağımda dosım bar ğoy, äyteuir.

Auıldan kep ministrlikke kirdim. Äzirşe qaladağı jobalau institutına qabıldaymız dedi. Sonıñ özine qattı quandım.

Sırtta jañbır sebelep twr eken. Ayaldamağa jaqındağanımda jazğı jauın töpey jöneldi. Anda-sanda bir keler avtobustı tospay-aq, qonaq üyge taksimen-aq barmaqşı boldım. Maşinağa qol köterip dauıstay bastadım.

Kenet, bir taksi öte berip toqtadı. Qasımdağı bireuler jügire jönelgen soñ, ornımda twra bergem. Art jağımnan osı sät «Oral» degen dauıs şıqtı. Jalt qarasam bir äyel qol bwlğaytın sekildi. Oyım da däneñe joq... jetip kelsem...Gülnaz... meniñ bes jıldan beri körmegen, tek qana köñilimde köleñke bop, kökeyimde daq bop qalğan asıl da, ayaulı Gülnazım twr. Senerimdi de, senbesimdi de bilmeymin.

YApırma-au, janım, Gülnazbısıñ?-dedim. Ol mağan qarsı tüp-tüzu ayaqtarın sändene basıp qozğaldı.

Menmin, Oral. Menmin.

Bayağıdağı balausa müsin kemeline kelip tolısqan. Soqqan jelden üstindegi jwqa köylek jabısıp, qwlınşaq müsin odan sayın daralana tüsedi. Nağız aqqu moyın, arşın tös swludıñ özi bolıptı. Özgermegen tek qana sol janarı, özgermegen tek qana sol külkisi.

Ekeumiz de töpelegen jañbırdı elemey bir-birimizge qarasıp äli twrmız.

Men tanımay qaldım, Gülnaz.

Onda bay bolatın boldım. Ol sıñğırlap küldi.

Osı sätte artqı esikten bir jigit şıqtı. Birden tanıdım Jeñis eken. Üstinde appaq kostyum-şalbar. Moynında-galstuk. Özi tolığıp, qozı qarnı közge iliner jigit bolıptı. Bwyra şaşın, bir şekeden jarın qiyaqtay mwrt qoyğan.

Sälem berdik, Oreke,- dep Jeñis kele meni qwşaqtay aldı. Men de onımen qwşaqtasıp köristim.

Al jañbırda twra bermey, kel taksige otırayıq,-dedi sosın. Öziniñ dausı da, özgerip ketken sekildi. Qaşan keldiñ, äñgimeñdi ayta ber.

Bir jwma boldı,-dedim,-qazir sol ornalasam dep jügiristep jürgenim.

Qayda toqtadıñ?

Qonaq üyge, «Jetisudamın».

Mwnıñ endi wyattau eken, Oreke. Almatığa kelip alıp, qonaq üyde jatqanıñ qalay? Bizdiñ üyge kelmediñ be?-dep Jeñis mağan qaradı. Däl osı sätti paydalanıp men de kökeyimdegi kölbeñdep twrğan swraqtıñ şetin suırtpaqtap şığara bastağam.

Üy alğandarıñdı qazir estip otırmın. Qwttı bolsın,- dep sözimniñ soñın Gülnazğa arnadım. Üy bolğandarıña köp boldı ma?

Bolıp jatırmız,- dedi Gülnaz.

Kstati, jaqsı keldiñ. Alıstan kelgen qadirli qonaq degen osı. Oreke, oficial'nıy toyımız erteñ «Qazaqstan» restoranında boladı. Kel,-dedi jeñis. Qazir sol toydıñ şaruasımen jürmiz. Sıylı-sıylı adamdar bar degendey. Üylenu degen büginde qıp-qızıl päle eken ğoy...

Kelesiñ ğoy, Oral,-dedi Gülnaz.

Körermiz.

Kelmeseñ renjimiz,-Gülnaz mağan ötingendey qaradı.

Janarı ötiniş pen ökiniştiñ, qinalıs pen arpalıstıñ izin jasıra almay twrğan tärizdi.

Olar meni qonaq üyge qaldırda da, kete bardı.

Bölmeme kelip tösekke qisaya kettim. Şeşingem de kelmedi. Bıt-şıt bir küyge tüskem. Wmıtılıp, eskirip bara jatqan jaramnıñ auzın bireu tırnap alğan sekildi.

«Ärine, üy boluı kerek. Bolmağanda şe?» deymin işimnen. «Jeñis üylenbegende kim üylenui kerek?!» Gülnazda ne kinä bar? Bes jıl boyı bir ret habarlasıp, bes auız söz jazbağan adamdı tosatın kim edi sonşa. Ne kerek, oyım on bölek, sanam san bölek sol tüni tünimen tösegimde döñbekşip şıqtım.

Oylanıp-tolğanıp, aqırı toyğa barmaq boldım. Dwrıstap kiindim de bes tal appaq rauşan gül alıp, ertesinde restoranğa tartıp otırdım.

«Qazaqstannıñ» aldı qiqı-jiqı maşina. Sapırılısqan jwrt.

Kire beriste eki jas jigit twr. Şaması Jeñistiñ dostarı bolu kerek. Dereu jwrttı şeşindirip, üstiñgi qabatqa jol körsetip jatır. Dañğaraday restoran saltanattı küyge bölengen eken. Bwrışta on şaqtı muzıkant qwyqıljığan äuendi äuelete oynaydı. «P» ärpine wqsas qoyılğan stoldardıñ eñ törine ülken tükti kilem ilinipti. Üstine: «Jeñis, Gülnaz toylarıñ qwttı bolsın!» degen jazu bar.

Gülnazdıñ äpke-jezdesimen, Jeñistiñ tuğan-tuısqandarımen amandasıp şıqtım. «Toylarıñız qwttı bolsın!» dep niet bildirdim. Olar da qoğaday japırılıp, meniñ hal-jağdayımdı swrap jatır. Bir qızığı klastas, köz körgender wşıraspadı.

Sälden keyin änşiler «Jar-jardı» bastay jöneldi. Jwrt esik jaqqa entelep, ekige jarılıp twrıp jatır. Men de şet qalmay olarğa ere berdim. Osı sät baspaldaqtan köterilip kele jatqan jas jwbaylar körindi. Qolında appaq qolğabı, basında fatası, üstinde appaq wzın köylegi bar Gülnazğa közim tüsti. Beyne aqqudıñ kögildiri tärizdi. Jüregim şanşıp ötken siyaqtandı. Gülnaz basın tömen wstap, Jeñispen jwptasıp, jaylap basadı.

Iä, Iä! Men Gülnazdı däl osınday küyinde  körsem dep qiyaldağam. Däl osınday dumanda qatar jürsem dep edim. Sol kün, mine, bwgin tuıptı. Biraq Gülnazğa jar boludı mağan emes, jolı bolıp, bağı janğan Jeñiske jazıptı.

Endi bir kezde jas jigittiñ bireui şampan atıp, jas jwbaylarğa  bettegen. Qarasam, Gülnaz ben Jeñistiñ qoldarında bokaldarı joq eken. Şampan bolsa köpirşip, ekeuiniñ aldarına tögilip jatır.

Qısılıp kettim. Özim üşin emes, mına jwrttıñ aldında Gülnaz üşin, sol qinaldı-au dep äbigerge tüskem. Oylap ülgergenimşe sonau-u joğarıdan aq lentağa baylanğan eki bokal däl aldarına tüse berdi. Quanğanım sonşa, ayqaylap jibere jazdadım. Däl osını kütkendey jwrt ta du qol soqtı. Ilpıldağan älgi jigit, közdi aşıp-jwmğanşa qoynınan qayşı suırıp, bantikti eptep qidı da, ekeuine  qımız qwydı.

Aq köbikti qımızben birge:

Baqtarıñ jansın!

Qosaqtarıñmen qosa ağarıñdar!

Übirli-şübirli bolıñdar,- degen tilekter tws-twstan jauıp qoya berdi. Qwyqıljığan köñildi äuen birte-birte jwrttıñ dausın estirtpey bara jattı. Gülnazdıñ jezdesi meni qoyarda-qoymay qasına otırğızıp alğan. Är tost sayın qımızğa tolı ryumkasın mağan qaray ala-ala jügiredi. Özi bayağıdan özgergen, betine äjim tüsip, qartayıp ketken sekildi.

Oraljan, kel alıp qoyalıq. Mwnday toy bizdiñ auılda endi qaytıp bolmas,-deydi.

Toy basqaruşı jigit kelesi bir qonağına söz berip jatqan. Osı kezde wzın boylı, şaşı appaq quday zor deneli swlu kisi mañ-mañ basıp üstimizge kirip keldi.

Qaydan körgenim jadımda joq, biraq körgen adamım sekildi. Jeñis ornınan atıp twrıp, tamadağa qolımen işarat jasağan. Eldiñ bäri japırılıp qarap jatır. Älgi kisi jas jwbaylarğa jaqındağan da, olar orındarınan öre türegeldi. Gülnazdıñ jezdesi şıntağımen meni türtip qaldı.

Kim ekenin biletin bolarsıñ? Asekeñ ğoy...

Qaysı Asekeñ?-dedim tanımay twrğanımdı jasıra almay.

Professor Sağındıqov!

«Professor Sağındıqov... Atağı bükil elimizge äygili Asekeñ. Qazaqtıñ maqtanı bolğan ülken ğalım osı eken-au!..»

Asekeñ gülin berip, Jeñis pen Gülnazdıñ mañdaylarınan süydi de, türegelgen qalpı qolına bokal aldı. Kündey kürkiregen dausımen söyley jöneldi.

Aynalayındar, zañdı nekeleriñ bayandı bolsın. Bwl öte quanıştı jayt: «Üy bolmay, küy bolmaydı» dep qazaq atamız beker aytpağan. Baqıttı bolıñdar! Sen, Jeñisjan, keleşegiñnen ümit küttiretin balasıñ. Oğan daua joq. Biraq ğılım jolı qiın jol. Oğan qaytpas qayratı bar, talanttı jas buındar qajet. Ol qayrat sende bar siyaqtı. Mine, qazir de seniñ serigiñe qarap riza bop otırmın. Jar tañday bilu de, bile-bilseñ talanttılıqtıñ bir türi. Al, jandarım, tağı da aytam, übirli-şübirli bolıñdar. Qadamdarıña gül bitsin. Käne, sol üşin alıñızdar!

Asekeñ bokalın jas jwbaylarmen soğıstırıp jattı...

Wzamay jwrt üziliske şıqtı. Alğaşqı bidi jas jwbaylar bastap, sosın qalğandarı qosılğan. Basım auırğanday bop ketti. Aşıq terezeniñ aldına kelip twrdım. Sırttan jazdıñ jeli esedi. Mwrnıma jauın iisi keledi. Endi bir sät jastar jağı köñildi äuenge biley jönelgen.

Aytpaqşı, Jeñis politehnikalıq instituttı üzdik bitirip, qazir ülken zavodtıñ bir bölimine qaldırılğan. Diplomdıq jwmısı da öte qwndı taqırıp eken. Gülnaz JenPI-di biıl bitirgen. Bügingi toyda gruppası tügelge juıq jinalıptı. Bilep jürgen köp qızdar solar.

Jeñis qazir Sağındıqovtıñ qasında. Keudesine taqqan appaq gül anadaydan men mwndalaydı. Gülnaz bolsa bayağıday aşıq-jarqın. Qızdarınıñ ortasında bilep jür. Osı sät köñildi muzıka bitip, bayau tango bastaldı. Kenet, töbedegi lyustra sönip, bwrıştağı qızıl-jasıl eki şam janğan. Bir qarasam küyeu jigit Asekeñe qızu äñgime aytıp, bir närseni tüsindirip jatır eken. Jüregimniñ dürsilin äreñ basıp, Gülnazğa jaqındadım.

Bileuge bola ma?

Ärine. Boladı, ağay!- Gülnaz söziniñ soñın oynaqılana ayttı.

Ekeumiz qwşaqtasıp bilep jürmiz. Mwrnıma keremet bir iis sudıñ,  sosın bayağı mağan tanıs qız şaşınıñ iisi keldi. Qwşırlana-qwşırlana iiskedim. Al muzıka tipti ğajap! Gitaradan sızdıqtay şıqqan saz jüregimdi suıra, alıs bir düniege jetelep bara jatqanday. YApırma-au, mınau netken äuen! Däl meniñ qazirgi halimdi, ne öli emes, ne tiri emes, meniñ del-sal küyimdi däl tauıp twrğan tärizdi. İşimnen «janım,-dedim,- seni körgenime şükir». Osı kezde Gülnaz söz bastadı.

Nege ündemeysiñ?

Ne deymin?

Qaydan bileyin,- dedi ol mwñayğanday.

Men Jeñis jaqqa wrlana köz tastap edim, ol Sağındıqov ekeui tömenge tüsip bara jatır eken. Osı kezde Gülnaz sözin qayta jalğadı.

Nege hat jazbadıñ? Tipti bir ret habarlaspadıñ ğoy...

Odan keler ne payda...-dep sözimdi irke berdim.

Toy üstinde jolığıp, ökinişke tolı işki sırımdı aqtarıp qaytemin?

Azdan soñ:

Men seni san ret tüsimde kördim,-dedi ol.

Men de seni talay-talay kördim, Gülnaz.

Qasımızdan bireuler döñgelenip öte berdi. Gülnaz özin-özi toqtata almağanday tez-tez söyledi. Üni tipti sıbırlap şığadı.

Nege erterek kezdespedik eken? Men seni tostım. Eñ bolmasa bir ret habarlasar dep küttim. Tört jıl boyı Jeñis te keluin qoymadı. Biraq men oğan bir ret bilegimnen wstatpap em...

Gülnazdıñ dausı dirildep ketti. Men de tamağıma birdeñe keptelgendey jwtına berdim. Kenet eşkimge de qaramay jılağım keldi. Mına jwrttı eleñ qılmay «Gülnaz, janım meniñ, mwñaymaşı, jılamaşı» dep onıñ közinen, mwrınan, şaşınan, betinen, erninen süygim keldi. «Süygen eken ğoy, süygen eken ğoy» deymin tağı işimnen.

Men seniñ kütkeniñdi bilsem... Eger bilsem, ättegen-ay... Bilmedim ğoy, bilmedim men aqımaq,-dedim sosın.

Aqımaqsıñ, ärine, aqımaqsıñ,-dedi  mağan Gülnaz da.

Osı kezde ekeumiz de bir-birimizge qaray qaldıq. Ekeumiz de bayağı, sonau balalıq şaqtı oylağan sekildimiz. Osını sezgendey Gülnaz külip jiberdi. Men de küldim.

Esiñde me, Oral, seniñ aytqanıñ: «Toyıñda appaq fata, aq köylegiñmen alıp qaşam dep ediñ ğoy». Jüregim tağı şanşıp ötken tärizdendi. Şınında da, däl qazir: «Ketelik, janım. Bizder bir-birimiz üşin jaralğan jandarmız. Jür, Gülnaz. Bärin-bärin wmıtayıq ta, eşkim joq iesiz jerge keteyik. Sonau Qiır Şığısqa, bolmasa mağan tanıs Novosibirskige tartayıq. Söytip, baqıttı ömir keşeyik. Aqırı biz bir-bimizdi süyemiz ğoy» degim keldi. Biraq ayta almadım. Öytkeni men ömirde bir ret qatelik jasap, Gülnazdı auılğa masqara etkem, «Gülnaz degen qız üşin ana Oral aqımaq, kisi atıptı. Bar kinä ana qızda» degizgem. Endi ekinşi ret öltirmeymin.

Sondıqtan bar aytqanım:

Qoyşı, Gülnaz, boldı. Ol...balalıq qoy. Balalıq.

Gülnaz kürsine ayttı:

Tağdır degen osı eken-au...

Şıdamadım osı kezde.

Janım,-dedim. Gülnaz,- dedim. Men sağan zor baqıt tileymin. Qayda jürseñ aman bolşı. Aqırı bizderge birge wşuğa jazbağan eken. Amal qanşa...

Kenet Gülnazdıñ janarınan möldir tamşı ırşıp ketti. Qalay sürtkenimdi özim de bayqamay qappın. Gülnaz basın kölegeylep, eñkeye tüsti de, sırtqa qaray tez-tez basıp şığıp ketti.

Terezege keldim. Dalada nayzağay oynap jarq-jwrq etedi. İle-şala şelektep jazğı jauın qwya jöneldi. Terezeni sabalap, örşelene wrğılaydı.

Kenet köñilim köterilip qoya berdi. «Ömir degen qanday ğajap! Barmağın tistep twrıp, jüregi qan jılap twrıp ta adam degen key kezde küledi eken-au, küledi eken-au?!».

Poezd jüytkip kele jatır.

«Apır-ay, Gülnaz da Almatığa bara jatır ma? Jeñis qayda eken? Joq, jwmısı bolıp qolı timedi me?» Gülnaz ben Jeñistiñ Şımkentke köşip ketkenin osıdan üş jıl bwrın estigem. Jeñisti sol bir qaladağı ülken bir zavodta direktordıñ orınbasarı degen. Odan beri talay uaqıt ötti. Endigi direktor da bolğan şığar...

Olarmen habarlasar mümkindik te bolmadı. Qazir men Almatıdağı Säuletşiler odağındamın. Köne eskertkişterdi qalpına keltiru, sirek kezdesetin mavzoleyler jöninde ğılımi jwmıs jazıp jürmin. Osı jolı da sonau Qızılordanıñ alıs bir audanına barıp, köne kümbezderdi körip qayttım. Bir jetige sozılğan komandirovkadan oralğan betim bolatın. Bıltır äjemniñ basına aq kirpişten eskertkiş twrğızğam. Jobasın özim sızdım. Töbesi döñgelek, eskişe, qazaqtıñ köne zamanındağı ülgisimen saldım. Qazir eldiñ bäri auzınan suı qwrıp, tamsanıp jür deydi. Biraq äjeme äli künge ekeu bolıp bara almay jürmiz. Qanşama ret üy boludı oylasam da, bir reti kelmey-aq qoydı. Gülnazdıñ soñğı habarın sol jolı äjeme barğanda Ämirtay aytqan. Şımkenttegi mädeniet institutında muzıkadan sabaq beretin körinedi. Twrmıstarı jaqsı deydi.

Äli künge, arada birneşe jıldar ötip ketse de Gülnazdı men wmıtqam joq. Oñaşa qalsam, bolmasa mahabbat turalı kino körsem, eriksiz sol künder jadıma oraladı.

Jürdek poezd bir qalıptı qozğaladı. Terezeniñ sırtındağı bağanalar men töbeler qol bwlğap qalıp jatır. Kün keşkirip, kupe işi ısi bastağan sekildi.

Men basımdı kötergende kişkene qız  mağan qaradı. Men oğan közimdi qısıp em, ol jımiıp küldi.

Atıñ kim?-dep swradım.

Janar...

Janar. Atıñ qanday jaqsı. Öziñ de ädemi qız ekensiñ. Suret salıp otırsıñ ba?

Iä,-dedi qız. Mınau-mamam ekeumiz... Ol qağazğa  salğan suretin körsetti.

Tüu, netken ğajap suret edi,- dedim säbidiñ köñilin köteru üşin. Qanday ädemi salğansıñ.

Men almanı jaqsı salam,- dedi Janar maqtanışpen. Qazir köresiz...

Janar,-dedim,- seniñ mamañnıñ atı kim?

Gülnaz,- dedi qız mwrnın bir tartıp qoyıp.

O-ho!-dedim,-mamañnıñ da atı qanday ädemi. Al papañ şe, qayda papañ?

Qız kidirip qaldı da:

Papam joq,-dedi.

Nege?- dedim esim şığıp. Basıma neşe türli jaman oylar keldi.

Nege papañ joq? Ol qayda?

Papam bizben twrmaydı. Ol...tetya...tetya...Kamillamen twradı.

«Mässağan...sonda...sonda ajırasqan boldı-au, şaması. Mümkin emes!

Ne boldı eken?». Qazbalap qayta swradım. Swramauğa tağatım jetpedi.

Janar, Janarjan, meniñ atım –Oral. Oral ağa, bildiñ be? Mä, alma jeysiñ be... sen dwrıstap aytşı. Papañ senderden qaşan ketti?

Bilmeymin,-dedi qız iığın köterip.  Anada... men ortanşı gruppada jürgende ketip qalğan...

Sen...sen Janar qazir ülken gruppadasıñ ba?..

Iä,..dayındıq gruppasındamın...

Papañ sol ketkennen kelmedi me?

Joq...

Al qazir kimmen twrasıñdar? Mamañ ekeuiñnen basqa bireu bar ma?

Joq.

«Iä...iä...onda ayrılısqalı bir-eki jıl bolıp qalğan eken-au. Nege? Nege ajırastı eken?.. Eger ketip qalğan bolsa...onda Jeñis...özi ketken-au!..

Gülnaz!.. Gülnaz!.. Almatığa kelmey jürgen sebebiñ de osı şığar».

Kenet, esik sart aşılıp, kupege Gülnaz kirip keldi. Meni körip twrıp qalğan. Qolındağı bir şölmek susını susıp jerge tüsti de bıt-şıt boldı. Biraq onı eskergen bizder bolmadıq. Ekeumiz de bir-birimizge qadalıp qarap qalğanbız.  Gülnaz bosağağa süyenip äli twr. Ne derin de, ne isterin de bilmeydi. Mende tilim baylanğanday tek jwtına berippin. Tipti jüz jıl, mıñ jıl su işpegen adamdaymın...

Döñgelekter zır aynaladı. Jürdek poezd arman qala – Almatığa asıqqanday.

Al biz, bir-birimizden köz almay äli twrmız.

Poezd jüytkip bara jattı.

Abai.kz

7 pikir