Särsenbi, 14 Qaraşa 2018
Anıq-qanığı 1282 6 pikir 13 Tamız, 2018 sağat 16:23

Jaqıp Asanov. «Divandı blogerler» jağdaydı uşıqtırıp jiberedi

Qwrmetti äriptester, sud'yalar!

Bwl sizderge törtinşi hatım. Ol bizdiñ jauapkerşiligimiz jaylı. Käsibi jäne jeke.

Birinşi. Ärbirimizdi tağayındağan nemese sud'yalıqqa wsınğan Elbası. Bizge memleket atınan sot töreligin iske asırudı senip tapsırdı. Sondıqtan Prezident aldında da, qoğam aldında da, ärbir azamat aldında da käsibi jauapkerşilik arqalaymız. Halıqtıñ sapalı sot töreligine swranısın qanağattandıru – bizdiñ kün sayınğı mindetimiz.

Jaqındarımız ben tuıstarımız aldında da jeke jauaptımız. Sud'ya retinde de, twlğa retinde de olardıñ aldında arımız taza, bedelimiz kirşiksiz boluı tiis.

Sondıqtan sizderge ötiniş – keñesu bölmesinde qalıp, sot şeşimin şığarğanda tım bolmasa bir ret iştey qaytalañız:

«Men zañdı jäne ar-ojdandı basşılıqqa alamın».

Ekinşi. BAQ-ta, äleumettik jelilerde biz turalı, men turalı ärtürli äñgimeler bar. Şeşimderimen qwqıqtı qalpına keltirgen, ädil aqtağan sud'yalar jaylı da jaqsı pikirler köp.

Sın da bar, negativ te bar. Tipti, men reformatormın ba älde wranşıl, sözinen isi aspaytın demagogpin be degen swrau jürgizilgen eken.

Mwnıñ barlığına tüsinistikpen qaraymın. Mwnı men dwrıs jaqqa bağıt silteytin, qolğa alğan şaralarımızdıñ dwrısbwrıstığın körsetetin kompas retinde qabıldaymın.

Ras, keyde «divandı blogerler» jağdaydı uşıqtırıp jiberedi. Biraq, mäsele olar jaylı emes. Mäsele sottıñ zañsız şeşimderinen zardap şekken; jeke qabıldauıma kire almay jürgen; jekelegen sud'yalar men jalpı jüyemizdiñ kemşilikterin aşıp körsetip jürgender jaylı. Sot salasına janı aşıp, şırıldap jürgender turalı. Mwnıñ bäri bizdiñ jwmısımızğa berilgen şınayı bağa.

Biz arqılı milliondağan adamdar men biznestiñ tağdırı ötedi. Ötken jartı jılda audandıq, qalalıq sud'yalar 1,8 mln. 800 mıñ is pen materialdı şeşken. Jwmıs künderine bölsek, ärbir kün sud'yalar naqtı qılmıstıq, azamattıq, äkimşilik ister men materialdar boyınşa 13,5 mıñ şeşim qabıldadı degen söz. Ärbir sud'ya orta eseppen 7 qorıtındı şeşim qabıldaydı.

Joğarğı Sotta 8 182 şeşim qabıldanğan. Künine – 67 degen söz. Bwl kürdeli, köpepizodtı ister.

Ras, sizderge tüsetin salmaq anağwrlım. Äsirese, Almatıda, Astanada, basqa iri qalalarda. Bir sud'yağa ayına 300-ge deyin is. Sizderdiñ qanday auır rejimde jwmıs isteuge tura keletinin qorıtındı keñeste ayttım. Qızmet babına oray ärdayım daudamaydıñ ortasında jüremiz. Sol sebepten sud'yalardı sot töreligine qatıstı emes artıq, qajetsiz jwmıstan bosatu üşin tüzetuler äzirlep jatırmız.

Äriptester, kün sayın jüzdegen şağım alamın. Köbisi jeke qabıldaudı swraydı. Adam Joğarğı Sot Törağasına baruğa mäjbür bola ma, joq pa, ol sizderge baylanıstı. Jergilikti jerde jwmıstarıñız sapalı bolğan sayın halıqtı da Astanadan ädildik izdeuge mäjbür etpeymiz, olardı äurege salmaymız.

Ökpesi barlar ädiletsiz dep sanaytın sud'yalardı jwmıstan bosatudı swraydı. Ärine, barlığı zañger emes. Köbisi qwqıqtıq proceduralardıñ qır-sırın bile bermeydi. Sot jüyesi birinşi basşısı kez-kelgen qızmetkerdi jazalap, jwmıstan bosata alatın basqa memlekettik organdarğa wqsamaydı. Bizde olay emes. Ärbir sud'ya şeşimdi özi qabıldaydı. Basqa sud'ya, ne jergilikti sottıñ törağası, ne Joğarğı Sottıñ Törağası aralasuğa, oğan nwsqau beruge qwqı joq.

Sot töreligin iske asırğan kezinde ärbir sud'ya täuelsiz, tek zañ men işki nanımğa, ar-ojdanğa bağınadı. Eşkim de sud'yanı jaydan-jay jwmıstan bosata almaydı. Bwl kürdeli, birneşe satılı procedura.

Özderiñiz bilesizder, sud'ya üstinen şağım tüskende tekseru jasaladı. Eger zañsızdıq rastalsa, sud'yanıñ qızmet ornına oray oblıstıq sottıñ nemese Joğarğı Sottıñ jalpı otırısınıñ töralqası tärtiptik öndiris qozğap, materialdardı Joğarğı Sottıñ Sot jyuriine joldaydı.

Sud'yanıñ kinäsi däleldense, oğan eskertu, sögis jariyalanadı nemese qızmetinen bosatu jaylı wsınıs jasaladı. Mwnday wsınıs bölek memlekettik organ bolıp tabılatın jäne Joğarğı Sottan derbes Joğarı Sot Keñesine joldanadı.

Etikağa qatıstı zañsızdıqtı Etika jönindegi komissiya qaraydı. Sodan soñ joğarıda atalğan proceduralar bastaladı.

Sot şeşimin qabıldağannan keyin bir jıl ötse, onda sud'ya jazağa tartılmaydı. Al, şeşimniñ zañsız ekenin biz köbinese is barlıq satılardan ötkennen keyin ğana bilip jatamız.

Zañsızdıqtar boyınşa sud'ya Joğarı Sot Keñesine, al etikanı bwzu boyınşa Sud'yalar odağına şağım keltiruge qwqılı. Bwl da bölek procedura.

Basqaşa aytqanda, sud'yanı jauapqa tartu üşin belgilengen tärtip pen şekteuler bar. Joğarğı Sot Törağası öz qalauı boyınşa sud'yanı jazalay da, jwmıstan bosata da almaydı.

Bwl ğasırlar boyı qalıptasqan tärtip. Sot töreliginiñ principi. Barlıq damığan elderde osılay. Bizdiñ Konstituciya men zañdarda da solay. Bwl memlekettik jäne memlekettik emes qwrılımdardan, sot organdarınıñ basşılarınan, sonıñ işinde Joğarğı Sot Törağasınan, täuelsiz bolu üşin kepildik.

Iä, jazalau mehanizmi wzaq äri kürdeli. Bwl bizge jaqsı qorğan. Biraq, mwnday procedura adal, sauattı sud'yaları köp, zañdı belden basatın sud'yaları az sot jüyesine arnalğan.

Bizde, ökinişke oray, sud'yalıqqa ümitkerlerdi irikteu jüyesi özin aqtamay otır. Sonıñ kesirinen bizge jeke qasietteri jağınan da, käsibi qabiletteri jağınan da «kezdeysoq» kadrlar enip ketken. Sondıqtan qateler de köp, jemqorlıq ta bar. Ötken jılı halıqaralıq sarapşılar aytqanday, sottarımızda komandalıq-äkimşilik ädis te qoldanıladı.

Sud'ya şın mäninde täuelsiz bolsın desek, mwnıñ barlığınan arıluımız kerek. Ol üşin birtindep zañdarımızdı jetildirip, ärbir sud'yanıñ jeke jauapkerşiligin arttıramız.

Ötken 8 ayda birde-bir sud'yanı qabıldağan joqpız. Al, vakansiya köp – 10%. Layıqtılar joq emes. Bar. Biraq, olardı dwrıs irikteu kerek. VSS-pen birge onı tübegeyli özgertip jatırmız.

Üşinşi, eñ mañızdı närse. 13 şildedegi jartıjıldıq keñeste barlıq sot satılarınan ötken naqtı ister men öreskel zañsızdıqqa jol bergen sud'yalardı atağanımda äleumettik jeliler şulap ketti.

Bwl sot aktileri «qisıq» şığarılğan. Eşkim eşteñe tüsinbesin dep, şeşimniñ tilin barınşa kürdelendirip tastağan.

Bwdan şığaratın qorıtındı ekeu. Sud'ya ne sauatsız, yağni zañdar men sot töreliginiñ principterin bilmeydi, ne ol bireudiñ müddesin qorğaştaydı.

«Bir qwmalaq bir qarın maydı şiritedi» deydi. Bizde de solay. Sud'yanıñ bir «solaqay» şeşimi bükil jüyemizge sın tuğızıp, jwmısın taza, sauattı jasap jürgen basqa sud'yalardıñ jwmısına ziyanın tigizedi.

Tipti, zañdardı özgertsek te onday sud'yalardıñ tärtibin tez özgertu ekitalay. «Qolmen basqaru» rejimine köşip, olardıñ sanasın, oy-örisin özgertpesek bolmaydı.

Sondıqtan eki närse:

a) Qorıtındı keñeste atı atalğan sud'yalar boyınşa Sot jyurii tiisti tärtippen olardıñ jauapkerşiligin qarauda;

b) Aldağı uaqıtta da osınday ister men faktilerdi onlaynrejimde köpşilik talqığa şığaramız. Qırküyek ayınan bastap zañdı ayaqqa taptağan ärbir sud'yanıñ atın ataymız.

Bwl mäjbürli şara. Mwnday qadamğa baru mağan da oñay emes. Biraq, mwnıñ bäri – sot töreliginiñ müddesi üşin. Mwnday qajettilik keyin joyılatınına senimdimin. Sol sät neğwrlım tezirek kelse, odan wtatın, eñ aldımen, özimiz.

Jaqıp Asanov. QR Joğarğı sotınıñ törağası

P.S. Qalıptasqan dästürden auıtqıp, sizderge kitap emes, 2 fil'mdi körudi wsınamın:

- «The Great Debators» - «Ülken dauşılar»;

- Viktor Gyugonıñ «Şettetilgender» romanınıñ ekranizaciyası.

Bwl tuındılardağı adam qwqığı, sot töreliginiñ negizderi, şeşendik önerdiñ qajettiligi jaylı tereñ ideyalarğa biz jii oralıp twrğanımız jön.

Abai.kz

6 pikir