Seysenbi, 12 Qaraşa 2019
Bw ne mazaq? 6291 20 pikir 10 Qırküyek, 2018 sağat 09:50

Dos Köşim. Ereymentaudağı jağday tilaralıq kikiljiñ tuğızuı mümkin

Ereymentaulıqtar 15-16 qırküyekte audandarınıñ qwrılğandarına 90 jıl tolğanın atap ötpekşi. Osı toyğa tartudıñ «kökesin» oblıstıñ äkimi aldın-ala berip qoyğanğa wqsaydı - qazaqtildi audannıñ äkimdik qızmetine qazaq tilinen maqrwm jandı tağayındaptı.

Audannıñ atqaminer azamattarı äli esterin jinay almay otır. Wyalğan tek twrmas degendey, orıstildi jaña äkim men orıs tilin bilmeytin auıl äkiminiñ arasında bolğan äñgimeni anekdotqa aynaldırıp, bizge de aytıp berdi. Ne külerimdi ne jılarımdı bilmey men twrmın.

Ökinişke oray, bwl – etimiz üyrenip ketken, qalıptı oqiğa siyaqtı. Memlekettiñ tilin bilmeytin mıñdağan basşılar arqaların keñge salıp, qızmetterin atqarıp, jaybaraqat jürip jatır. Öz memleketiniñ tilin bilmeytin Parlament deputattarı, senatorlar bar, tilderin şaynap söyleytin ministrler men äkimder de jeterlik. «Arhitolerenttı» memlekettiñ «arhitoleranttı» («namıssız» degen sözdiñ balaması dep tüsiniñizder) qazaqtildi azamattarınıñ bir böligi bwl jağdayğa män bermeuge tırısıp, orısşağa bas şwlğudan jazbasa («bastığıñ soqır bolsa, bir köziñdi qısıp jür» degen wstanım), tağı bireuleri erteñgi küni men qızmetin oylap işten tınıp jür. Qwdayğa şükir, qazaqtildi azamattardıñ basım köpşiligi qostildi jandar, olarğa orıs tilin tüsinu qıyındıq keltirmeydi. Al «menimen qarım-qatınas jasau üşin sender meniñ tilimdi üyrenip alıñdar, al men senderdiñ tilderiñdi üyrenip äure bolmaymın» deytinder, osını jaqsı paydalanuda.

Alayda, bwrınğı Keñes Odağında bolğan elderdiñ de, Qazaq eliniñ de tildik jağdayı jıl ötken sayın özgerip keledi. Soñğı mälimetterge qarağanda, özbek azamattarınıñ 60 payızı, täjikterdiñ 67 payızı orıs tilin müldem bilmeydi eken. Qırğız ağayındardıñ da teñ jartısı orıs tilin «qaqpaydı». Al gruzinderdiñ işinde orıs tilin biletinderdiñ soñğıları - 90-jıldarı äskerge barğan jandar... Baltıq jağalauındağı elderdi aytpay-aq qoyalıq. Al qazaq azamattarınıñ işindegi orıs tilin bilmeytinder - 18 payız. Sondıqtan, meniñ oyımşa, Ereymentaudağı oqiğa – äli aldımızdan şığatın, büginnen bastap naqtı şeşimin tappasa, tilaralıq kikiljiñge alıp keletin tötenşe jağday. Bügingi qoğamnıñ twraqtılığın saqtap otırğan qostildi qazaq qauımı birtildilikke auısqan uaqıtta  (bwl – tabiği zañdılıq, onı toqtatudıñ jalğız jolı – qazaq tiliniñ ornına orıs tiline memlekettik status beru), eki tildik toptıñ özara tüsinisui – qoğamdıq-äleumettik problemağa aynaladı. Estuimşe, Ereymentau audanındağı eki auıldıñ äkimi – kezinde oralman atağın alğan, «ana tilimde erkin söylep, ömir sürsem eken!» dep eline kelgen azamat. Olar orıs tilin bilmeydi jäne biluge de mindetti emes. Äñgime eki äkimde de emes, sol jerde ömir sürip otırğan barlıq qazaqtildi azamattarda, olardıñ öziniñ ana tilinde (jäne memlekettiñ tilinde) söyleu qwqığında bolıp otır. (Menimen pikirlesken azamatardan «endi ne isteymiz, orıs tilin üyrenemiz be...» degen siyaqtı sözderdi de estip qaldım).

Bwl, ökinişke oray, - bügingi biliktiñ bolmısı. Qazaqtildi audanğa qazaq tilin bilmeytin äkimdi tağayındağan basşı – ne memlekettiñ sayasattan eşqanday habarı joq adam, nemese aşıqtan-aşıq qazaq halqına qarsı arandatu jasap otır. Meniñ basqa berer bağam joq. Eñ qorqınıştısı - Oblıstıq mäslihattıñ, memlekettiñ basqa da baqılau organdarınıñ ünsiz otırğanı...

Al Ereymentaulıqtardıñ aldında eki ğana jol twr: biri - özderiniñ ana tilderinde söylep, ana tilderinde jazudı jalğastıru da, ekinşisi – şege tauıp alıp, biriniñ közderin biri şığaru («bastığıñ soqır bolsa...»).

Aytpaqşı, Ereymentaudıñ kireberisinde Bögenbay batırdıñ eskertkişi twr. Ereymetau – barşa qazaqtıñ qwrmet twtatın, jaudan beti qaytpağan Bögenbay batırdıñ eli.

Dos Köşim, qoğam qayratkeri

Abai.kz

 

 

20 pikir