Düysenbi, 20 Mamır 2019
46 - söz 1533 13 pikir 13 Aqpan, 2019 sağat 11:58

Qazaq pen qauipsizdik antonimder sekildi me, qalay?

Ötken demalısta Aqbwlaqqa barıp, şañğı teptik. Tepkende qalay, üyrene bastadıq! Bir bayqağanım, qazaqtardıñ sanı köp. Qazaqtar bolğanda da özim siyaqtı auıldıñ tabiği qazaqtarı. Osıdan şamamen 15 jıl bwrın Şımbwlaqqa barğanımda alğan äserim äli esimde. Qazaqtar qayda desem, bir dosım "qazaqtar demalıstı dastarxan basında, qonaqtardıñ qasında, ortağa etti alıp, äñgime-dükendetip ötkizedi" degen pikiri men üşin däyekke aynalıp ketken. Qazaq bos uaqıtın iä qonaq boluğa, iä qonaqqa baruğa jwmsaydı eken. Mwnı jaqsı ne jaman dep oy qorıtu bwl postıñ maqsatı emes.

Aytpağım, qazir şañğışılar qatarı köbeygen. Qalanıñ qazaqtarı emes, qazaqşa söyleytin kädimgi auılda tuıp ösken qazaqtar.
Biraq bir bayqağanım, biz qauipsizdikke köp köñil bölmeydi ekenbiz.
Aspa jolmen tau bökterin bağıttap kele jatırmız. Ayaqta şañğı. Tömende sırğanaq. Baqsam, qazaqtardıñ basında şlem joq. Keybir kisilerdiñ qolında tipti qolğap ta joq. Aspa jol ayaqtalıp, sırğanaqtıñ bastauınan tüsip qaldıq. Bizdiñ soñımızdan eki orıs jigiti ilesti. Biri şañğıda, biri snoubordta. Ekeuiniñ basında da şlem. Kiimi de qısqı sportqa arnalğan.
Köp wzamay qwladım. Demalıp alayın dep jambastap jatırmın. Maşıqtanğandar qwldilap bara jatır, men siyaqtı jaña bastağandar äne-mine qwlap qalam dep qoltırañdap sırğıp bara jatır. Janımnan jiırma adam ötti-au.
Bäriniñ basına qaraymın. Qazaqtıñ köbinde şlem joq.
Özimniñ basımdı sipalaymın. Şlem meniñ basımda da joq.

Nege? Sebebi, şañğını 5 mıñ teñgege jalğa aldıq. Şlem qosımşa aqşa eken. 1,5 mıñ teñge. Qwrsın, ne qılar derseñ dep, osı jaña ğana aqşa ünemdep qalğanım esime tüsti.

El kördim, jer kördim, azdı-köpti qızmet istedim, orta kördim degen meniñ özim qauipsizdikke salğırt qaraytınıma wyalıp bara jatırmın.

Amerikada da däl osınday tağı bir jağday bolıp edi. Balamızğa samokat aldıq. Mektepke sonımen barıp jürdi. Samokat satıp alarda Amazon dulığası men tizerligin qosıp wsınadı. Ey, ne qılar deysiñ dep, samokattıñ özin alğanbız.
Mektepke bara jatqan jolda oquşılar samokat teuip kele jattı. Amerikalıqtar. Bäriniñ bastarında dulığa, ayaqtarına tizerlik tağıp alğan. Sonı körip twrıp şlemdi aqırı almadıq qoy. Wyat-ay!
Jolda jöñkigen belsibetşiler de basına şlem kigen. Sonıñ bärin körip jürsem de qauipsiz ömir saltı mağan jwqpaptı.

Atırauda tört jıl istedim. Sonda mwnayşılar şeteldik kompaniyalardıñ qauipsizdikke qalay köñil böletinin añız qılıp aytadı. Şet
jağasın özimiz de kördik. Aytalıq, TŞO-ğa jinalısqa bara qalsañ, alğaşqı söz berilmes bwrın qauipsizdikke jauaptı adam şığıp, nwsqaulıq beredi. Ört bola qalsa, ğimarattan ana esikpen şığasıñ, mına esikpen şığasıñ... Sondağı oyım: Atırau qalasınıñ qaq ortasında ornalasqan qaladağı eñ qauipsiz ğimarattı ört şalar ma deysiñ!

Endi QMG men TŞO-nıñ qauipsizdik talaptarın salıstırıñız. Biletin adamdar tüsinedi. Talaptar boluı mümkin, biraq köpşilik nemqwraydı qaraydı.
Osınday jağdayda tap mennen bastap, qauipsizdik talaptarın xalıqtıñ ömir saltına qalay aynaldıramız?
Jaña ädetti üyretudiñ bir jolı - ayıppwl. Kezinde kölikte eşkim beldik taqpaytın edi. Ayıppwl salıp, zañ qadağalanğan soñ, bärimiz beldik tağıp jüretin boldıq.
Sergek şıqqannan beri jürgizuşiler tärtipti bolıp şığa keldi. Astananı aytamın.
Ekinşi jolı, qızmet satatındardıñ jwmısı qauipsizdik talaptarın eskeru kerek. Mäselen, şañğı bir bölek, şlem bir bölek emes, ekeui birge jalğa berilu kerek. Aspa jolğa kirer turnikette twratın jigitter qauipsizdik talaptarına say emes kiingen adamdardı sırğanaqqa jibermeu kerek. Sırğanaqqa kelgenderge aldımen qauipsizdik talaptarın tüsindirudi jolğa qoyğan jön.
Sol siyaqtı adam jüretin jerlerdiñ barlığında aldımen qauipsizdik qamtamasız etilu kerek.
Kez kelgen qauipter belgilenip, saqtandıru jüyesin qalıptastıru kerek.
Astanadağı bes büldirşin de qauipsizdik jüyesiniñ qalıptaspağanınan qırşın boldı.
Saqtansañ, saqtaymın degen söz qazaqtıñ qanına siñse de, ökinişke qaray, qauipsizdikke qırın qaraymız!

Şıñğıs Mwqannıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

13 pikir