Seysenbi, 17 Qırküyek 2019
Bizdiñ şeneunik 1831 3 pikir 5 Naurız, 2019 sağat 12:08

Arhimedtiñ qoyılım-esebindegi esepsiz madaq

Qazir jılına jer-jerde auıl, audan häm qala äkimderiniñ halıqqa esep beru kezdesuleri ötetini belgili. Mwnıñ soñı oblıs äkiminiñ osınday bas qosuımen ayaqtalatını tağı bar. Bwl jäne de jañalıq emes, jıl sayın qaytalanatın qwbılıs. Sondıqtan da şığar, mwnıñ özi jergilikti bilik twtqasın mıqtap wstağan äkimderdiñ özderin tek jaqsı jağınan körsetip, joğarı jaqqa wnap qaluğa tırısatın qalıptı dästürine aynalıp ketti. Bizdiñ oblıs äkimi Arhimed Mwqanbetovtiñ de halıqpen didarlasuı osınday taptaurın sarınmen, eski dağdımen ötti.

Negizinen bwl halıqqa esep beru emes, öñirdegi keremet tabıstar men qomaqtı körsetkişterdi jalañ bayandaudan arı asa almaytın jiınğa aynaldı. Oblıstağı köpten beri şeşilmey jatqan kürdeli problemalar  jaylı bwl kisi tipti de jaq aşqan joq. Onıñ ornına äkimniñ özi bilik basına kelgennen bergi tındırılğan jağımdı ister jipke tizigendey etip, ädemilep, tigin jatqızıp jetkizuge tırıstı. Biz, ärine, oblıs kölemindegi atqarılıp jatqan jağımdı isterdi joqqa şığarudan aulaqpız. Alayda, ömir degenimiz tek jalañ cifrlardan ğana twrmaydı ğoy. Mwnday kezdesu eñ aldımen halıqtı mazalap jürgen, alayda keyingi kezderi qiın tüyinge aynalğan özekti mäseleler qalay şeşu kerektigi jaylı keñinen pikir almasuğa bağıttalsa ğana, öz mindetin orındamay ma? Äytpese, onsız kün sayın jergilikti baspasözderde aytılıp ta, jazılıp jatqan äkimniñ jetistikteri de jetpey me? Ol üşin qanşama halıqtı jinap, kezdesu ötkizudiñ ne qajeti bar?

Al bizde qanşa aytılsa da äli künge deyin şeşimin tappay jürgen jayttar jetip artıladı. Özgesin bılay qoyğanda, twrğındardı gazben qamtu mäselesi aşı işektey sozılıp, talay adamnıñ jüykesin jwqartıp jür. Mäselen, gaz eldi mekenderge qwbır arqılı tartılğanmen, ol naqtı bir üylerge jete almay, adamdardı äure-sarsañğa tüsirip, halıqtı qaytadan kömirge auısuğa mäjbür etude. Öytkeni onı üyge tartu üşin atasınıñ qwnın swraydı. Sonıñ nätijesinde, mäselen, oblısımızdıñ Qaşar sekildi 12 mıñ adam twratın eldi mekeninde gazdı nebäri 283 adam ğana twtınadı eken. Bwl degeniñiz osındağı halıqtıñ 2 payızı ğana. Mwnıñ eşbir qwpiyası joq. Gazdı üyge äkelu tım qımbatqa tüsetindikten, adamdar odan amalsız bas tartuğa mäjbür. Al mwnday auıldar oblısımızda jetip artıladı.

Bir ökinşitisi, bwl kezdesude onday mäseleler tipti de auızğa alınbadı. Onıñ ornına jergilikti jerde de şeşimin tabatın jayttar swraq türinde qoyılıp, oğan sol audannıñ äkimderi ıldam-jıldam jauap berip jattı. Mwnıñ özi jañağı saualdar aldın ala dayındalıp, osı kezdesuge ädeyi äkelindi me degen orındı kümän bas köteredi. Mäselen, şalğaydağı Qarabalıq audandağı Börli auılında halıq auız sudan zardap körip otırğanı, oğan qaşan su qwbırı tartıladı degen saualğa audan äkiminiñ jauabı da dayın eken. Birden-aq «Su boladı. Ol üşin 890 million teñge bölindi. Ol jwmıs biıldıñ özinde bastaladı» degen tap-twynaqtay jauap alındı. Al tağı bir «Qostanay audanındağı Nadejdin auılındağı mektep äbden eskirgen, ol qaşan jöndeledi?» degenge sol audan äkimniñ orınbasarı Meyram Sökitbaev ta mektep oquşısınday dayın eken. «Bwl mektepte 147 bala oqidı. Onı jöndeu 361 million teñgege tüsedi» dep qısqa da nwsqa jauap qaytardı.

Jalpı, mwnday swraqtar bwl kezdesude az bolğan joq. Bizdi tañ qaldırğan ol emes. Tek bizge «mwnıñ özi aldın ala dayındalıp, swrıptalıp, äbden pısıqtalıp kelgen dünie emes pe?» degen kümändi saual maza bermey qoydı. Äytpese älgindey problemanı sol jerde şeşuge nege bolmasqa? Ol üşin kemi 300 şaqırım bolatın jerden osında keludiñ, bwl üşin oblıs äkiminiñ esep beruin kütudiñ qanşa qajettiligi bar? Bwl mäsele kezinde ötkizilgen audan äkiminiñ esep beru kezdesuinde nege şeşimin tappaydı? Aytpaqşı, sanap otırsaq oblıs köleminde mwnday 575 kezdesu ötkizilipti, oğan 54 mıñ adam qatısıp, öz saualdarın alğa tartqan. Mwnı az deseñiz, är  äkiminiñ öz blogı tağı bar. Nege osılarğa jüginbeske?

Kezdesudiñ ayaqtaluı özindik bir hikaya. Bir audannan kelgen (dwrıs arnayı avtobustarmen äkelingen) köpti körgen, aqıl toqtatqan deytin aqsaqalımız mikrofonğa jetisimen oblıs äkiminiñ isterin jer-kökke siğızbay maqtasın kelip. Oypıray, ne degen sözge jetik deseñizşi. «Siz bizdiñ oblıstı adam senbeytin biikke köterdiñiz. Bizdi tastap eşqayda ketpeñiz. Siz ketseñiz mwndağılar müldem qarañ qaladı» degen sıñaydağı jalañ madaq pen orınsız maqtauğa tolı söziniñ bwl jerge qanday qatısı bar ekenin müldem tüsinbedik. Oblıs äkiminiñ «Aqsaqal, lebiziñge rahmet. Alayda mwnday madaq bwl jerde orınsız» dep toqtau salmauına qarağanda, Arhmiedtiñ janına jaylı tigen tärizdi. Sodan soñ tağı bir ardagerimiz  «Endi bwl kezdesu bir jarım sağatqa sozıldı. Osımen mwnı doğarayıq» degen ündeu tastadı. Mwnı jinalğan jwrt wzaqqa sozılğan du şapalaqpen qarsı aldı.

Bitti. Şımıldıq tüsirildi. Äkim kezekti mindetin orındap, köñili jaylandı. Jwrt taradı. Tüytkildi mäseleler men köñildi küpti etken problemalar sol küyindi qaldı. Demek, kelesi kezdesuge deyin din-aman bolıñızdar!

Jaybergen Bolatov, Qostanay

Abai.kz

    

 

 

3 pikir