Jwma, 22 Qaraşa 2019
Alasapıran 2216 8 pikir 13 Naurız, 2019 sağat 15:41

Orıssız älem koncepciyasın ömirge äkeletin uaqıt tudı

Jastar jılı köteriletin äm öz şeşimin tabuğa tiis bastı mäseleniñ biri – Internet tärbiesiniñ qazanınıñ qaqpağın kimder wstauğa tiistigin memlekettik deñgeyde şeşip alu. Bwrınğı KSRO qwramındağı 15 respublikanıñ 5 ğana yağni, Baltıq boyı respublikaları men RF jäne Ukraina internet keñistigin erkin meñgerip otır. Äzerbayjan eli bolsa, "Türiktiñ şırmauındamız" dep zar qağuda. Resey internettik oqşaulanu jolına tüspekşi. Endi qazaq qaytpek?! Bizdiñ oyımızşa, orıssız älem kino-tele mädenietimen susındaudıñ wlttıq koncepciyasın ömirge äkeletin uaqıt tudı.

Bizdiñ barlıq internet keñistigimiz özge wlt ökilderiniñ qolında. Olar qazaqqa qanday tälim-tärbie bermekşi. Orıs tildi sayttarğa ükimet tarapınan orasan zor qarjı birde aşıq, endi birde jasırın berilip jatır. Qazaq tek wlttıq şeñberdegi aqparattıq-mädeni sayttarğa ğana ielik etip otır. Onda da tenderden bölingen bolımşı qarjığa şükir etude.

Jastar men balalarğa arnalğan wlttıq tilimizde sayt joq emes bar. Biraq... olarda älemge tanımal jastar men balalar serialdarı, ğılımi-tanımdıq toptamalar joq. Sebebi birıñğay qazaq tilinde serialdar men kinolar körsetetin sayttar aşuğa ükimet qwlıq tanıtpauda. Özderi orıs tilinde qarjılandırıp otırğan kino sayttardıñ işine bir-eki qazaqşa serial men kino engizip, jwrttıñ auızın jaba qoyudıñ zälimdigin jete meñgerip alğan.

Iä, jwrttıñ bäriniñ kinoteatrlarğa baruğa mümkindigi joq. Biraq älemdik twsaukeserlerdi subtirmen ana tilinde köruge mümkindik bar. Qazaq KSRO-nıñ  bwrınğı türki tildes wlttarın soñına ertu üşin älem kino-tele mädenietimen susındaudıñ wlttıq koncepciyasın ömirge äkelui kerek. Bizdiñ QHR kelgen qandastarımız qıtay kino älemin qazaq tilinde söyletip, qıtayşalanğan japon men käris serialdarın ana tilimizde jwrtqa jetkize aladı. Jasıratını joq qırğız-qaraqalpaq-başqwrt-noğay bauırlar, qırım men qazan tatarları jäne özbektiñ, türkimenniñ qıpşaq dialektisinde söyleytin toptarı VK-den qazaq tildi tarihi jäne mahabbat hikayattarın köptep köredi. Äri onı wsınuşı jastarğa öz tilderinde rahmetin jazıp qaldırıp otıradı. Qazaqşa serialdardı älem boyınşa 30-45 millionday jan köretin därejege jetip otır.

Japon men qıtay äm käris animeleri jas wrpaq tärbiesine öte kerek, orıstardıñ atalğan animeler diline jat bolğan soñ TMD slavyan älemine wsınbay otır. Otau TV arqılı qazaq teledidarınıñ kösegesi keñigeni siyaqtı,  Qazaq tildi jahandıq kino älemi «Jastar jılı» ayasında qalıptasuı kerek. Äytpese slavyandıq tälim-tärbie jeteginde ketemiz. Orısta joq dünieni qazaqşa jasau, basqa wlt ökilderiniñ balaların alaş dünietanımınıñ qwşağına tartadı.

Orıstardıñ internettik oqşaulanuın öz bas paydamızğa şeşe bilu – wlttıq mwratımız!

Qırğız, qaraqalpaq, başqwrt, noğay, qırım men qazan tatarları jäne özbektiñ, türkimenniñ qıpşaq dialektisinde söyleytin toptarı paydalanıp jürgen internet qızmetti VK, OK jäne KZ YUtubtağı til janaşarı ağılşın, käris, türik tilin biletin jastardıñ arqasında ana tilimiz ğalamtorlıq halıqaralıq tilge aynalıp otır. Bwnı – orıs tildi bilik elegisi kelmeydi. Olarğa ideologiyalıq twrğıdan köñil bölip, qarjılıq jaqtan qoldaudı «Jastar jılı» ayasında jwrt bolıp talap etuge tiispiz. Bwğan atsalsıp, jwrt kökeyinde jürgen osı mäseleni Parlamenttegi deputattar köterse, nwr üstine nwr bolar edi. Internet halıqaralıq tilge aynaldırğan til amal ne, öz elinde jetim balanıñ küyin keşude. Al, endi bwl – paradoks...

Äbil-Serik Äliakpar

Abai.kz

8 pikir