Senbi, 21 Qırküyek 2019
46 - söz 1789 14 pikir 15 Naurız, 2019 sağat 13:18

Öz bauırıñnıñ üyin panalap jatıp, şañırağına ot qoyuğa bola ma?

Men – Pantürkistpin. Barşa tübi bir türkini öz bauırım dep bilemin.

– "Bauır" dep bilseñ nege wyğırlarğa köñiliñ jartı otırsıñ? – depti.

– Jauap bereyin. Iä, wyğır meniñ bauırım. Onıñ basına kelgen qayğı meniñ de qayğım. Bauır bolğandıqtan problemalarımızdı aşıq talqılap üyrensek endi. Köpke topıraq şaşpaymın.

Biraq, ol bauırlarımız özderin qajetti deñgeyde wstay aldı ma? Olar bizdi solay qabılday aldı ma? Qıtaydağı qazaq ne üşin wyğırdı wnatpaydı? Öytkeni, ol jaqtağı wyğırdıñ da qazaqqa jasağan ädiletsizdikteri jetip artıladı. Ne üşin eldegi qazaqtar wyğır bauırlardı jaqtırmaydı?

Öytkeni, olar bizdiñ eldi panalap otırğan bauırlardıñ işindegi eñ "problemnıy" bauır. Öz bauırıñnıñ üyin panalap jatıp, şañırağına ot qoyuğa bola ma? Ol bauırlastıqqa jata ma? Nege Şonjığa yaki Şıñjanğa barğan qazaqtardıñ 90% wyğır ağayınğa baylanıstı negativ pikir aytıp keledi? Almatı oblısındağı "bauırlarımızben" bolğan konfliktter äli halıqtıñ esinde. Sol bauırlarımızdıñ äkimdikte twrğan Qazaqstan tuın alıp tastap, "Wyğırstan" tuın ilip qoyğanı şe? Wyğır jastarınıñ memlekettik änwranımızdı bäri dauıstap, "Tuğan jerim meniñ Wyğırstanım" dep ädeyi bwrmalap jürgenderi şe? Özara äñgimelesse, Wyğır audanın avtonomiyalap alu jöninde aytılar äñgimeleri şe? Qazaqstan azamattarı bola twra, kölikterine wyğırdıñ tuın jelbiretip, qazaqtı mensingisi kelmeytin ädetteri şe? Ötkizip jürgen is-şaralarında "äli qwrılmağan memleketteriniñ" joq tuın köterip, al özi twrıp jatqan eldiñ, öziniñ qazaq bauırınıñ kök tuın köterudi "zapodlo" köretin qılıqtarı şe? Qazaqtıñ jerinde twrıp jatsa da, twrğılıqtı jerlerinde qazaqtıñ bir elementterin körgisi kelmeytin qanday "bauırlastıq" olardiki?

Şımkenttegi 90% özbekter twratın Sayram audanın qazaq audandardıñ ülesine bölip tastağan kezde de özbek bauırlar eşteñe degen joq. Qabıldadı. "Qazaq bizdi jwtayın dep jatır" dep bos şulap eşqanday narazılıq jasağan joq. Qalay ömir sürdi, solay ömir sürip jatır. Tatumız. Bäri qazaqşa söyley aladı. Bir top özbek jigittiñ arasına barsañ, sağan bäri qazaqşa söyleydi. Tipti, kölikterinde qazaqşa änder estilip twradı. Qwrmetterin qwrmettep ketkeniñ sonşalıq öziñ özbekşe söylep ketesiñ, keyde. Bäri öz tilderinde bilim alıp jatır. Mädenietin bilemiz. Toylarımızda özbekşe änge bileuge wyalmaymız. Kerisinşe, sol bauırmaldıqtıñ sebebinen lokaldıq brendterimizdiñ birtwtas bolıp ketken.

Al, wyğır ağayındar şe? Wyğır audanınıñ atın Şarın dep auıstırğalı wsınıstıñ özinen qazaqtardı sıbap älek. Aralarına qazaq köşip barsa, sıyıstırmay jiberetin ne ädet olardıki? Renjuge qaqımız bar ma? Bar.
Qara şañıraqta otırğan qazaq bauırlarına osınday qarım-qatınas jasap otırğan soñ, wyğır bauırlarımız Qıtaydağı mäsele boyınşa bizden qanday qoldau kütip otırğanın tüsinbeymin. Eger, Qazaqstandağı wyğırlar osı uaqıtqa deyin älgindey äreketterimen özderine negativ jinamağanda, bükil el bolıp wyğırdı qoldaytın birinşi "bauırı" biz bolar edik.

Sondıqtan, eger bwl bauırlarımız biz taraptan mwñına ortaqtasar degen qoldau kütse, birinşi kezek özderiniñ äreketteri men közqarastarın qayta qarap, aqsaqaldarı men el ağaları jas buındarına dwrıs aqıl körsetui kerek dep oylaymın. Elimizdiñ azamatı bop jürgender şañıraq iesiniñ öz deñgeyinde qwrmetin ornına qoyıp, bir kisidey osı eldiñ damuına, halqımızdıñ birtwtas auızbirşilikte boluına ülesterin qosuı kerek. Qazaq eli küşeyse ğana qalğan barlıq "twtqındağı" bauırlardıñ azat boluına jol aşıladı. Biz olardı qoldamay jatqan joqpız. Qoldan kelgenşe äzirge az da bolsa demeuimiz bar. Türkiya siyaqtı "Qıtayıñdı qırıp-joya qalamız!", "Äsker kirgizip, bıt-şıtın şığaramız!" dep wrandap ötirik wpay jinap, al naqtı iske kelgende dım bolmağanday otırğan joqpız. Biz şınayı moyındap otırmız. Qazir älsizdeu ekenimizdi, sözimiz häm tilimiz ötpeytinin, ses körsete almaytınımızdı aşıq moyındap otırmız. Ol jaqtağı qazaqtıñ mäselesi şeşilse, wyğırdıñ da mäselesi jeñildeytinin onsız da bilemiz. Memleket belgili deñgeyde diplomatiyalıq küşterin salıp äreket jasap jatır. Keybir şolaq belsendilerdiñ pikirindegidey Qazaq Diplomatiyası tezek terip jürgen joq dep oylaymın.

Wyğır memleketi bir kün qwrıladı. Men oğan senemin. Senuim kerek. Biraq, qazirgi jağday, qazirgi mentalitet, qazirgi bilimsizdik, qazirgi öz-özderine, öz bauırlarına degen qarım-qatınas ol kündi jaqındata qoyması anıq. Artıq aytsam, keşirim ötinemin. Biraq, bwl oylanatın mäsele dep oylaymın. Eki jaqqa da.

Sadıq Şerimbektiñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

14 pikir