Beysenbi, 20 Mausım 2019
46 - söz 760 14 pikir 16 Mamır, 2019 sağat 13:21

Oñtüstik Koreya ğılım men tehnologiyağa JİÖ-niñ 3,5 payızın jwmsadı

Oñtüstik Koreya - ğılımı men tehnologiyası damığan memleket. Bwl elde özim bolğanmın. Tazalığı tañ qaldıradı. Negizi eldiñ örkendep damuı körşileriñe de tikeley baylanıstı boladı. Körşiñ qanday bolsa, bir twsıñ solarğa tartpay twrmaytın siyaqtı. Nemese olardan qanday da bir jaqsı, jaman twstarı jwğadı. Bizdiñ körşimiz orıs pen qıtay. Olardıñ kim ekenin dünie biledi.

Mısalı, Oñtüstik Koreyanıñ tehnologiyası men elektornikasınıñ damuına Japoniyanıñ ülesi öte köp bolğan. Japoniyanıñ tehnologiya men elektronika industriyası Singapurdiñ örkendeuine de barınşa septigin tigizdi. Odan keyin kärister izdenimpaz, üyrenuge asığıp twratın wlt ekeni ras. Olar eñbekqor boladı. Tipti 80-ge kelgenine deyin jasına qaramay, tıpırlap, tınım tappay jwmıs jasap jüredi. 1980-2000 jj aralığında Koreyanıñ tehnologiyalıq industriyası Japoniyanıñ öte joğarı ğılımi potencialın paydalana bildi. Sonıñ saldarınan Oñtüstik Koreya eli özderiniñ Europadağı köptegen konkurentterinen ozıp, alğa şığıp ketti. Qazirgi uaqıtta Oñtüstik Koreyada tört kün sayın iri teñiz kemelerimen Europa elderine Hyundai avtokölikteri tasımaldanıp otıradı. Al Hyundai bolsa, əlemdegi 5-şi maşina jasau industriyasınıñ oşağına aynalğan. Bwl öte ülken jetistik.

Al, ötken jılı ataqtı Samsung kampaniyası HP, IBM, Nokia jäne Microsoft-tıñ aldın orap, älemniñ İT salası boyınşa lideri atanğan bolatın. Samsung Electronics 2009 jıldıñ özinde älemdegi «İT top-10»-dıqtıñ işine enip, jıldıq tabısı 117 milliard AQŞ dollarına artqan edi. Bayqap qarasañız, Samsung Electronics-tiñ tabısı iri teñiz sudaların (sudostroenie) jasaytın kompaniyalardan da asıp ketken. Däl qazirgi uaqıtta Samsung-tiñ dünieni auzına qaratqan – Petronas Towers, Taipei 101, Burj Khalifa-da öndiris ğimarattarı salınğan. POSCO men LG-di auızğa almay-aq qoysa da boladı. Olar qazir äskeri tehnikalardı jasauğa köşken. Tehnologiyası men ğılımı damığan elder ğılımi progrestiñ arqasında osınşalıqtı deñgeyge ötip, äleuetin barğan sayın arttırıp baradı. Biz bayağıda bala kezimizde wşatın kilem turalı esitip, qiyal-ğajayıpqa senetinbiz. Sol ğajayıptıñ barlığı ğılım men tehnologiyanı pir twtqan elderde iske asıp qoyğan.

2015 jılı Koreya men Qıtay arasında teñiz kemelerin şığaru boyınşa bäsekelistik jürgen. Sonda Oñtüstik Koreya qazirgi tehnologiya äleminde joq kemelerdiñ (sverhtehnologiçnıe proektı) jobaların dayındap, iske asıruğa kirisken. Sebebi, sol uaqıtta Qıtay keme jasau industriyası boyınşa Japoniyanı basıp ozıp ketken.

2000-2008 jıldar aralığında Oñtüstik Koreya tehnologiya industriyasına bwrınğısımen salıstırğanda 2,5 ese qarajat böludi arttıra otırıp, 27,5 milliard AQŞ dolların jwmsadı. Ğılım men tehnologiyağa odan keyingi jıldarda memlekettiñ JİÖ-niñ 3,5 payızın jwmsap otırdı. Bwl byudjeti trilliondağan dollardı qwraytın el üşin ğılım salasına jwmsalğan öte köp qarajat boldı. Sonıñ saldarınan eldiñ ğılımi-tehnologiyalıq äleueti Finlyandiyanı, Şveciyanı, Izrail'di basıp ozdı. Al, satıp alu boyınşa AQŞ, Japoniya, Germaniyadan keyingi orındardı ielendi. Mine, alaqanday ğana territoriyada örkeniettiñ köşin jalğağan eldiñ mwratı men maqsatına qarañız.

Bwl elde ğılımi önerkäsip jeke käsipke aynalğan. Qarjınıñ asa köp böligi sol salanıñ enşisinde. Ğılımi öndiris pen önerkäsip orındarına özderiniñ studentterin ünemi täjiribeden ötkizip otıradı. Astanası Seul qalasında Seul wlttıq universiteti eldiñ bastı ğılımi prioriteti bolıp sanaladı. Onda AQŞ-tan, basqa da örkenietti elderden kelgen nobel' sıylığınıñ iegerleri studentterge lekciyalar jürgizedi. Oqu orındarında ağılşın tili joğarı deñgeyde qolğa alınğan. Al, universitettiñ işki byudjeti 560 million AQŞ dolların qwraydı. Odan keyin bir qızığı, Oñtüstik Koreyadağı köptegen universitetter men ğılımi instituttar AQŞ-tıñ universitetteriniñ modelimen jwmıs jasaydı.

Bwl eldiñ ğılımi äleueti jayında öte köp qızıqtı äri örkenietti äñgimelerdi ayta beruge boladı. Biraq ol bir ğana postqa sıymaydı. Öte qızıqtı ğılım men tehnologiya jayında posttardı aldağı uaqıttarda da jaza jatarmın. Tek bizdiñ azamattar osı posttardı oqıp, män berse eken degen nietim bar.

Qazaqqa ğılım men tehnologiya kerek dep közi qaraqtı azamattar qaqsaumen äli kele jatır. Olardı tıñdap, qwlaq asatın ökimetiniñ türi anau. Qazaqtıñ ökimeti qazaqtı ğılım men bilimge layıq körmeytin siyaqtı. Jalpı, jemqorlıq şaş etekten beleñ alğan elde eşqanday da reformanı jüzege asıru mümkin emes. Bolmaydı da. Nege bizdiñ tehnokrat jastarımız şetel asıp ketip jatır? Mine, olardıñ bağın baylap, jolın bögep otırğan da osı jemqorlıq. Olarğa memlekettiñ tarapınan dwrıs qamqorlıq jasap, darındı jastardıñ şığarmaşılığına molınan qarajat bölsek, ğılımi potencialdarın dwrıs paydalansaq, mınau toqırağan eldiñ äleumettik jağdayın güldendirip jiberuge bolatın edi. Onıñ üstine biz jeriniñ astı men üsti baylıqqa şılqığan el edik. Ökinişti!

Keyde, qazaqqa Qwday mwnay men qazba baylıqtardı beker beripti dep te oylaymın. Özine emes, özgege bwyırıp ketti. Onı joqtap, ayqaylay bergennen biz ne wttıq? Uaqıttan da wtıldıq. Qazir qazaqtıñ oylağanı toy men oyın-külki. Qaşanğa deyin jalğasatının oylap bile alatın emespin. Äleumettik jeli tañnan keşke deyin wrıs pen tartıs.

O, Qwday! Biz qaşan oñaladı ekenbiz osı... Qazaqtıñ qazirgi küyi – şırıldauıq şegertkeniñ küyi. Senseñiz de, senbeseñiz de öziñiz bilesiz. Bar şındıq osı.

Bekbolat Qarjannıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

14 pikir