Seysenbi, 25 Mausım 2019
46 - söz 1591 6 pikir 20 Mamır, 2019 sağat 13:23

Atılıp ketken Alaş azamattarı

1937-1938 jıldarı «şaş al dese, bas alğan» qızıl imperiyanıñ jendetteri qazaq halqınıñ oqığan, közi aşıq azamattarın qınaday qırdı. Tek osı eki jıldıñ işinde qazaqtan 25 mıñnan astam adam jazalanıp, atılıp ketti. Küni büginge deyin sol qwrbandardıñ köbisiniñ esimderi de belgisiz. Keñes Ükimeti oqığan közi aşıq azamattardıñ birden közin joyuğa asıqtı.

Älihan Bökeyhan (1866 jıldıñ naurızı – 1937 jıldıñ 27 qırküyegi) Qarağandı oblısı, Aqtoğay audanında düniege kelgen.1879-1886 jıldarı Qarqaralı qalasındağı qazaq balalarına arnalğan mektepte oqıdı.1886-1890 jıldarı Ombıdağı tehnikalıq uçilişede bilim aldı.1890-1894 Sankt-Peterburgtegi Orman tehnologiyalıq institutınıñ ekonomika fakul'tetinde oquın jalğastırdı.1906 – «Golos stepi», «Omiç», «Irtış» gazetinde,1908- «Tovariş», «Reç'», «Slovo» gazetterinde redaktorlıq qızmet atqardı.1909-1917 – Don eginşilik banki bölimşesinde jwmıs istedi. 1917 – «Alaş» partiyasınıñ negizin qalap, törağası boldı. 1917 – 25 orınnan twratın «Alaşorda» Ükimeti qwrıldı, basşısı – Älihan Bökeyhan.

1937 – KSRO Joğarğı sotı äskeri kollegiyasınıñ negizsiz ükimi boyınşa atu jazasına kesildi. 1989 – KSRO Joğarğı sotınıñ qaulısı boyınşa aqtaldı.

Şäkärim Qwdayberdiwlı (1858 – 1931) - Şığıs Qazaqstan oblısı, Abay audanında düniege keldi. 5 jasınan bastap hat tanığan, Abay Qwnanbaywlınıñ nemere-inisi. 1898-1899 – mwsılmandıq parızın öteu üşin, qajılıqqa baradı. 1917 – Alaş qozğalısınıñ bel ortasında jürdi. 1919-1937 – «Tañ» , «Qazaq tili» basılımdarına maqala jazadı. 1930 – Ğafur Semey türmesinde ülken wlı qorlıqpen qaza tabadı 1931 – izine tüsken jendettermen şayqasta oqqa wştı. 1961 – qwdıqqa tastalğan süyegi alınıp, mwsılman ğwrpımen Abay ziratınıñ qasına jerlendi

Ahmet Baytwrsınwlı (1872 – 1938) Qostanay oblısı, Jangeldin audanı, Sarıtübek auılında düniege keldi. 1882-1884 – öz üyiinde alğaş hat tanıp, auıl mektepterinen bilim aladı. 1886-1891 – Torğay qalasındağı eki sınıptı orısşa-qazaqşa uçilişede bilim aladı. 1891-1895 – Orınbordağı mwğalimdik mektepte oqidı.1895 jıldıñ 1 mausımı – Aqtöbe, Qostnay, Qarqaralı atırabında bala oqıtadı. 1913-1918 jıldarı jalpıwlttıq «Qazaq» gazetiniñ Bas redaktorı, 1917 – «Alaş» partiyası men Alaşorda ükimetiniñ beldi müşeleriniñ biri,1919- Keñes ükimetiniñ sapına ötip, Qazaq ölkesin basqaru jönindegi äskeri töñkeristik komitettiñ müşesi boldı.

1937 jılı – Repressiyağa wşırap,  1938 jılı – atu jazasına kesildi.

Ğwmar Qaraşwlı (1875 – 1921 j) Batıs Qazaqstan oblısı Jänibek audanında düniege kelgen. 1902-1910 – Auılı Tilenşisayda jäditşe bala oqıtadı.1907 – tatar jäne qazaq tilinde merzimdi basılımdarğa maqala jariyalay bastaydı. 1911-1913 – «Qazaqstan» gazetin şığarusığa, sayasi-mädeni äleuetin köteruge atsalıstı. 1917-1919 – «Alaş» partiyası men Alaşorda ükimetiniñ beldi müşesi.1921 – Qwnanşaşpaq degen jerde qaşqın äskeriler qolınan qaza taptı

Mwhametjan Tınışbay (1879 – 1937) Almatı oblısı, Qabanbay auılında düniege keldi. 1900 – Vernıy erler gimnaziyasında oqıp, üzdik bitirdi. 1900-1906 – Sankt-peterburgtegi I Aleksandr atındağı jol qatınası injenerlerin dayarlaytın institutta bilim aladı. 1905-1907 – Resey imperiyasınıñ qoğamdıq sayasi ömirine belsene aralasadı. 1907 – Resey II-şi Memlekettik Dumasına Jetisu oblısınan deputat bolıp saylandı. 1917 – Uaqıtşa ükimettiñ Türkistan komitetiniñ müşesiosı ükimettiñ Jetisu oblısındağı komissarı bolıp tağayındaldı. 1919 – Bükilodaqtıq Atqaru komiteti bwrınğı alaşordalıqtarğa keşirim jariyalanğannan keyin, ol ärtürli salada eñbek etedi. 1930 – Twtqındalıp, Voronejge jer audarıldı. 1937 – Taşkent türmesinde «Halıq jauı» degen jeleumen atu jazasına kesildi

Halel Dosmwhamedwlı (1883 – 1939 j) Atırau oblısı, Qızılqoğa audanında düniege keldi.1894 – Oral äskeri-realdıq uçilişesine tüsti. 1912 – Oral äskeri-realdıq uçilişesin tämamdadı. 1903 – Sankt-Peterbor imperatorlıq äskeri – medicina akademiyasına tüsti. 1909 – Äskeri medicina akademiyasın üzdik bitirdi. 1917 – Alaşorda ükimetiniñ Wlt keñesi qwramına saylandı. 1920 – Türkistan respublikası halıq ağartu komisariatı janınan Türkistan halıqatarınıñ oqu-ağartu, mädeni häm ğılımi mwqtajdarın öteu üşin arnayı wyımdastırılğan Bilim komissiyasınıñ müşeligine, keyin törağalığına saylandı. 1924 – Resey Ğılım Akademiyasınıñ Ortalıq ölketanu byurosınıñ korrespondent-müşesi boldı

1930 j – twtqındaldı. 1932 – OGPU üştiginiñ şeşimimen Voronejge 5 jılğa jer audarıldı. 1939 – äskeri tribunaldıñ ükimimen atu jazasına kesildi

Mirjaqıp Dulatwlı (1885 -1935jj) Qostanay oblısınıñ Jangeldin audanında düniege keldi. 1897 – Torğaydağı eki sınıptıq orıs-qırğız şkolına qabıldandı. 1902-1904 – Torğay uezinde mwğalimdik qızmet atqardı.1909 – «Oyan qazaq!» kitabı şıqtı.1917-1919 – «Alaş» partiyası men Alaşorda ükimetiniñ beldi müşesi.1921 – Qazaq memlekettik baspasınıñ bölimin basqardı. 1922-1926 – Orınborda Qazaq halıq ağartu institutında wstaz boldı.

1928 jılı twtqındalıp, 1930 – Aqteñiz-Baltıq kanalınıñ jwmısına jer audarıldı.

1935 – Sosnovec jerinde dünie saldı

Jahanşa Dosmwhamedwlı (1886-1938) Batıs Qazaqstan oblısı Sırım audanında düniege keldi. 1899-1905 – Oral äskeri realdıq uçilişesinde oqıdı. 1906 – Oral oblısınıñ stipendiatı retinde Mäskeu universitetiniñ fakul'tetine tüsti.1917 – Tomsk sot okrugi prokurorınıñ orınbasarı bolıp qızmet etti.1917 – «Şuro-i-Islam» komiteti törağasınıñ orınbasarı bolıp saylandı

1930 jılı twtqındalıp, 1932 jılı Voronejge 5 jıl merzimge jer audarıldı.

1938 – qayta wstalıp, atu jazasına kesildi

Jüsipbek Aymauıtwlı (1890-1930) Pavlodar oblısı Bayanauıl audanında düniege kelgen.1911 – Kerekudegi eki sınıptıq orıs-qazaq mektebinde bilim aldı. 1914 – Semeydegi mwğalimder seminariyasına tüsti. 1919 jılı Seminariyanı bitirdi.1917-1919 – Alaş partiyasına kirip, Alaşorda ükimetiniñ qwrıluına qatıstı.1921 – Semey guberniyalıq oqu böliminiñ meñgeruşisi, «qazaq tili» gazetiniñ redaktorı jäne jurnalister byurosınıñ hatşısı qızmetin atqardı. 1924-26 – «Aq jol» gazetinde bölim bastığı mindetin atqardı 1926 – Şımkent pedagogikalıq tehnikumınıñ oqıtuşısı äri direktorı.

1930 – Mäskeudegi Butır'ka türmesinde atu jazasına kesildi

Mwstafa Şoqay (1890-1941) Qızılorda oblısı, Şieli audanında düniege keldi. 1902-1910 – Taşkent gimnaziyasında oqıp, altın medal'ğa bitirdi. 1914 – Petrogard universitetin üzdik bitirdi.1914 – Älihan Bökeyhan IV Memlekettik dumasınıñ mwsılman frakciyasınıñ hatşısı retinde wsındı. 1918 – Türkistan Wlttıq keñesiniñ twraqtı atqaruşı komitetiniñ törağası bolıp saylandı

1941 – Berlin auruhanasında jwmbaq jağdayda qaytıs boldı

Eldes Omarwlı (1892-1937) Qostanay oblısı Taran audanında düniege keldi.1907 – Qostanaydağı 2 sınıptıq orıs-qazaq uçilişesinde oqıdı.1911 – Orınbordağı orıs-qazaq mektebin bitirdi. 1920-22 – Orınborda halıq ağartu komissarimatında instruktor, keñestik partiya mektebinde oqıtuşı boldı. 1926 -1929 – Sayasi quğınğa wşırap, Taşkentte pedagogikalıq institutta, Orta Aziya memlekettik universitetiniñ şığıs fakul'tetinde oqıtuşı boldı.

1929 jılı twtqındalıp, 1930 jılı atu jazasına kesildi. Artınşa, 10 jılğa arhangel'skige jer audarıldı.

1937 – Keñes ükimeti atu jazasına kesti.

Mağjan Jwmabay (1893-1938) Soltüstik Qazaqstan oblısı, qazirgi M.Jwmabaev audanında düniege keldi. 1905-1910 – Qızıljardağı medresede oqıdı. 1910 – «Medrese-Ğaliyada», Ombıdağı Mwğalimder seminariyasında bilim aldı.1912 – Qazan qalasında (Şolpan» attı twñğış jinağı basıldı. 1917 – «Alaş» partiyası men alaşorda ükimetin qwruğa belsene qatıstı. «Bostandıq tuı» gazetinde jwmıs istedi. «Şolpan», «Sana» jurnalı men «Aqjol» gazetinde jwmıs istedi. 1929 jılı – «Alqa» jasırın wyımın qwrdı degen ayıptaularmen 10 jılğa sottaldı.1936 – M.Gor'kiy men E.Peşkovanıñ aralasuımen bostandıq aldı

1937 jılı qamauğa alınıp, 1938 jılı atu jazasına kesildi

Swltanbek Qojanwlı (1894-1937)Oñtüstik Qazaqstan oblısı, Sozaq audanında düniege keldi.1913-1917 jıldarı Taşkenttegi Türkistan mwğalimder seminariyasında oqıdı.1920 – Kommunistik partiya qatarına qabıldandı.1920-1924 – Türkistan kompanrtiyası OK müşesi, Türkistan ortalıq atqaru komitetiniñ orınbasarı, Türkistan respublikasınıñ işki ister halıq komisarı, «Aqjol» gazetiniñ redaktorı. 1924-1925 – qazaq ölkelik partiya komitetiniñ hatşısı.1925 -1926 – BK(b) P OK wlt respublikaları men oblıstarı boyınşa jauaptı nwsqauşı boldı.

1937 jılı wstalıp, 1938 jılı atu jazasına kesildi.

Qoşke Kemeñgerwlı (1896-1937)Aqmola oblısı, Teke bolısı, Qarjas auılında düniege keldi. 1913 – Ombı auılşaruaşılığı uçilişesine tüsti. 1914-1918 – Qazaq jastarınıñ twñğış qoğamdıq-sayasi wyımı «Birlikke» müşe boldı.1916-1918 – «Balapan» qoljazba jurnalınıñ redaktorı. 1918- «Jas azamat» gazetiniñ redaktorı sındı ärtürli qızmet atqardı.1930 – OAMU-diñ aspiranturasında oqıp jürgen jerinen, M.Äuezovpen birge twtqındalıp, Almatı abaqtısında eki jıl otırdı. 1935 – Ombınıñ Şarbaqköl audandıq auruhanasında däriger boladı.

1937 jılı qayta wstalıp, Ombı qalasında atu jazasına kesildi.

Teljan Şonawlı (1894-1938) Aqtöbe oblısı, Irğız audanında düniege kelgen. 1908-1912 jıldarı Irğızdağı orıs-qırğız uçilişesinde, 912-1916 jıldarı Orınbordağı Mwğalimder institutında oqığan. 1917 jılı İ jäne İİ jalpıqazaq s'ezine qatısqan. 1926-1929 jıldarı Qızılordada Halıq ağartu komissariatında jauaptı qızmetker, 1934 jıldan bastap Qazaq memlekettik universitetinde docent bolğan.

1937 jılı wstalıp, 1938 jılı atu jazasına kesilgen.

Burahan Dağanovtıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

6 pikir