Jeksenbi, 21 Şilde 2019
Alasapıran 2144 9 pikir 31 Mamır, 2019 sağat 08:00

Quğın-sürginniñ sebep-saldarı qwpiya bolıp qalıp jatır

31 mamır – Aşarşılıq pen Sayasi quğın-sürgin qwrbandarı küni. HH ğasırda qazaq halqınıñ jartısına juığın qırıp salğan 1917-20-jıldar men äygili 30-şı jıldardağı qoldan wyımdastırılğan alapat aşarşılıq pen 37 jılğı qandı qırğın – sayasi repressiya bağası äli tolıqqandı berilgen joq. Ukraina Joğarğı Radası eldi qırğınğa wşıratqan aşarşılıqtı Golodomor dep jariyalap, ukrain halqına jasalğan genocid dep taptı.

Ukraina sotı I.Stalinnen bastap, bwrınğı KSRO basşıları men Ukrain Keñestik Socialistik Respublikası jetekşilerin de osı alapat qılmıstı jasağan qılmıskerler dep ükim şığardı.

1930-1933 jıldar aralığındağı aşarşılıqta keybir tarihşılarımızdıñ esebi boyınşa 4 millionğa juıq adam qırılğan. Almatıdağı ülken jiında qandı qırğınnıñ avtorlarınıñ biri Goloşekin «biz keremet jetistikke qol jetkizdik» dep bayandama jasap, oğan barlıq kommunister du qol şapalaqtap jatqanda, köşede biriniñ üstine biri üyilip aştan ölip jatqan mäyitterdiñ iisi aşıq terezeden işke enip twrğanın aytadı kuäger qayratkerlerimiz.

1897 jılı ötken Reseydegi halıq sanağınıñ resmi statistikasına qarasaq, özbek wltı 1 million 690 mıñ, täjik wltı 350 mıñ adamdı qwraptı. Sol uaqıtta qazaqtıñ sanı 4 million 84 mıñ adam bolğan eken. 100 jıl aralığında özbek wltı 25 millionğa jetse, osı künderi Elimizdegi qazaq wltınıñ sanı 11 millionğa äreñ jetti. Mine, aşarşılıqtıñ ornı tolmas alapat zardabın osıdan-aq biluge boladı.

1937-1938 jıldardağı sayasi repressiyada 100 mıñnan asa adam jazıqsız halıq jauı atandı.

Jas wrpaqtı Alaş ideyasımen keñ auqımda jäne jüyeli türde tanıstırıp, onı otanşıldıq ruhta tärbieleu maqsatında Alaş qozğalısına qatıstı arhiv qwjattarın, birinşi kezekte 1928-1932 jıldarğa tiesili ğasır qwjatı atalğan «Alaş isi» sot procesteri materialdarın köp tomdıq türinde jariyalau isi qolğa alınu kerektigi aytılğan bolatın. Sonımen qatar osı «Alaş isi» sot procesimen tikeley baylanısı bar kelesi mäsele - ol HH ğasırdıñ 20-50-şi jıldarında jürgizilgen sayasi repressiya materialdarı. Qazaqstan tarihında wlttıq sayasi basqaruşı topqa jäne şığarmaşılıqtağı ziyalılarğa baylanıstı jürgizilgen jappay repressiyalau şaralarınıñ sebep-saldarı irgeli zertteu twrğısınan äli de bolsa jan-jaqtı tolıq aşılmağan küyinde qalıp kele jatır.

Abai.kz

9 pikir