Senbi, 21 Qırküyek 2019
Saylau 5267 13 pikir 3 Mausım, 2019 sağat 18:29

Europarlament qoldağan Espaeva – twñğış äyel ümitker

Endi twp-tura bes künnen soñ kezekti ret kezekten tıs prezident saylauı ötedi. OSK-ğa resmi tirkelgen jeti kandidat qazir aymaqtardı aralapı jür. El-jwrtpen kezdesip, özderiniñ ügit-nasihattarın jasap jatır. Kimniñ qayda barğanın, ne aytqanın aqparat qwraldarınan estip bilip jürgen bolarsızdar, qaytalap jatpayıq.

Biz bügin jarıs jolındağı jeteudiñ işindegi jalğız äyel kandidat Daniya Espaeva turalı, onıñ saylaualdı bağdarlaması turalı tarqatıp jazamız.

Europarlament deputattarı Espaevanı qoldadı

Prezident Qasım-Jomart Toqaev kezekten tıs saylau künin 9 mausımğa belgilegennen keyin, özge sayasi partiyalar sekildi «Aq jol» partiyası da säuirdiñ soñına qaray s'ezd ötkizdi. Oğan 300-ge juıq delegat qatıstı.  S'ezde 6 ümitker şıqtı. Delegattar sol altauğa dauıs beru arqılı partiya ümitkerin anıqtadı. Demokratiyalıq täsilmen tañdalğan adam – Daniya Espaeva boldı. Espaeva OSK talaptarı men tapsırmaların orındap, resmi tirkeldi. Söytip, Täuezsiz Qazaqstan tarihındağı twñğış äyel ümitker atandı.

Espaevanıñ saylauğa tüsetini turalı habar Europarlament qwlağına jetip, olar prezidenttikke tüsip jatqan äyel kandidatqa qatıstı pikir bildirdi.

Europarlamenttiñ ökili, Euroodaqtıñ liberaldar men demokrattar al'yansınıñ müşesi Iveta Grigule bılay depti: «Siz Qazaqstannıñ milliondağan äyelderine jol aşıp, Respublika tarihınıñ jaña parağın aştıñız. Biz, Europarlament deputattarı, «Aq jol» partiyasınıñ s'ezinen soñ sizdiñ wsınıluıñızdı asa ülken qızığuşılıqpen baqıladıq. Ötken debat pen qwpiya dauıs beruden keyingi jeñisiñiz – memleketiñizdegi sayasi täjiribege Europalıq dästürdiñ enuiniñ tamaşa ülgisi boldı. Siz öz qwqıqtarı men bostandıqtarın jüzege asıru jolında Qazaqstannıñ milliondağan äyelderine ülken mümkindikterge jol aştıñız».

Älemdegi äyel basşılar kimder?

Şın mäninde bwl kisi qazirdiñ özinde Täuelsiz Qazaqstannıñ saylaui tarihına esimi jazılğan adam. Ol – twñğış äyel ümitker. Bwrın OSK-ğa resmi tirkelip, dodağa tüsken, Qazaqstan prezidenttigine  ümitker atanğan äyel azamat bolğan joq. Bwl esepte Espaeva sözsiz – birinşi adam. Espaeva sekildi äyel azamattardıñ prezidenttikke tüsui bizdi aytpağanda, Ortalıq Aziya elderinde sirek kezdesetin jağday. Al älemdik praktikada bwl qalıptı process.

Mısalı, Germaniyada 64 jastağı Angela Merkel' kancler, Wlıbritaniya  62 jastağı Tereza Mey prem'er-ministr, Gruziyada  67 jastağı Salome Zurabişvili prezident,  Horvatiyada  51 jastağı Kolinda Grabar-Kitaroviç prezident, Estoniyada 49 jastağı Kresti Kal'yulayd prezident, Singapurda  64 jastağı Halima Jaqıp prezident. Basqasın aytpağanda, körşiles qonıstanğan  qırğız tuğandardıñ özinde Roza Otınbaevanıñ 1 jıl prezident bolıp, el basqarğanın bilemiz...

Jalpı osı uaqıtqa deyin 53 äyel prezident atanıptı. Qazirgi uaqıtta älemde 2 patşayım, 9 prezident, 4 prem'er-ministr jäne bir kancler äyel zatına şıqqan memleket basqaruşı eken.

Äyel adamnıñ prezidenttikke tüsuin qazaq qoğamı qalay qabıldaydı?

Qazaqstan äyel qwqığı jöninen älemniñ damığan 30 eliniñ qatarına kiredi. Qazaqstan armiyasında 1000-ğa juıq äyel oficer bolsa, eldegi käsiporındardıñ 3/1-in äyel azamattar basqarıp otır. Qazaqstan halqınıñ 52 payızın äyelder qwraydı. Parlamenttiñ 30 payız deputatı äyelder. Ükimette de äyel basşılar joq emes. Qaysıbir jılı jergilikti basqaru organdarındağı äyel basşılardıñ ülesi 10 payızdı qwrağan. 300-den astam auıl äkimi – äyel, audan basqarıp otırğan äyelder de bolğan.

Sayasi sarapşılardıñ pikirinşe äyel adam qoğamdağı äleumettik şielenisti tez şeşe aladı, konfliktige jol bermeydi. Onıñ mısalı Qwrmanbek Bakievten keyin Qırğızstanda uaqıtşa el basqarğan Roza Otınbaeva. Otınbaeva – Ortalıq Aziyada äyelderdiñ joğarı bilikti atqara alatınınıñ mısalı. Osı twrğıdan qarağanda, Daniya Espaevanıñ Qazaqstan prezidenttigine ümitker atanuı – logikağa äbden sayadı. Qazaqstannıñ sayasi ömirine belsendi aralasıp jürgen äyelder az emes. Äyel – käsipker. Äyel – direktor. Äyel – ministr. Mektep mwğalimderiniñ 80-90 payızı äyelder. Qazaqtıñ arğı-bergi tarihında Tomiristey, Ayğanımday dualı sözimen eldi auzına qaratqan, halıq bwqaranı soñınan erte bilgen analar az ba edi? Al biılğı prezidenttik saylauğa «Aq jol» Demokratiyalıq partiyası atınan Daniya Espaevanıñ tüsui – saylau körkin qızdıra tüsetini sözsiz. Bwl demokratiyalılıqtıñ körinisi. Bwl europaşıldıqtıñ bir elementi.

Daniya Espaevanıñ deputattıq qızmetine şolu

1961 jılı Aqtöbe öñirinde düniege kelgen. Mamandığı – ekonomist. Bank salasında 34 jıl qızmet etken. Onıñ 17 jılında basşılıq qızmetterde bolğan. 2008-2016 jıldar aralığında Aqtöbe oblıstıq mäslihatınıñ deputatı bolğan. 2016 jıldıñ naurızınan beri Mäjilis deputatı, Qarjı jäne byudjet komitetiniñ müşesi. «Aq jol» Demokratiyalıq partiyasınıñ ökili. Qazaqtıñ batır qızı Äliya Moldağwlovanıñ jerlesi, äri rulas siñilisi eken.

Ol kandidattıqqa tirkelu üşin Qazaqstannıñ 17 öñirinen 144 mıñ adamnıñ qolın jinağan. Memlekettik til emtihanınan joğarğı bağa aldı.

Joğarıda Mäjilis deputatı dep qaldıq qoy. Espaeva deputat bolğan üş jılda qanday wsınıstar ayttı, ne mäsele köterdi, ne şeşti? Köz jügirteyik, esimizge tüsireyik...

Köp balalı analarğa kezeksiz üy beru

Qazirgi uaqtağı eñ özekti äleumettik problema – köp balalı analardıñ mäselesi ekeni dausız. Daniya Espaevanıñ däl osı mäselege qatıstı öz poziciyasın aşıq jetkizgenin bilemiz. Espaeva köp balalı analardı, batır analardı twrğın-üy nemese jaldamalı päter aluğa kezeksiz ötkizudi wsınğan. YAğni, köp balalı analarğa kezeksiz üy beru turalı bastama kötergen.

61 milliardtıñ şañğı tramplini

2017 jılı deputat Daniya Espaeva QR  Mädeniet jäne sport ministrine deputattıq saual joldap, Şuçinskidegi şañğı tramplininiñ qwrılısına qatıstı mäsele kötergen.

Alğaşqıda tramplin 2008 jılı qoldanısqa berilui kerek bolğan. Al onıñ bastapqı şığını 9 milliard teñgenı qwrağan. Keyin bwl şığın 15 milliard teñgege ösipti. 2016 jılı däl osı tramplinniñ bağası  38,5 milliard teñgege jetken. Al şındap kelgende bwl tramplinnen sekirumen aynalısatındardıñ sanı bar bolsa 10-15 adamdı qwraydı eken. Bwl Qazaqstandağı eñ wzaq merzimdi äm şığını köp qwrılıstardıñ biri ekeni anıq.

Espaeva pediatorlardı qaytaru turalı

Qaysıbir jılı Densaulıq saqtau ministrligi reforma jasap, emhanalardan pediator mamandığın alıp tastağan. Eñirigen bala da, eñkeygen käri de bir därigerdiñ kezeginde twruğa mäjbür bolğan.

Osığan baylanıstı Daniya Espaeva deputattıq saual joldap, emhanalarğa pediatorlardı qaytaru kerektigin talap etkeni esimizde. Oğan qosa, elimizdegi medicinalıq oqu orındarında pediatorlıq fakul'tetterdi aşu turalı da wsınıs aytqan.

Espaevanıñ qarjı salasındağı köptegen tüyitkildi mäselelerge qatıstı öz pikirin aşıq äri batıl ayta alatının körip bilip jürmiz. Mısalı, Peruaşev, Qazbekova, Düysenbinov,Espaeva bastağan Mäjilistegi Aq jol frakciyası offşordağı aqşalar mäselesin Ükimetbası Asqan Mamin men Bas prokurorğa aytıp, deputattıq saual joldağanı belgili.

Qazirgi uaqıtta Qazaqstannıñ şetelge zañsız şığarılğan aqşası 167 milliard dollarğa jetken eken. Bwl Qazaqstannıñ Wlttıq qorınıñ qarjısınan eki ese köp soma. Däl osı aqşanı elge qaytaru mäselesin kötergen deputattardıñ biri – Daniya Espaeva edi.  Däl osı aqşalardı elge qaytaru arqılı – eldegi äleumettik problemalardı şeşuge bolatının aytqan.

Espaevanıñ saylaualdı bağdarlaması

Sonımen Daniya Mädiqızı Espaeva – Täuelsiz qazaqstan tarihındağı twñğış äyel ümitker. Espaeva Ortalıq Saylau komissiyasına resmi tirkelgen keyin öziniñ saylaualdı bağdarlamasın jariyaladı. Bağdarlama 3 bölimnen twradı eken. Öziniñ saylaualdı bağdarlamasında «layıqtı ömirdiñ kepili – şeneunikter emes, narıqtıq ekonomika, demokratiya jäne äleumettik ädildik» deydi.

1. Twraqtı damudıñ negizi – bäsekelestik pen jappay käsipkerlik

Halıq äl-auqatınıñ negizi – twraqtı qarqındı damu, mıqtı jeke biznes, adal bäsekelestik.

Men ärdayım jeke käsipkerliktiñ, sonıñ işinde şağın jäne orta biznesti qoldaudıñ, twraqtı jaqtauşısı bolıp keldim. Bügingi küni Otan aldında jahandıq sın-tegeurinder twr, olardı eñsermey bwdan äri damu mümkin emes.

Osı qauipterdi jaña mümkindikterge aynaldıru üşin kelesi is-şaralardı jüzege asıru qajet:

- Wlttıq bank jäne ekinşi därejeli bankter nesieler boyınşa mölşerlemelerdi tömendetui tiis.

- Şağın jäne orta biznestiñ qwldırauına jäne halıqtıñ kedeylenuine äkeletin twraqtı deval'vaciya täjiribesin toqtatu.

- Eger ministr nemese Wlttıq bank basşısı deval'vaciya bolmaydı dep mälimdegenimen, onday jağday orın alsa – şeneunik qızmetten ketui tiis.

- Qor qwraldarı arqılı balamalı, banktik emes qarjılandırudı damıtu kerek. AHQO şeñberinde qwrılatın käsiporındardı qarjılandırudı osı ädistermen memlekettik qoldaudı qamtamasız etu.

- Salıqtı äkimşilendiru men eseptilikti jeñildetu, şottarğa tıyım salu jäne biznestiñ şığıs operaciyaların toqtatudan bas tartu; eger käsipkerlerdiñ memleketke nemese basqa twlğalarğa zalalı timegen bolsa, käsipkerler üşin ayıppwldardı joyu;

- käsipkerlik qızmetke kedergi jasağanı üşin şeneunikterdiñ jauapkerşiligin küşeytu;

- basım salalar üşin (auıl şaruaşılığı men auıl şaruaşılıq önimderi, jeñil önerkäsip, maşina jasau salası) tömendetilgen QQS mölşerlemesin engizu; nemese kaskadsız ädispen alınatın salıqqa auıstıru;

- memlekettik satıp alu jüyesin jetildiru, olardıñ aşıqtığın qamtamasız etu, kelisu jäne para beru mümkindigin boldırmau;

- Otandıq kompaniyalardıñ işki rınoktağı basımdığın qamtamasız etu

- wlttıq kompaniyalardıñ jäne damu instituttarınıñ qızmetine parlamenttik monitoring engizu, memlekettik qarajattardı paydalanu tiimdiligin qamtamasız etu.

- Şekaralıq jäne salıqtıq tärtippen qatar memlekettik organdar men biznestiñ araqatınasın cifrlandıru jüyesine köşiru; ayla-amal men bopsalauşılıqtı joyu.

Memleket özdiginen tabıs tabatın, byudjetke salıq töleytin jäne basqalarğa jwmıs beretinderdi qoldauğa mindetti!

2. Wlttıq Täuelsizdik

Täuelsizdik jäne wlttıq müdde – ärqaysısımız üşin bastı qwndılıq. Täuelsizdik jolında qwrban bolmaytüğın eş närse joq – bwl zamanaui Qazaqstannıñ negizin qalauşı Nwrswltan Nazarbaevtıñ sözi. Öz kezeginde «Alaş» köşbasşısı Älihan Bökeyhan «Memlekettiligi joq halıq – jetim halıq» dep atap ötken.

Sol sebepten Qazaq Respublikasınıñ Täuelsizdigin qamtamasız etu jäne onıñ wlttıq müddelerin qorğau – ärbir azamat üşin mañızdı mindet. Täuelsizdik – qwr bos söz emes. Bwl – bizdiñ elimiz, jerimiz, babalarımızdan qalğan mwra, bwl – memlekettik til, bwl – bizdiñ köpwlttı halqımızdıñ birligi.

- Täuelsizdik, jer twtastığı jäne wlttıq biregeylik te – ärbir adamnıñ qwqıqtarı jäne bostandıqtarımen qatar twratın Respublikanıñ bastı qwndılıqtarı.

- Täuelsizdiktiñ mañızdı jetistigi – bizdiñ elde ömir süretin barlıq etnostardıñ tili men mädenietine degen özara sıylastığı; azamattardıñ teñ qwqıqtarı men wlttıq sezimderine qwrmet.

- Men Qazaqstannıñ wlttıq tarihına, memlekettik tili men qazaq mädenietine, sol siyaqtı basqa etnostardıñ mädenieti men tilderine degen sıylastıqtı qoldaymın;

- «Aq jol» partiyası Respublikamızdağı geografiyalıq nısandardıñ, köşeler men eldi mekenderdiñ ataularındağı tarihi ädildikti qalpına keltiru, de-sovetizaciya jäne de-kommunizaciya boyınşa jwmısın jalğastıradı.

- QR azamattığın beru talaptarın, yağni Respublika Konstituciyasınıñ negizgi baptarı, memlekettik til jäne Qazaqstan tarihınan emtihan tapsıru, zañdı türde bekitu.

- Qazaqstan halıqtarınıñ dästürli dinderin qoldau jäne qoğamnıñ ruhani salasın böten sektalar men teris ağımdardan qorğau qajet.

3. Jemqorlıqpen küresu jäne de-offşorizaciya

Qoğamdı alañdatatın jäne bilikke narazılıqtı tuğızatın negizgi problemalardıñ biri – sıbaylas jemqorlıqpen kürestiñ tiimsizdigi, sot jäne qwqıq qorğau organdarına senimsizdik.

Bwl problemanı şeşu üşin «Aq jol» partiyası:

- är qazaqstandıqtıñ menşigin jäne jeke biznesin jemqorlar men olardıñ sıbaylastarınan qorğaudı;

- basşılardan olardıñ qızmetkerleriniñ jemqorlığı üşin jauapkerşiligi jönindegi talaptardıñ orındaluın mindetteudi;

- azamattardıñ bilik ökilderine qarsı daularınıñ ädil jäne jariya qarastırıluın;

- äşkerelingen jemqorlar üşin jürip twruın şetelge şığu jäne menşigin basqaru qwqığınıñ zañnamalıq şekteluin;

- sottıñ şınayı täuelsizdigin, olardıñ jwmıstan tıs uaqıtı men zeynetke şığuınan keyingi jeke qauipsizdigi men joğarı äleumettik qorğaluın;

- barlıq aşıq sot otırıstarınıñ Internet boyınşa translyaciyalanuın;

- sıbaylas jemqorlıq faktileri turalı mälimdegen jağdayda bopsalauşılıq qwrbanın jauapkerşilikten bosatuın talap etedi.

Sıbaylas jemqorlıqqa qarsı is-ärekettiñ mañızdı qwralı – bilik is-äreketiniñ jariyalılığı men onıñ qoğam aldındağı esep beruge mindettiligi bolmaq. «Aq jol» partiyası jurnalisterdiñ äşkerelep beretin basılımdarı üşin qudalanudan qorğaluın, ärbir memlekettik qızmetkeriniñ sot tärtibinde BAQ-da keri basılımdardıñ payda boluı jağdayında öziniñ abıroyı men qadir-qasietin qorğauın qoldaydı. Baspasözdıñ auzına qwlıp saluğa bolmaydı.

Sıbaylas jemqorlıqpen küresudiñ bastı bağıtı, sonday-aq, offşorlıq aymaqtar men şeteldik bankterden milliardıq qarajattardı Qazaqstanğa qaytaru bolmaq, bwl qarajat qara nietti jemqorlar men alayaqtardın halıqtan wrlağan aqşası.

Halıqaralıq mamandardıñ esebi boyınşa jemqorlar memleketimizden zañsız türde 160 mlrd-tan astam aqşa şığarğan. Bwl aqşalardıñ wrlanıp, Qazaqstannan ketui sebepti eldegi keybir azamattar jwmıs taba almay jür.

«Aq jol» partiyası şeneunikterdiñ offşorlıq şotı turalı banktik qwpiyalılıqtıñ alınıp tastalıp, özderi qaydan alğanın tüsindire almaytın aqşanıñ anıqtaluın jäne qaytarıluın talap etedi.

Bwl talap zañ ayasında jwmıs isteytin adal käsipkerler men käsiporındarğa qatısı joq.

*QR Ortalıq saylau komissiyasınıñ 2019 jıldıñ 8 mamırdağı №31 qaulısına säykes Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenttigine ümitkerge bölingen respublikalıq byudjet qarjısınan tölendi.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

13 pikir