Särsenbi, 17 Şilde 2019
46 - söz 1405 5 pikir 24 Mausım, 2019 sağat 12:14

Mariya Terenik degen kim?

Pavlodardıñ täuelsiz orıstildi basılımdarı qala tarihı jayında materialdar dayındağanda, ädette, tarih ğılımdarınıñ kandidatı Mariya Terenik hanımnıñ jazbalarına süyenedi. Mariya Serafimovnanıñ tarihşılıq qızmeti, azamattıq wstanımı, sayasi dünietanımı qanday? Osı oraydağı oy-pikirimizdi ortağa salamız.

M.S. Terenik 1929 jılı Reseydiñ Novosibirsk oblısında tuğan. Keñestik kezeñde «Oçerki po istorii komsomola Pavlodarşinı» attı kitap jazu barısında ğılımi zertteu taqırıbın jäne onıñ kezeñin (1921-1925 j.j.) ayqındap, tarih ğılımdarı kandidatı atağın qorğadı (1966), şirek ğasır Pavlodar industrialdı institutında (qazirgi S.Torayğırov atındağı PMU) KOKP tarihı kafedrasınıñ docenti, meñgeruşisi bolıp istedi, Kompartiya müşesi, 1991 jıldan bastap zeynetker.

Mariya Tereniktiñ jazbaların negizinen jergilikti «Novoe vremya» gazeti (qwrıltayşısı - pavlodarlıq iri käsipker S.M. Stryuk, bas redaktorı - I. A. Lebedeva) wdayı jariyalap twrdı. Ol KOKP tarihına mamandanğan tarihşı bola twra, Qazaqstan Respublikasınıñ tarihi, zañdıq qwjattarı jayında öz közqarasına säykes teris bayıptaular jasadı. Atap aytqanda, QR Bilim jäne ğılım ministrligi bekitken orta ğasırlardağı Qazaqstan tarihınıñ şınayılığına, Ata Zañda bekitilgen Qazaqstan Respublikasınıñ territoriyalıq aumağınıñ tarihi-qwqıqtıq negizdiligine kümän keltirdi. Söyte otırıp, patşalıq Resey imperiyası äskerleriniñ qazaq jerine jasağan basqınşılıq jorıqtarın, otarşıldıq sayasatın joqqa şığarıp, patşazada Pavel Romanovtıñ (1860-1919) jağımdı tarihi beynesin jasauğa tırıstı. Patşalıq-keñestik kezeñnen qalğan ğimarattar men eskertkişterdi, simvolikalardı, ataulardı äbden tozığı jetkenine, sayasi-ideyalıq män-mağınasınıñ eskirgenine qaramastan barınşa qorğaştap, ğalamnıñ ğajayıp qwrılıstarına jeteqabıl qwndılıqtar tärizdi däriptedi! Kerisinşe, egemendik kezeñindegi säulet öneriniñ tuındıların meylinşe sınadı! Mariya Tereniktiñ Pavlodar qalası tarihı men ölke onomastikası jönindegi jazbaları Slavyan mädeni ortalığınıñ jetekşisi Tat'yana Kuzina hanımnıñ mwrındıq boluımen «Pavlodar' – ne Kereku» (!) degen ataumen jinaq bolıp jarıq kördi.

Onıñ jariyalanımdarın basşılıqqa alğan Pavlodardağı patşaşıl-keñesşil top ata-babamızdıñ tasqa tüsirgen suretteri negizinde jasalıp oblıs mäslihatı bekitken oblıstıñ logotip-tañbasın özgertu, qazirgi kezde qirandısı ğana qalğan «Rossiya» qonaq üyin oblıstıq byudjet esebinen bastapqı qalpına keltiru, Pavel Romanov patşazadanıñ 155 jıldığın toylau mäselelerin köterdi!.. Sonday-aq 9 Mamır memlekettik merekesi küni Pavlodar qalasınıñ ortalıq alañında bir kezde patşa äskerleriniñ jauıngerlik belgisi bolğan, qazirgi kezde separatizmniñ simvolikasına aynalğan georgiy lentalarınıñ jwrtşılıqtıñ jappay qoldanuın nasihattadı.

Osı top juırda, Mädeniet jäne öner qayratkerleri küni G.N.Potanin atındağı tarihi-ölketanu muzeyiniñ aldında ötkizilgen merekelik şarada bir kezde oblısta Jaña ekonomikalıq sayasattı (NEP) jüzege asıruda belsendilik körsetken kommunisterdi obkomnıñ İ hatşısı Kolmogorovtıñ (A. Vervekin) qızıl jalauşalarmen marapattau körinisin sahnalauğa ıqpal etken siyaqtı. Olar täuelsiz orıstildi BAQ ökilderimen jeñ wşınan jalğasıp özderiniñ is-äreketterine tosqauıl qoyudı közdegen memleketşil, otanşıl azamattardı jağımsız reñkke ie «nacpat» degen sözben atap, jwrtşılıqqa qwbıjıq keypinde körsetudi kökseude, endi äkimderdiñ özderine auız salıp, olarğa öz ıqpalın jürgizudi oylastıruda dep bayıptaymız.

M.S. Terenik hanım Pavlodar oblısınıñ aumağı qazaqtardıñ tarihi mekeni emes, mwnda bastapqıda joñğarlar, keyin orıstar qonıstanğan degen payımdauın twspaldap ta, aşıq ta aytuda! Osı pikirin biıl, 27 mamırda «Qazaqstan-Pavlodar» telearnasınan söylegeninde tağı qaytaladı.

Mariya Serafimovna qazaq jerin jaulağan patşa äskerleriniñ 1720 jılı qazaqtar «Kerege jar» dep atağan, qazirgi kezde Pavlodar qalası ornalasqan jerge «Koryakov YAr» bekinisin salğanına 270, 280, 290 jıl tolğanın saltanattı mereke (!) retinde toylau jöninde 1990, 2000, 2010 jıldarı üş märte mäsele köterdi! Abıroy bolğanda, oblıs pen qalanıñ sol kezdegi basşıları onıñ wsınıstarınıñ birde-birin qabıldağan joq! Kerisinşe, jergilikti ziyalı qauım ökilderiniñ orındı uäjderine, Jambıl Artıqbaev, Qayırbolat Nwrbaev, Qırıqbay Aldabergenov tärizdi tarih ğılımdarı doktorlarınıñ ğılımi däleldemelerine qwlaq asıp, älgindey datalardı merekeleuden bas tarttı, söytip tek Qala küni merekesin wyımdastırdı.
Mariya Serafimovna Pavlodar komsomolı tarihın jetik bilgenimen, orta ğasırlardağı Ertistiñ Kereku öñiri tarihın: bayırğı babalarımız – türkiler, qimaqtar, qıpşaqtar qağanattarı turalı habarı az tärizdi. Äytpese, bwl aymaq – qazaqtardıñ tarihi mekeni emes degen sözdi aytpas edi ğoy.

Degenmen egde jasqa jetkendikten be, kim bilsin, keyde Mariya Serafimovna tarihşı-ğalımnan göri ırımşıl taqua, dindar, astrolog, tipti ekstrasenske de… wqsap ketedi. Mısalı, Pavlodardıñ 280 jıldığı mereytoy emes, qala küni retinde atalıp ötiluine bılayşa reniş bildirdi: «… No to li d'yavol poputal, to li vıdavlennıy Solncem protuberanec okazalsya namnogo dlinnee svoih predşestvennikov (govoryat, v inıe godı Solnce vıbrasıvaet ogromnıe massı raskalennıh gazoobraznıh veşestv, vısota kotorıh dostigaet 500 kilometrov) – no proizoşel u mnogih «sdvih po faze» («Eşe raz o yubileyah, sporah i… protuberencah» «Novoe vremya», 20.09. 2000.).

M.S. Terenik hanım pavlodarlıq jazuşı, jurnalist, wzaq jıldar oblıstıq «Zvezda Priirtış'ya» gazetiniñ bas redaktorı bolıp abıroylı qızmet atqarğan S.P. Şevçenkonıñ (1927-2001) tarihi tuındısın jariya sınay otırıp, avtordıñ ar-namısına tietin asa auır sözder aytqanı da şığarmaşıl ziyalılardıñ jadında.
Söz soñında, Pavlodardıñ logotip tañbası men qala küni jayında zerdeleuge niettengen azamattar osınday jayttardı esine alsa eken deymiz.

Arman Qanidıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

5 pikir