Beysenbi, 18 Şilde 2019
46 - söz 2663 4 pikir 10 Şilde, 2019 sağat 14:25

Qazaqstan mwnayı turalı

Qazaqstannan eksporttalğan mwnay men özge de resurstar offşorlı zona arqılı satılğanın bilesiz be?

Köpten beri Gennadiy Bendickiymen dostasıp jürmin. Onıñ 2002 jılı Vremya gazetinde jarıq körgen bir maqalasında «ülken eksporttıq mahenaciya» jaylı jazadı.

Bendickiy 1999-2000 jıldarı Qazaqstannıñ eksporttan tüsken tabısın zertteydi. Belgili bolğanday, statistika agenttigi jariyalağan sandar men Qazaqstannıñ AQŞ, Qıtay, Resey jäne Türkiya elderindegi elşilikteriniñ bergen mälimeti ärtürli bolıp şığadı. Bendickiy resmi jariyalanğan mälimettiñ elşilikter bergen aqparattar eki ese az bolğanın anıqtağan. Mısalı, resmi mälimet boyınşa, 1999 jılı Qazaqstan eksporttan $1,154 milliard, al 2000 jılı $1,972 milliard kiris körse, Qazaqstannıñ şeteldegi senimdi ökilderi säykesinşe $2,137 milliard (1999 j.) jäne $3,282 milliard (2000 j.) tüskenin rastağan. Tabiği baylıq şet elderge tikeley emey offşor zonaları arqılı satılıp, şikizat bağası transfert mehanizmi negizinde anıqtalıp, arzandatılğan. Sol sebepti de eksporttalğan şikizattıñ tolıq kölemi şekaradan şığarda tirkelmegen. Al bağa ayırımı belgili bir kisilerdiñ qaltasına kete bergen.

Tirkelmey qalğan 1,5 milliard AQŞ dolları neni bildiredi? Birinşiden, eksporttan Qazaqstan byudjetine tüsui tiis 450 million teñge salıq ğayıp boldı. Sol kezdegi teñgeniñ qwnımen eseptesek, salıqqa kelui tiis soma Qazaqstandağı bilim beru, densaulıq saqtau jäne qorğanıs qızmetterine qajet bir jıldıq qarjığa teñ. Nemese bwl aqşamen bir jıl boyı Qazaqstandağı zeynetkerler, ardagerler, mügedekter men köp balalı analarğa zeynetaqı jäne järdemaqı tölep otıruğa jeter edi.

Statistika komiteti tek eksport sandarınan şataspay, importta da fiaskoğa wşırağan. Eksportta jaqsı tabısqa jetken psevdo-şeneunikter damığan elderden öndiriske qajet türli tehnikalıq jabdıqtardı qımbat bağada importtağan. Şekara qızmetine süyene otırıp Statistika agenttigi bergen mälimet pen jabdıqtardı eksporttauşı elderdiñ statistikası birdey bolmay şığıptı. Ayta ketsek, Statistika agenttigi 2000 jılı AQŞ-tan Qazaqstanğa importtalğan tauardıñ qwnı 276 million AQŞ dollarına teñ bolğanın mälimdese, AQŞ-tıñ Ekonomika jäne statistika basqarması somanıñ 124 millionnan aspağanın jariyalağan. Qazaqstan şekara qızmetiniñ mälimetine oray, sol jılı AQŞ-tan Qazaqstanğa $134 millionğa mwnay bwrğılau qwrılğısı importtalğan. Al AQŞ basqarması onday tehnikanıñ eksporttalmağanın mälimdegen.

Osığan wqsas jağdaylar Qazaqstannıñ Qıtay, Päkistan jäne Ündistanmen jasaytın sauda baylanısında da kezdesedi. Bizdiñ komitet ülken kisilerdiñ salıq tölemeui üşin import kölemin azaytıp körsetkenimen, bizge seriktes elder aqparattı teriske şığaratın mälimetter jariyalap otırğan.

Mwnday auqımdı operaciyalardıñ körinbey qaluı, osı aynalımğa qatısı bar adamdardıñ qanşalıqtı «avtoritet», aqşası köp äri biliktegi negizgi rıçagtardı wstap twrğanın bildireri anıq. Al, Prem'er, eks-prem'erden ne spros?!

Vlast' v dole. Gennadiy Bendickiydiñ «Bespredel» attı kitabınan

Joldas Örisbaevtıñ facebook paraqşasınan

Abai.kz

4 pikir