Jeksenbi, 25 Tamız 2019
Ädebiet 879 4 pikir 24 Şilde, 2019 sağat 12:59

Bügin - filosof, aqın Şäkärim Qwdayberdiwlınıñ tuğan küni

Bügin aqın, filosof, kompozitor Şäkärim Qwdayberdiwlınıñ düniege kelgen küni. Ol qazirgi Şığıs Qazaqstan oblısı, Abay audanınıñ Şıñğıstau bökterinde tuğan.Hakim Abaymen zamandas äri inisi, äri ol negizin salğan realistik ädebiet dästürlerin jalğastıruşı.

Şäkärimniñ äkesi Qwdayberdi Qwnanbaydıñ Küñke degen bäybişesinen tuğan, yağni Abaydıñ tuğan ağası. Şäkärim bes jasında auıl moldasına oquğa beriledi de jeti jasına deyin sonda oqidı.

Jeti jasında äkesi qaytıs bolğannan keyin ol Abaydıñ tikeley tärbiesinde boladı. Ösken ortasınıñ asa bay dästürleri men Abay ağasınıñ törbiesi tabiğatınan zerek Şäkärimniñ jetimdik körmey ösuine ğana emes, onıñ talanttı aqın, parasattı oy iesi boluına da zor ıqpal jasadı.

Sonımen qatar Şäkärim jastayınan ğılım-bilimge den qoyıp, arab, parsı, türik, orıs tilderin jetik meñgerdi.

Şäkärim Qwdayberdiwlı 1908 jılı A.S.Puşkinniñ «Dubrovskiy», «Boran» şığarmaların öleñ türinde audaradı. Sonımen qatar, Lev Tolstoydıñ  ädilet, ar jolına negizdelgen  şığarmaların audaradı. Tolstoyğa  hat jazıp, aqıl-keñes swraydı.

Ol 1931 jılı bandılarmen baylanısı bar degen jalğan jalamen wstalıp,  atılıp ketedi. Al, 1998 jılı qayta aqtalıp, şığarmaları qayta jarıq köre bastaydı.

Ol öz şığarmalarınan bölek, orıstıñ, batıs ädebietiniñ ozıq ülgilerin qazaq oqırmandarına jetkizdi. Amerikan jazuşısı Garriet Biçer-Stounnıñ «Tom ağaydıñ balaları» romanın, Tolstoydıñ «Üş saual», t.b. äñgimelerin, A.S.Puşkinniñ «Boran», «Dubrovskiy» povesterin qazaq tiline audardı. Fizulidiñ "Läyli-Mäjnün" dastanın nazira ülgisimen jırladı.

Şäkärim öz şığarmaları arqılı qazaq halqın düniejüzilik ozıq mädenietti igerguge, ğılım-bilim üyrenuge şaqırdı. Sonımen qatar onıñ birneşe poemalarımen änderi bar.

 (Şäkärimnıñ äni - "Anadan alğaş tuğanda" )

Şäkärim Qwdayberdiwlı. Adamdıq borışıñ

Adamdıq borışıñ – 
Halqıña eñbek qıl. 
Aq joldan aynımay 
Ar saqta, onı bil. 
Talaptan da bilim men öner üyren, 
Bilimsiz, 
Önersiz, 
Boladı aqıl twl. 
Maqtanğa salınba 
Mansaptıñ tağı üşin. 
Näpsiñe biletpe 
Basıñnıñ bağı üşin.
Ömiriñdi sarp qıl ölgeniñşe,
Joba tap, 
Jol körset, 
Keleşek qamı üşin. 
Qaytadan qayrılıp 
Qauımğa kelmeysiñ. 
Barıñdı, 
Näriñdi 
Tirlikte bergeysiñ. 
Ğibrat alar artıña iz qaldırsañ – 
Şın baqıt‚ 
Osını wq, 
Mäñgilik ölmeysiñ! 

Abai.kz

4 pikir