Särsenbi, 23 Qazan 2019
Aziya forumı 2749 9 pikir 14 Tamız, 2019 sağat 15:20

«Qazaq älemdi oqıp otır, älem nege qazaqtı oqımaydı?..»

Qazaqstan Jazuşılar odağı QR Prezidenti Äkimşiliginiñ jäne QR Mädeniet jäne sport ministrliginiñ qoldauımen 2019 jıldıñ 4-6 qırküyek  künderi Nwr-Swltan qalasında «Aziya elderi qalamgerleriniñ İ forumın» ötkizedi.

Twñğış ret wyımdastırılıp otırğan bwl forum Aziya kontinentinde ornalasqan elder arasındağı ädebi-mädeni baylanıstardı nığaytu, odan äri damıtu häm Täuelsiz elimizdiñ bügingi keskin-kelbetin, Qazaqstannıñ ädebietin, ruhani qwndılıqtarın paş etu, ädebi üderistiñ damuına qatıstı Aziya elderimen täjiribe almasu sındı birqatar maqsat-mindetterdi közdeydi. Aziya elderi qalamgerleriniñ İ forumında atalmış qwrlıqtı meken etken 44 memleketten älemge bedeldi halıqaralıq sıylıqtardıñ jüldegerleri, wlttıq, memlekettik sıylıqtardıñ iegerleri häm Jazuşılar odağı men associaciyalarınıñ Törağaları sındı 100-ge juıq aqın-jazuşı men elimizdiñ tükpir-tükpirinen şaqırılğan qalamgerler bas qosadı. Biz osı aytulı şara qarsañıñda aqın-jazuşılar arasında arnayı swraqtarğa jauap izdegen edik. Bügin sonıñ bir parasın wsınıp otırmız.

Swraqtar:

1. «Aziya elderi qalamgerleriniñ İ forumında» qanday taqırıpta, qanday mäsele qozğalğanın qalaysız?
2. Forumda söz tise qanday wsınıs aytar ediñiz?
3. Aziya keñistigindegi töl ädebietimizdiñ alar ornı turalı ne oylaysız?
4. Qazaq ädebietiniñ jetistigi nede, kemşiligi qanday?
5. Älem jäne qazaq ädebietiniñ qanday ortaq problemaları bar?

Serik Aqswñqarwlı:

«TÖRTKÜL DÜNIEDE QAZAQ POEZIYASINA TEÑ KELER QWBILIS JOQ»

Картинки по запросу Серік Ақсұңқарұлы:

1. «Aziya elderi qalamgerleriniñ I forumında» eñ äueli «Ädebiet älemge kerek pe?», «Ädebiet memleketke kerek pe, memleket ädebietke nelikten jetkilikti türde köñil bölmey otır?» degen mäseleler ayasında oy qozğalu kerek.

2. Älem ädebietinde qazaq poeziyasınıñ alar ornı erekşe. Şınımdı aytsam, bügingi örkenietti elu eldiñ ädebietinen de qazirgi qazaq poeziyasımen taytalasa alar bir  jwrttı köre almay otırmın.  Sonau epostıq jırlardan, jıraular poeziyasınan bastap, bertindegi Abay, Mağjan, İliyas, Qasım, Mwqağaliğa deyingi aralıqta qanşama jauhar dünieler bar. Qazaq jırınıñ äleueti öte zor, bolmıs-bitimi de elden erekşe. Soğan qaramastan, qazaq jırınıñ älemdik keñistikte boy körsetui öz därejesinde bolmay twr. İrgemizde körşiles jatqan orıstardıñ özi Abaydı audara almadı. Abaydı audara almağannan keyin, İliyas ta, Mwqağali da, Qasım da öz därejesinde tärjimalanbağanı öz-özinen belgili ğoy? Qazaq ädebietiniñ ozıq ülgilerin älem tilderine körkemdigi men qasietin saqtay otırıp, öz deñgeyinde audarudı eñ negizgi mäsele retinde qolğa alu kerek. Batıs ädebieti jarnamasımen mıqtı bolıp otır. Bizde ol joqtıñ qası...

3-4. Qazaq ädebieti älem keñistigi öz aldına, Aziya jwrtına da äli tolıqtay tanılıp ülgermedi.Wlttıq ädebietimiz osı künge deyin biraz biikti aldı, ärine. Kemşiligi nede? Nasihatı joq! Osı Aziya elderi forumın  paydalanıp, ädebiettiñ ozıq ülgilerin älemge tanıtudıñ alğışarttarın jasauğa bolar edi. Bizde «Qasım bar, Mwqağali bar, Mwhtar Mağauin, Äbiş Kekilbay, Qabdeş Jwmadil, Fariza,  Dulat Isabek bar, Rahımjan Otarbay bar!» – dep aytuımız kerek! Bir-birimizdi qızğanbay.... Özimizdi özimiz moyındasaq, basqa el de bizdi  moyındaydı!

5. Älem ädebietiniñ probleması osı jiında mensiz de aytıla jatar? Qazaq ädebietiniñ kökeykesti mäselesi onıñ nasihatınıñ tömendigi ekenin ayttıq. Älem qazaq qalamgerleriniñ äli künge deyin qalamaqı da  almaytının estise, wyattıñ kökesi sol bolar edi... Wlı klassikalıq tuındılarımızdı bizden basqa eşkim bilmey otır, mäsele – osında.

Serik Sağıntay, jazuşı:

"QAZAQ ÄLEMDİ OQIP OTIR, ÄLEM NEGE QAZAQTI OQIMAYDI?.."

Картинки по запросу Серік Сағынтай
1. Kez kelgen forum, basqosu halıqaralıq deñgeyde wyımdastırılatın bolsa, eñ aldımen ol jiında wlt işindegi, üy işi-auıl arasındağı äñgimelerden joğarı dünieler söz boluı kerek. Bizde de onday mäsele jeterlik qoy. Forum barısında eñ aldımen, audarma mäselesi qozğaluı kerek dep oylaymın. Öz qiırıñdı şiırlay bermey, jaña keñistikterge şığu üşin eñ äueli audarma salasınıñ dwrıs bolğanı jön. Qay zamanda da qazaq işinde qalıp qoyıp, alıs-jaqın şetelderge tanılmağan aqın-jazuşı az bolmağan. Qazir de barşılıq. Onıñ üstine şetel ädebietin özge tilderde oqi alatın, tüsine-twşına alatın wrpaq qalıptasıp ta qaldı. Biz eñ äueli audarma institutın odan äri damıtıp, şet tilderden qazaqşağa qotarıp, eldiñ miına salmaq sala bermey, qazaq ädebietin özge tilderge audaru maqsatın wstanuımız kerek şığar. Qazaq älemdi oqıp otır, älem nege qazaqtı oqımaydı?..

2. Forumda söz tise,  osınday ädebi baylanıstardı nığaytuğa arnalğan şaralar köbeyuin tilge tiek eter em. Täjiribe almasu käsibi qalamgerler üşin asa kerek-aq.

3. Biz tamırı tereñge ketken, dästüri qalıptasqan köne el bolsaq ta, käsibi ädebietimiz äli jas deuge boladı. Keñestik kezdegi ädebi-mädeni instituttar qalıptastırğan oy-sana bizdi damıttı ma, älde keri ketirdi me? Basqa elderde ädebiet qwbılıstarı qalay örbude? Bir elge qarasañ, artta qalıp qoyğandaymız, bir elge qarasaq, oza şauıp bara jatqandaymız. Keşegi wlı ädebietimiz -  auız ädebieti mwraları tarapınan qarasaq, oyıp twrıp alar orınımız bar, qazirgi ädebietke qarasaq, äyteuir köşke ilesip kele jatqandaymız...

4. Qazaq ädebietiniñ jetistigi wlı dünieleriniñ deñgeyi arqılı anıqtaladı, kemşiligi naşar, ortaşadan tömen dünielerdiñ köbeyip bara jatqanı arqılı ayqındaladı ğoy. Qazir bizde wlı dünielerdi nasihattau, tirajdau kemip, halturanı aspandatu atqa minip twr. Bwl – eñ äueli adal ädebi sınnıñ bolmauınan. Ädebi sını adal jwmıs isteytin, sın instituttarı retke keltirilgen elderde damu bar. Al, bizde "jaqsı men jamandı ayıratın" halıq bar ma? Äleujelidegi äldebireulerdi "jwldız" dep tanıp, taqpaqşılar tayrañdap jür. Älemdegi Ädebiet degen wlı dünieniñ zañdı mwrageri bop otırğan Kino önerimen işi pısıp, zerikken-erikkenniñ bäri aynalısa bastadı. Zeynetke şıqqan ülkender "jazuşı" bola bastağalı qaşan. Osınday dünielerdiñ ara-jigin ajıratıp, saralaytın uaqıt ötip baradı...

5. Älem ädebietinde qanday mäsele bolsa, ol qazaq ädebietine de ortaq. Qazaq ädebietinde qanday mäsele bolsa, ol da älemge ortaq. Jalpı, ädebiet degen wltqa  bölinbeydi ğoy, wlttıñ tili arqılı ğana özinşe örnek tabadı. Osı twrğıdan qarasaq, jappay internettenu, jahandanu, jarnamalanu degen problema bar. Qayda qarasañ da, öz-özin jarnamalağan jazuşılar, äldekimge esep berip, eleñdegen aqındar. Osı jarnamaşıldıq pen esep bergiştik qwrtadı eldi. Külli älemge ortaq mäseleler ğoy. Äueli öz arıñnıñ aldında (aytpaqşı, ädebiet  – ardıñ isi edi ğoy) esep bere alu kerek emes pe...

Abai.kz

9 pikir