Särsenbi, 18 Qırküyek 2019
Zertteu 4092 11 pikir 29 Tamız, 2019 sağat 12:41

Qıtay Qazaqstanğa 1,5 mlrd dollar investiciya saldı

Qazaqstan men Qıtay arasındağı ekijaqtı özara qarım – qatınas josparlı türde damuda-özara sauda kölemi 2019 jıldıñ birinşi jartı jıldığınıñ qorıtındısı boyınşa 31%-ğa artıp, 6,8 mlrd. AQŞ dollarına jetti. Qıtaydıñ jıl sayınğı investiciyalıq ağındarı orta eseppen 22%-ğa wlğayuda. Seriktestik qatınastardı nığaytuğa «Beldeu jäne jol» bastaması ıqpal etedi, ol Qazaqstanğa Europamen tauar aynalımın arttıruğa mümkindik beredi. Zertteu körsetip otırğanday, eksport kölemi 10%-ğa wlğayğan kezde JİÖ-niñ özgerui 12%-dı qwraydı.

Qazaqstan men Qıtay arasındağı diplomatiyalıq qatınastar 1992 jıldıñ qañtarında ornatıldı. Qazaqstan üşin eki jaqtı özara qarım-qatınastardı damıtu sırtqı sayasi halıqaralıq qızmettiñ mañızdı böligi bolıp tabıladı, äsirese älemdik ekonomikanıñ jahandanuı kezeñinde.

Alğaşqı şarttıq-qwqıqtıq bazanıñ biri – 1993 jılı qabıldanğan Dostıq özara qarım-qatınastardıñ negizderi turalı birlesken deklaraciya Qazaqstan men Qıtay arasındağı ıntımaqtastıqtı damıtuğa bastama boldı. Odan keyingi jıldarı memleket basşıları birqatar mañızdı kelisimderge qol jetkizdi, olardıñ arasında şekara uçaskelerin anıqtau, yadrolıq qaru-jaraqtı qoldanbau, elderdiñ işki isterine aralaspau, su resurstarın saqtau jäne t. b. boyınşa uağdalastıqtar bar.

Qazaqstan men Qıtay arasındağı özara qarım-qatınastıñ negizgi säti 1999 jılı XXI ğasırdağı jan-jaqtı ıntımaqtastıqtı odan äri damıtu turalı Birlesken deklaraciyanı qabıldau boldı. Qol jetkizilgen kelisim ekonomikalıq özara qarım-qatınastı jedeldetuge jaña serpin berdi. Bügingi tañda Qıtay Qazaqstannıñ Reseyden keyingi iri sırtqı sauda seriktesteriniñ biri bolıp tabıladı. Mäselen, 2019 jıldıñ birinşi jartıjıldığınıñ qorıtındısı boyınşa özara sauda kölemi 6,8 mlrd. AQŞ dolların qwrap, 2018 jıldıñ säykes kezeñimen salıstırğanda 31%-ğa arttı. Aynalım qwrılımında qazaqstandıq önimniñ eksportı basım – 4 mlrd. AQŞ dollar.

Wlttıq ekonomikanıñ ösui tauar aynalımı, import jäne eksport kölemimen tığız baylanıstı. Mäselen, eksport 10%-ğa wlğayğan kezde JİÖ ösimi şamamen 12%-dı qwraydı. Bwl körsetkiş Qıtaydıñ Qazaqstan ekonomikası üşin joğarı mañızdılığın tüsindiredi.

Narıqtıñ tez özgerip kele jatqan kon'yunkturası, halıqaralıq sauda-ekonomikalıq qaqtığıstar, älemdik ekonomikanıñ twraqsızdığı jağdayında Qazaqstan men Qıtay arasındağı integraciyalıq procester wlttıq ekonomikanıñ damuına sırtqı täuekelderdiñ äserin tömendetu üşin erekşe män beredi. Eki eldiñ özara qarım-qatınasınıñ bastı bastamalarınıñ biri 2013 jılğı 7 qırküyekte alğaş ret wsınılğan «Beldeu jäne jol» bağdarlaması bolıp tabıladı. Bwl bastama Jibek jolı boyındağı sauda jäne kölik baylanıstarın nığaytuğa ğana emes, sonday-aq öñirlik deñgeyde de, jahandıq deñgeyde de beybitşilik pen twraqtılıqtı saqtauğa ıqpal etuge qabiletti.

Düniejüzilik sauda wyımınıñ derekteri boyınşa, 2013 jıldan bastap 2017 jılğa deyingi kezeñde Qıtaydıñ «Beldeu jäne jol» bastamasına qatısuşı eldermen tauar aynalımı 5 trln AQŞ dollarınan astı, al atalğan elderge Qıtaydıñ şeteldik investiciyalarınıñ ağını (ŞIA) şamamen 70 mlrd AQŞ dolların qwradı.

2015 jıldan bastap Ülken euraziyalıq seriktestikti qalıptastıru ayasında Euraziyalıq ekonomikalıq odaq pen «Beldeu jäne jol» twjırımdamasın üylestiru jwmıstarı bastaldı. 2019 jılı mamırda EAEO men QHR arasındağı sauda-ekonomikalıq ıntımaqtastıq turalı kelisimge qol qoyıldı. Qıtaydıñ EAEO elderimen tauar aynalımı 2018 jılı 126,3 mlrd AQŞ dolların qwradı (2017 jılı — 102,7 mlrd. AQŞ doll.).

Qıtaydıñ Qazaqstanğa investiciyalıq ağındarı 2015 jıldan bastap oñ dinamikanı körsetedi – ortaşa jıldıq ösim 22%-dı qwraydı. Bwl rette eñ ülken kölem 2018 jılı-1,5 mlrd. AQŞ dolların qwradı, bwl 2017 jılğa qarağanda 37,6%-ğa jäne 2015 jılğa qarağanda 78,6%-ğa köp. 2019 jıldıñ birinşi jartıjıldığında Qıtaydan jalpı investiciya ağını 362 mln. AQŞ dolların qwradı.

2019 jıldıñ birinşi toqsanında Qazaqstan rezidentteriniñ Qıtay investorları aldındağı mindettemeleri 15,3 mlrd. AQŞ dallarına jetti. Qazaqstan mindettemeleriniñ jalpı qwrılımında (220,3 mlrd. AQŞ doll.) Qıtay ülesi 6,9%-dı qwradı. Ekonomikalıq qızmet türleri boyınşa eñ ülken kölem kölik jäne qoymalau (5 mlrd. AQŞ doll.) salalarında şoğırlanğan, tau-ken öndirisi (2,6 mlrd. AQŞ doll.), öñdeu önerkäsibi (2,1 mlrd. AQŞ doll.), qwrılıs (2 mlrd. AQŞ).

Mindettemelerdiñ negizgi kölemi 2019 jıldıñ birinşi toqsanınıñ qorıtındısı boyınşa 9,1 mlrd. AQŞ dolların qwrağan tikeley investiciyalardıñ esebinen qalıptastı. Qarjılandırudıñ basqa nısandarı (kreditteu, lizing, jobalıq, aralas salımdar jäne t. b.) 6,2 mlrd. AQŞ dollarına jetti, al portfel'dik investiciyalar – tek 464,8 mıñ AQŞ doll. qwradı.

Portfel'dik investiciyalar wlttıq ekonomika üşin joğarı paydanı bildiredi, sebebi investorlarğa käsiporınnıñ qızmetin baqılau nemese onı ielenu qwqığın bermey aqşa qarajatın tartuğa mümkindik beredi. Sonday-aq qarjılandırudıñ osı nısanı joğarı ötimdilikke ie, ärtaraptandıru qağidattarına jauap beredi jäne investiciyalau merzimderin derbes retteuge mümkindik beredi. Degenmen de, Qazaqstanda olardıñ tanımaldılığı tömen. Bwl qwndı qağazdarğa investiciyalau, halıqaralıq emitentterdi tartu jäne halıqaralıq kapital narıqtarımen integraciyalau mümkindigimen tolıqqandı qor narığın damıtu 2018 jıldıñ 5 şildesinde Astana International Exchange (AIX) «Astana» halıqaralıq qarjı ortalığın (AHQO) qwrudan bastaldı. Qıtay qor birjasın qwru ideyasın qoldauşılardıñ biri boldı, Şanhay qor birjası men Jibek Jolı Qorı AİH akcionerleri atandı.

Qıtay ekonomikasına salınğan otandıq investiciyalıq ağındar 2018 jılı 41,8 mln. AQŞ doll. qwradı, bwl 2017 jılğa qarağanda (38,6 mln. AQŞ) 8,2%-ğa köp. Qıtay Qazaqstannıñ tikeley investiciyalarınıñ jalpı ağını boyınşa Üzdik-10 eldiñ qatarına kiredi – investiciya ülesi 3,2%-dı qwradı.

2019 jılğı şildeniñ soñındağı jağday boyınşa Qazaqstanda 2,5 mıñ Qıtay käsipornı tirkelgen, onıñ işinde jwmıs istep twrğanı 1,1 mıñ käsiporın. Sonday-aq el aumağında 3 Qıtay Banki jwmıs isteydi: Altyn Bank, Bank of China Kazakhstan jäne ICBC (Qıtaydıñ sauda-önerkäsiptik banki). Birinşi jartıjıldıqtıñ qorıtındısı boyınşa bankterdiñ aktivteri 886,2 mlrd teñgege nemese bank sektorınıñ jalpı köleminiñ 3,5%-na jetti.

Qazaqstanda jalpı soması 27,4 mlrd. AQŞ dolların qwraytın 55 qazaqstan-qıtay jobası jüzege asırıluda. 2015-2018 jıldar aralığında 10 käsiporın iske qosıldı.

Eñ mañızdı jobalar:

  • «DanAke» JŞS cement öndirisi, China Gezhouba Cement Co. Ltd. 2018 jıldıñ jeltoqsanında paydalanuğa berildi. Investiciyalar 178 mln. AQŞ dolların qwradı, 226 jwmıs ornı aşıldı;
  • «SarıarqaAvtoProm» JŞS jäne JAC Motors, CMC strategiyalıq äriptesimen birlesip İri toraptı qwrastıru (CKD/SKD) jäne wsaq toraptı qwrastıru (CKD) ädisimen JAC markalı jeñil avtomobil'der şığaru. Kezeñ-kezeñmen iske qosıldı: 2015 jılı I kezeñ, 2017 jılı II kezeñ. Investiciyalar 22 mln. AQŞ dolların qwradı, 350 jwmıs ornı aşıldı.
  • «Qorğas — Şığıs qaqpası» AEA aumağındağı qwrğaq port, «KTZE-Khorgos Gateway» JŞS, Lianyungang Port Holding Group Co. Ltd., COSCO Shipping Lines Co. Ltd. Investiciyalar 76 mln. AQŞ dolların qwradı.

İske asıru kezeñinde 13 joba bar, 2019 jılı jalpı soması 350 mln. AQŞ dolların qwraytın 3 jobanı iske qosu kütilude.

Abai.kz

11 pikir