Beysenbi, 2 Säuir 2020
Äñgime 1785 8 pikir 10 Qırküyek, 2019 sağat 11:43

Aygül Jwbanış. Qasqatay

(Äñgime)

Atamdı soñğı körgenimde qabağı sınıq eken. Qolındağı küregine süyenip, auıl şetindegi qırdan janarın almay, qarap twr. Sol qırdağı qaz-qatar ornalasqan «aruaqtar» auılında elu jılğa juıq otasqan kempiri suıq topıraqtı körpe etip jamılıp, qalıñ wyqıda jatır. Bäybişesinen ayırılğalı jıldar ötse de atam jii köz tigip, kempiri qol bılğaytınday sol qırğa jii moyın bwradı. Men beybaq atamnıñ tilim-tilim bolıp, qan jılap jürgen jüregin säl de bolsa emdegim kelip, kemseñdegen jüzine külki üyirip, köñilin köteruge tırısamın-au. Biraq bwl jolı oñbay qatelestim. Sol qateligim üşin ökinemin...

Atam qoy auzınan şöp almas momın äri balajan edi. Balalarınıñ eşbirine de qabaq şıtıp, eşqaysısınıñ köñilin qaldırğan emes. Bala dese bauır etin üzip beruge dayın. Al, balalarınan körgen nemereleri üşin barın da, janın da beretin jan. Onıñ üstine maljandı bolatın. Qarday appaq köñiline, maqtaday taza nietine qaray Jaratqan ie ırıs-däuletin mol etip, mal-jandı qıldı. Degenmen sol momındığınan, säbidey sengiş añqaulığınan köp opıq jep qalatın. Auıldastarınıñ birinen asau bie satıp alıp, ayağınan ayırıldı. Qwrıq salınıp körmegen asau bie atamdı jazım etti. Jalğız ayaqpen qalsa da şañırağımızdıñ bäyteregi jasımadı. «E, Alla, abıroy bere gör» dep qolınan keler käsibimen aynalısıp, nesibesin taptı. Ağaş ayaqpen jürip, üyirlep jılqı, otarlap qoy, tabındap siır wstadı. Sol asau attan tarağan jılqılardıñ işinen ata men äjem qasqataydı erekşe jaqsı kördi. Ala şwbar boz bie qwlındağannan keyin ölip ketti. Közi jäuteñdep qalğan qwlınşaqtı atam men äjem ayap, baladay baptadı. Qwlın oñalıp, jem jegen sayın atam kürsinip: «Seni üyirge qosıp jibersem, armanım bolmas edi» deytin.

Qasqatay  qwlın kezinen özi sonday süykimdi boldı. Mañdayında appaq jürekşe bar edi. Atam sol tañbasına qarap, qwlındı qasqatay atadı. Wl-qızdan ergen nemerelerin jazdıküni erte oyatıp alıp, qasqatayğa şaqpaq qant bergizetin. Äjemizdiñ közin ala bere atam bastağan «wrı top» as üyden qant wrlaymız. Äreketimizdi äjem körse, wrısa jöneletin. Peyişte nwrı şalqığır, ol kisi dausın säl köterip, wrısıñqırağanımen, jüzinen meyirimdiliktiñ şuağı şaşılıp twratın. Atamnıñ qır basına jii moyın bwrıp, janarın jasqa malatını şüykedey qara kempirin sağınıp, iştey mwñ şağuı meyirimdilikti añsauı edi. ...Kün kökke köterilip, aynalağa jıluın tökken sayın atam men äjemdi eske alamın...

...Qasqatay tay bolıp, qwlındaytın jılı äjem mäñgilik mekenge ketip qaldı. Äjemdi aqtıq saparğa attandırğanda atı mal demesek, Qasqatay da közinen jas parlattı. Kilemge oralğan mürdeni üydiñ tabaldırığınan şığarmay jatıp, Qasqatay arqanğa oratılıp, şöp salatın nauağa qwlap, işindegi qwlının öltirip aldı. Sol künnen keyin Qasqataydı da köñilsizdik bastı. Atam bwrınğıday qant bermek tügili, jalınan sipap erkeletudi de qoydı. Oyın balası biz de wmıttıq. Keyin Qasqatay izim-ğayım joğalıp ketti. Jılqını qanşa izdegenimen, taba almadıq. Biz onı ne qasqırğa talandı, bolmasa wrılar qoldı qıldı dep şeştik...

... Sol jıldıñ Jaña jılın toylau üşin auıldan qalağa attandım. Poyızğa minbes bwrın atamnıñ üyine keldim. Sol jılı qar qalıñ jaudı. Atam üy artınıñ qarın kürep jür eken. Ağaş ayağı alıstan «ändetip», sıqırlap jür.

- Ata, nege demalmaysız? Qanşa küregeniñizben qazir qayta qar jauıp, eñbegiñiz zaya ketedi.

Auzım bwrtiıp, özimşe aqılımdı ayta bastadım. Közin sığırayta külgen atam:

- Ä, men jatsam auırıp qalamın, sosın meni kim bağadı? - dedi.

Üstine kupäyki kigenimen, moynı aşıq eken. Qozğalıp jürgendikten be, azınağan jeldiñ suıqtığın eler emes.

- Ata, toñdıñız ğoy - dedim ayap.

- Joğa, jwmıs qızğan kezde qıstıñ suığı wmıt qaladı, - dedi tağı balaşa ırjiıp.

Közim köyleginiñ jağasına tüsti. Janım auırıp ketti. Köpten juılmağan köylektiñ kiri bes batpan.

- Ata, üyge kirip, basqa köylek kiiñiz. Qaladan kelgen soñ köylegiñizdi juıp beremin, - dedim, dauısımdı qataytıp.

- Üyge osı köylek jaraydı. Qanşa juğanımen, siñip qalğan kir ketpeydi. Onıñ üstine kirlengen kiim toñdırmaydı, - dedi.

- Endeşe qaladan jaña ülgide şıqqan köylek äkelip beremin.

- E-e, men nemene, kempir alğalı jür deysiñ be?

Izalanıp kettim de ayağımmen qardı teuip kep qaldım.

- Jaraydı, qazir üyge kirip auıstıramın. Öziñ qayda bara jatırsıñ? - dedi.

- Qalağa baramın. Jaña jıldı dostarımmen qarsı alayın dep edim...

- Öziñ qalada oqisıñ ğoy, biılğı jılda meniñ qasımda bol. Bwl meniñ...

- Tüy, ata, auılda tük qızıq joq. Onıñ üstine... - Aytıp jatırmın, aytıp jatırmın. Atam meniñ sözime män bermey tağı kempiri jatqan qırdağı qorımğa köz tikti.

- Ata, Qasqataydı kütip twrsız ba? - dedim.

- Joq, qızım, men qasqataydı küte almaymın...

Men bwl jolı alaqanday jüreginiñ tilim-tilim bolıp, qan jılap twrğanın sezsem de, eş jwbanış söz ayta almadım.

Poyız uaqıtı tayap qalğan edi.

Jaña jıldı qarsı alıp, dostarımmen dumandatıp jürgenimde, atam jaña köylek kimesten «wyıqtap» ketipti.

Qasqatay menen äldeqayda aqıldı bolıp şıqtı. Adam aytsa, sengisiz, biz wştı-küyli joğaltıp alğan Qasqatay atam baqilıq bolğan küni qaydan kelgeni belgisiz, üyge oralıptı. Qorağa kirip, özi twratın orınğa barıp, jem salğışın aqırğı ret iiskepti. Üydegiler jılqı malınıñ tektiligine küni büginge deyin tañ qaladı. Sirä, atam da sezse kerek, «Qasqatay jol tauıp üyge kelse, janazama soyıñdar» degen körinedi. Äulettiñ ülkenderi aqıldasıp, marqwmnıñ aqtıq saparına aytqan tilegin orındadı. Qasqatay osılay süyikti atamnıñ janazasına soyıldı.

Al, men ol kezde atama köylek aludı wmıtıp ketken edim... Atamdı bir quanta almay ketkenim, mäñgilik ökinişime aynalatının sezgenim joq...

Aygül Jwbanış

Abai.kz

8 pikir