"Қазақ халқы XV ғасырда қалыптасты" деген тезис — күрделі, көп ғасырлық тарихи үдерісті жеңілдетіп, бір ғана «датаға» сыйғызған кеңестік тарих мектебінің өнімі.

Мен Қазақстан тарихы оқулықтарында осы қарапайымдандырылған формуланың қайталана беруімен келіспеймін.

Осының салдарынан қазақтар «жас халық» деген түсінік қалыптасады, ал бұл біздің тарихымыздың тереңдігін де, дамудың сабақтастығын да толық көрсете алмайды.

Ең маңыздысы: біз өз халқымыздың тереңдігін де, тарихи жолын да деректер мен нақты тарихқа сүйене отырып өзіміз анықтауымыз керек — сырттан таңылған қарапайым шеңберлерді қабылдай салуға болмайды.

Бұл көзқарас жай пікір болып қана қалмауы тиіс — ол мемлекеттік саясат деңгейінде бекітілуі керек: заңнамада да, барлық оқулықтарда да жазылуы керек.

Қазақ халқы тарихы — оқулықтағы бір датаға, не, XV ғасырдағы Қазақ хандығы құрылған бір саяси сәтке байланбауы тиіс.

Біздің тарих — бір ғана саяси оқиғаға сыймайтын ұзақ тарихи дамудың нәтижесі.

Біздің тамырымыз тереңде — б.з.д. I мыңжылдыққа дейін барады:

Сақтар, үйсіндер, қаңлылар және даладағы басқа да халықтар біздің мәдениетіміздің, өмір салтымыздың және дүниетанымымыздың негізін қалады.

Нақты қалыптасу үдерісі X–XIV ғасырларда жүрді.

Қыпшақ даласы, Алтын Орда және Ақ Орда дәуірінде біздің тіліміз, мәдениетіміз және ортақ қауымдастығымыз айқын көрініс тапты.

XV ғасыр — «халықтың тууы» емес, тек оның саяси тұрғыда рәсімделу кезеңі.

Осы кезде халықтың ортақ атауы пайда болып, ұлттық сана күшейіп, бірігу үдерісі жүрді.

Қорытынды қарапайым:

Біз XV ғасырда «пайда болған» жоқпыз.

Біз ғасырлар бойы қалыптастық.

Тарихымызды бір ғана датаға сыйғызу — шындықты бұрмалайтын қарапайымдандыру.

Біз өз тарихымызды өзіміз анықтаймыз — бөгде үлгілерге емес, білімге сүйене отырып анықтаймыз.

Сонымен бірге маңыздысы: "көнелік" — бәсеке нысаны емес:

Өзбектер мен Қырғыздар, сондай-ақ Орталық Азияның басқа Халықтары да терең тарихи тамырға және ұзақ қалыптасу жолына ие.

Бізді ортақ тарихи кеңістік, Түркілік және дала өркениеттік негіз, тіл мен мәдениеттің ұқсастығы біріктіреді.

Біздің тарихымыз — мыңжылдықтармен өлшенеді.

Және ол кейбір «саясаткерлер» мен «тарихшылар» таңуға тырысатын шектеулі түсініктен әлдеқайда терең.

Abai.kz