Қазақстанда дәрі-дәрмек бағасының қымбаттауы мен кейбір препараттардың тапшылығы қоғамдағы өзекті мәселелердің біріне айналды. Осыған байланысты Мәжіліс депутаты Ажар Сағандықова 2026 жылғы 22 сәуірдегі пленарлық отырыста дәрі бағасын реттеудің қазіргі жүйесін сынға алып, оны түбегейлі өзгертуді ұсынды.

Қазіргі жүйенің кемшілігі неде?

Депутаттың айтуынша, дәрі-дәрмек – қарапайым коммерциялық тауар емес, халықтың денсаулығы мен өміріне тікелей әсер ететін әлеуметтік маңызы жоғары өнім. Сондықтан бұл саладағы кез келген қателік халыққа бірден сезіледі.

Бүгінде мемлекет жекелеген препараттардың шекті бағасын белгілейді. Алайда депутаттың пікірінше, бұл тәсіл іс жүзінде тиімді нәтиже бермей отыр. Себебі соңғы сату бағасы шектелгенімен, негізгі үстеме баға жеткізу тізбегінің ішінде, әсіресе көтерме сауда деңгейінде қалыптасады.

Яғни қағаз жүзінде баға бақылауда болғанымен, нарықтағы нақты құн басқа факторлар арқылы өсіп кетуі мүмкін.

Тапшылық пен түсініксіз баға

Мәжілісмен қазіргі жүйенің тағы бір салдары ретінде дәрі тапшылығын атады. Кейбір маңызды препараттар дәріханаларда уақытылы болмайды, ал бар болған күннің өзінде бағасы халық наразылығын тудырады.

Бағаның қалай қалыптасатыны қарапайым азаматқа түсініксіз. Өндіруші бағасы қанша, тасымалдау қанша, көтерме үстеме қанша – мұның бәрі жабық күйінде қалып отыр.

Сарапшылардың пікірінше, ашықтық болмаған жерде сенім де азаяды. Ал сенім төмендеген сайын тұрғындар заңсыз немесе бейресми арналар арқылы арзан дәрі іздеуге мәжбүр болады. Бұл өз кезегінде сапасыз әрі қауіпсіздігі дәлелденбеген өнімдердің таралу қаупін күшейтеді.

Қандай жаңа модель ұсынылды?

Ажар Сағандықова дәрі бағасын реттеудің жаңа тетігін енгізуді ұсынды. Оның негізгі бағыттары мыналар:

*шекті бағаны дайын өнімге емес, өндірушінің бастапқы бағасына (инвойсына) байланысты белгілеу;

*көтерме саудадағы үстемеақыға нақты шек қою;

*дәрінің әлеуметтік маңыздылығы мен құнына қарай сараланған үстеме жүйесін енгізу.

Мысалы, өмірлік маңызы бар арзан дәрілерге ең төмен үстеме белгіленсе, сирек қолданылатын немесе қымбат препараттарға басқа тәртіп қолданылуы мүмкін.

Бұл нені өзгертуі мүмкін?

Егер ұсыныс қабылданса, бірнеше нәтиже күтіледі:

Біріншіден, баға қалыптастыру тізбегі ашық болады.

Екіншіден, алыпсатарлық пен негізсіз үстеме азаюы мүмкін.

Үшіншіден, халыққа қажетті дәрілердің қолжетімділігі артады.

Төртіншіден, тапшылық тәуекелі төмендейді.

Қорытынды. Қазақстанда дәрі-дәрмек бағасы тек экономикалық емес, әлеуметтік және ұлттық қауіпсіздік мәселесіне айналып отыр. Сондықтан Мәжілісте көтерілген бұл бастама жай техникалық өзгеріс емес, денсаулық сақтау жүйесіндегі маңызды реформаның басы болуы ықтимал.

Егер мемлекет бағаны тек соңғы сатыда емес, бүкіл жеткізу тізбегі бойынша әділ реттей алса, онда халық үшін дәрі қолжетімді болып, нарықтағы сенім де күшеймек.

Abai.kz