قازاقستاندا ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى مەن كەيبىر پرەپاراتتاردىڭ تاپشىلىعى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس دەپۋتاتى اجار ساعاندىقوۆا 2026 جىلعى 22 ساۋىردەگى پلەنارلىق وتىرىستا ءدارى باعاسىن رەتتەۋدىڭ قازىرگى جۇيەسىن سىنعا الىپ، ونى تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى ۇسىندى.

قازىرگى جۇيەنىڭ كەمشىلىگى نەدە؟

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، ءدارى-دارمەك – قاراپايىم كوممەرتسيالىق تاۋار ەمەس، حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ءونىم. سوندىقتان بۇل سالاداعى كەز كەلگەن قاتەلىك حالىققا بىردەن سەزىلەدى.

بۇگىندە مەملەكەت جەكەلەگەن پرەپاراتتاردىڭ شەكتى باعاسىن بەلگىلەيدى. الايدا دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە، بۇل ءتاسىل ءىس جۇزىندە ءتيىمدى ناتيجە بەرمەي وتىر. سەبەبى سوڭعى ساتۋ باعاسى شەكتەلگەنىمەن، نەگىزگى ۇستەمە باعا جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ ىشىندە، اسىرەسە كوتەرمە ساۋدا دەڭگەيىندە قالىپتاسادى.

ياعني قاعاز جۇزىندە باعا باقىلاۋدا بولعانىمەن، نارىقتاعى ناقتى قۇن باسقا فاكتورلار ارقىلى ءوسىپ كەتۋى مۇمكىن.

تاپشىلىق پەن تۇسىنىكسىز باعا

ماجىلىسمەن قازىرگى جۇيەنىڭ تاعى ءبىر سالدارى رەتىندە ءدارى تاپشىلىعىن اتادى. كەيبىر ماڭىزدى پرەپاراتتار ءدارىحانالاردا ۋاقىتىلى بولمايدى، ال بار بولعان كۇننىڭ وزىندە باعاسى حالىق نارازىلىعىن تۋدىرادى.

باعانىڭ قالاي قالىپتاساتىنى قاراپايىم ازاماتقا تۇسىنىكسىز. ءوندىرۋشى باعاسى قانشا، تاسىمالداۋ قانشا، كوتەرمە ۇستەمە قانشا – مۇنىڭ ءبارى جابىق كۇيىندە قالىپ وتىر.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، اشىقتىق بولماعان جەردە سەنىم دە ازايادى. ال سەنىم تومەندەگەن سايىن تۇرعىندار زاڭسىز نەمەسە بەيرەسمي ارنالار ارقىلى ارزان ءدارى ىزدەۋگە ءماجبۇر بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ساپاسىز ءارى قاۋىپسىزدىگى دالەلدەنبەگەن ونىمدەردىڭ تارالۋ قاۋپىن كۇشەيتەدى.

قانداي جاڭا مودەل ۇسىنىلدى؟

اجار ساعاندىقوۆا ءدارى باعاسىن رەتتەۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋدى ۇسىندى. ونىڭ نەگىزگى باعىتتارى مىنالار:

*شەكتى باعانى دايىن ونىمگە ەمەس، ءوندىرۋشىنىڭ باستاپقى باعاسىنا (ينۆويسىنا) بايلانىستى بەلگىلەۋ;

*كوتەرمە ساۋداداعى ۇستەمەاقىعا ناقتى شەك قويۋ;

ء*دارىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدىلىعى مەن قۇنىنا قاراي سارالانعان ۇستەمە جۇيەسىن ەنگىزۋ.

مىسالى، ومىرلىك ماڭىزى بار ارزان دارىلەرگە ەڭ تومەن ۇستەمە بەلگىلەنسە، سيرەك قولدانىلاتىن نەمەسە قىمبات پرەپاراتتارعا باسقا ءتارتىپ قولدانىلۋى مۇمكىن.

بۇل نەنى وزگەرتۋى مۇمكىن؟

ەگەر ۇسىنىس قابىلدانسا، بىرنەشە ناتيجە كۇتىلەدى:

بىرىنشىدەن، باعا قالىپتاستىرۋ تىزبەگى اشىق بولادى.

ەكىنشىدەن، الىپساتارلىق پەن نەگىزسىز ۇستەمە ازايۋى مۇمكىن.

ۇشىنشىدەن، حالىققا قاجەتتى دارىلەردىڭ قولجەتىمدىلىگى ارتادى.

تورتىنشىدەن، تاپشىلىق تاۋەكەلى تومەندەيدى.

قورىتىندى. قازاقستاندا ءدارى-دارمەك باعاسى تەك ەكونوميكالىق ەمەس، الەۋمەتتىك جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە اينالىپ وتىر. سوندىقتان ماجىلىستە كوتەرىلگەن بۇل باستاما جاي تەحنيكالىق وزگەرىس ەمەس، دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى ماڭىزدى رەفورمانىڭ باسى بولۋى ىقتيمال.

ەگەر مەملەكەت باعانى تەك سوڭعى ساتىدا ەمەس، بۇكىل جەتكىزۋ تىزبەگى بويىنشا ءادىل رەتتەي السا، وندا حالىق ءۇشىن ءدارى قولجەتىمدى بولىپ، نارىقتاعى سەنىم دە كۇشەيمەك.

Abai.kz