31 мамыр — қазақ халқының тарихи жадында қасірет пен тағылым қатар өрілген ерекше күн. Бұл күн — саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні ретінде белгіленген. Алайда оның мағынасы тек қаралы дата аясында ғана шектелмейді. 31 мамыр — өткеннің зобалаңын зерделеп, ұлттың рухани тұтастығын нығайтатын, тарихи әділеттілікті жаңғыртатын, елдік сананы қалыптастыратын маңызды күн.

Тарихтың кез келген кезеңінде халықтың тағдырына әсер еткен оқиғалар ұлт жадында мәңгі сақталады. Қазақ халқы ХХ ғасырда бұрын-соңды болмаған ауыр нәубетті бастан кешірді. Кеңестік тоталитарлық жүйе халықтың еркін ойлауына, ұлттық болмысына, рухани құндылықтарына қарсы күресті. Соның салдарынан қазақ даласы ашаршылықты, қуғын-сүргінді, зорлық пен әділетсіздікті көрді. Мыңдаған адамның тағдыры қиылып, бүтіндей бір ұрпақ рухани күйзеліске ұшырады.

Бүгінде тәуелсіз ел ретінде сол тарихты ұмытпай, оны жас ұрпақтың санасына жеткізу — баршамыздың азаматтық парызымыз. Өйткені өткенін білмеген халық болашағын бағалай алмайды.

Ұлт зиялыларына жасалған қиянат

1920–1930 жылдар қазақ тарихындағы ең ауыр кезеңдердің бірі болды. Бұл уақытта кеңестік билік ұлттық интеллигенцияны жоюды мақсат етті. Қазақ халқының тәуелсіздігі мен мәдени дамуы үшін күрескен Алаш қайраткерлері “ұлтшыл”, “халық жауы” деген жаламен қудаланды. Ұлттың болашағы үшін білім мен ағартуды насихаттаған, елді өркениетке бастауды армандаған арыстардың тағдыры аяусыз аяқталды.

Қазақтың оқыған азаматтары халықты оятуға, елдің саяси санасын көтеруге күш салды. Олар ұлттық мектеп ашты, газет-журнал шығарды, әдебиет пен ғылымды дамытуға үлес қосты. Алайда тоталитарлық жүйе еркін ойлайтын тұлғалардан қауіптенді. Соның салдарынан көптеген зиялы қауым өкілдері атылды, түрмеге қамалды, жер аударылды.

Сол кезеңде қазақ халқы өзінің рухани көшбасшыларынан айырылды. Бұл — ұлт үшін орны толмас қасірет еді. Себебі зиялылар — халықтың ой-санасын қалыптастыратын, елдің болашағына бағыт беретін тұлғалар. Олардың көзін жою арқылы тоталитарлық жүйе халықтың рухани қуатын әлсіретуді көздеді.

Бірақ ұлт рухын толықтай жою мүмкін болмады. Қанша қысым көрсетілсе де, қазақ халқы өз болмысын сақтап қалды. Ана тілін, салт-дәстүрін, ұлттық рухын ұрпақтан ұрпаққа жеткізе білді.

Ашаршылық — адамзат тарихындағы ауыр қасірет

Қазақ халқы бастан өткерген ең алапат нәубеттің бірі — 1931–1933 жылдардағы ашаршылық. Бұл нәубет табиғи апаттан емес, сол кездегі саяси шешімдердің салдарынан туындады. Күштеп ұжымдастыру саясаты, малды тәркілеу, көшпелі шаруашылықты жою халықты жаппай аштыққа ұшыратты.

Қазақ даласында ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрлі өмір салты бір сәтте күйреді. Малынан айырылған халық күнкөріс көзінен ажырады. Азық-түлік тапшылығы миллиондаған адамның өмірін қиды. Көптеген отбасы туған жерін тастап, шетел асуға мәжбүр болды.

Ашаршылық қазақ халқының санына ғана емес, оның рухани әлеміне де ауыр соққы болды. Ел ішін үрей жайлады. Адамдар жақынынан айырылды, туған жерінен безінді, болашаққа деген сенімі әлсіреді.

Тарихшылардың айтуынша, бұл кезеңде қазақ халқының едәуір бөлігі қырылып кеткен. Мұндай демографиялық апат әлем тарихында сирек кездеседі. Сондықтан ашаршылық тақырыбы — тек тарихи мәселе емес, ұлттық жадымыздың ең ауыр жарасы.

Қуғын-сүргіннің зардабы

Саяси қуғын-сүргін тек жеке адамдарға жасалған қысым емес еді. Ол тұтас халықтың санасына әсер етті. Адамдар қорқынышпен өмір сүрді. Еркін пікір айту қауіпті болды. Бір-біріне сенімсіздік күшейді. Талай отбасының тағдыры күйреді.

Әкесі “халық жауы” атанған балалар қоғамнан шеттетілді. Аналар жарынан, балалар әкесінен айырылды. Мыңдаған адам жазықсыз жапа шекті. Қуғын-сүргіннің қасіреті бір ұрпақпен ғана шектелген жоқ. Оның салдары кейінгі буынға да әсер етті.

Сондықтан бүгінгі күні бұл тарихты зерттеу — әділеттілікті қалпына келтірудің маңызды жолы. Архив құжаттарын ашу, жазықсыз құрбандардың есімін ақтау, олардың еңбегін халыққа таныту — тәуелсіз елдің міндеті.

Тәуелсіздік және тарихи жады

Тәуелсіз Қазақстан үшін тарихи жадының маңызы ерекше. Өйткені елдің болашағы оның өткенін қаншалықты дұрыс түсінетініне байланысты. Егер ұлт өз тарихын ұмытса, оның рухани тұтастығы әлсірейді.

31 мамыр — осы тарихи жадты жаңғыртатын күн. Бұл күні біз тек қуғын-сүргін құрбандарын еске алып қана қоймаймыз. Біз тәуелсіздіктің қадірін терең түсінеміз. Азаттықтың оңай келмегенін сезінеміз.

Бүгінгі бейбіт өмір — кешегі арыстардың арманы. Олар еркін ел болуды қалады. Халықтың білімді, мәдениетті, рухы биік болғанын қалады. Бүгінгі ұрпақ сол аманатқа адал болуы керек.

Ұлт рухын жаңғыртудың маңызы

Ұлт рухын жаңғырту — тек тарихи шаралар өткізумен шектелмейді. Бұл — ұлттық сананы қалыптастыру, тарихи әділеттілікті мойындау, мәдени мұраны сақтау, жас ұрпақты отансүйгіштікке тәрбиелеу.

Қазіргі жаһандану дәуірінде ұлттық рухтың беріктігі ерекше маңызды. Өзіндік болмысын сақтай алған халық қана өркениет көшінде жоғалмайды. Сондықтан өткен тарихты білу — болашаққа сенімді қадам жасаудың негізі.

Бүгінгі жастар қуғын-сүргін құрбандарының өмір жолынан үлгі алуы керек. Олар елге адал қызмет етудің, білімге ұмтылудың, халық мүддесін қорғаудың қандай маңызды екенін түсінуі тиіс.

Ұлт рухы — тілде, тарихта, мәдениетте, тарихи жадыда сақталады. Егер осы құндылықтарды жоғалтсақ, ұлттық болмысымыз әлсірейді. Сол себепті 31 мамыр — өткенді еске алу ғана емес, ұлттық рухты күшейтетін маңызды күн.

Тарихтан тағылым алу — болашаққа жол

Қасіретті тарихты еске алу — әлсіздік белгісі емес. Керісінше, бұл — рухани кемелдіктің белгісі. Өткеннің қателігін түсінген халық қана болашағын дұрыс қалыптастыра алады.

Қуғын-сүргін мен ашаршылық — қазақ халқының тағдырындағы ең ауыр сынақтардың бірі. Бірақ сол қиындықтарға қарамастан халқымыз өзінің өміршеңдігін дәлелдеді. Ұлттық рух сынған жоқ. Қазақ халқы азаттығын сақтап қалды.

Сондықтан 31 мамыр — қайғыны ғана еске алатын күн емес. Бұл — ұлттың қайсарлығын, төзімділігін, рухани беріктігін танытатын күн. Бұл күн бізге бірліктің, елдіктің, тәуелсіздіктің қадірін ұғындырады.

Тарихты ұмытпау — болашақ алдындағы жауапкершілік. Өткеннің сабағы әрдайым ұлт санасында сақталуы керек. Себебі тарихи жады мықты халықтың рухы да мықты болады.

31 мамыр — тағзым күні. Бұл — миллиондаған жазықсыз жандардың рухына құрмет көрсету күні. Сонымен қатар бұл — ұлт рухын жаңғыртып, тәуелсіздіктің қадірін сезінетін, елдік сананы нығайтатын маңызды күн.

Қазақ халқы талай зұлматты бастан өткерсе де, рухын жоғалтқан жоқ. Бүгінгі Тәуелсіз Қазақстан — сол қайсар рухтың жемісі. Ендеше, өткенге құрмет көрсету — болашаққа деген сенімді нығайту.

Ұлт рухы — ұмытылмаған тарихтан бастау алады.

Бағлан Ташимов

Abai.kz