Мәулен Әшімбаев кімге сес көрсетті?

18 маусым күні Сенат спикері Мәулен Әшімбаевтың жасаған баяндамасы жай ғана экономикалық есеп емес, қазақ саяси элитаcs ішіндегі үлкен бетбұрыстың манифесі сияқты көрінді. Сырт көзге квазимемлекеттік секторды (яғни, мемлекеттік алып компанияларды) сынаған болып көрінгенімен, бұл сөздің астарында мүлдем басқа саяси интрига жатыр.

Әшімбаев не айтқысы келді және бұл неге маңызды? Сүйекті тұстарын талдап көрейік:

Жүйелік сын: Үкімет емес, Модель нысанада!

Қазақстан саясатында шенеуніктердің бір-бірін немесе жекелеген министрліктерді сынауы — үйреншікті жағдай. Бірақ Әшімбаев нақты бір тұлғаны емес, соңғы 20 жыл бойы қалыптасқан «Мемлекеттік капитализм» моделінің өзін соққыға жықты. Оның пайымынша, мемлекет бизнеске жағдай жасаудың орнына, нарықты өзі жауып, жеке кәсіпкерлермен бәсекелесіп отыр. Ереже өзінікі, ресурс өзінікі, ақша өзінікі. Мұндай ортада орта бизнес қалай дамиды?

Төрешілдіктен — бұқарашыл зиялыға

Әшімбаев мырза мансабының көбін Президент Әкімшілігі мен КИСИ (ҚСЗИ) сияқты көлеңкелі, сараптамалық құрылымдарда өткізген, жүйенің нағыз «өнімі». Ол ешқашан эмоцияға беріліп, ашық мәлімдеме жасамайтын жан. Бірақ соңғы кездері, әсіресе «Taldau Talks» жобасынан кейін, оның риторикасы мүлдем өзгерді. Ол елді мемлекеттік аппараттың көзімен емес, күнделікті бюрократиядан (төрешілдіктен) шаршаған сарапшылар мен бизнес өкілдерінің көзімен қарап, көре бастағандай.

Бұл жай ғана сыни сөз бе, әлде Саяси Манифест пе?

Ең қызығы — саяси астар.Спикер: «Президенттің либерализация туралы курсы дұрыс, шешімдер қабылданды, бірақ мемлекеттік аппарат (бюрократия) мүлдем кері бағытта кетіп бара жатыр» деп ашық айтты. Бұл — жүйенің ішіндегі үлкен ревизия (тексеріс).

Алдымызда 3 сценарий тұр:

1. Курсты түзету: Билік жекешелендіруді тездетіп, бизнеске еркіндік береді (Ықтималдығы аз).
2. Статус-кво: Бәрі ескіше қалады, мемлекет монополиясы күшейе береді (Ең қауіптісі).
3. Жаңа элиталық күн тәртібі: Әшімбаевтың бұл сөзі билік ішіндегі «мемлекеттің экономикадағы рөлін шектеуді» қолдайтын жаңа саяси топтың бағдарламасына айналады.

Ең басты интрига: Бұл жай ғана экономикалық наразылық па, әлде болашақ билік транзитіндегі жоғары лауазымға (мүмкін, Вице-президенттік креслоға) жасалған үлкен саяси өтінім бе? Жүйенің ішінен шыққан тұлға сол жүйенің шеңберін шектей ала ма?

Уақыт көрсетеді. Бірақ бір анығы — Сенатта сең қозғалды.

Сенат спикерінің бұл сыны нақты реформаларға алып келе ме, әлде бұл тек кезекті саяси мәлімдеме ме?

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz