Кез келген жанға үлкен ой салсам деп едім...

Тек кәрілерге ғана емес, 60 жастан кейін адамды қартайтатын нәрсе жас емес. Тағы бір маңызды мәселені байыппен талқылап көрейік. Әсіресе 50–70 жас аралығындағы жандар үшін...

Адамды не қартайтады десең:

- Кішкентай мақсаттар.

- Немесе мүлдем мақсаттың болмауы.

Мысал келтірейік: Бір адам күн сайын таңертең саябаққа барып, 1 сағат жүгіреді. Өте жақсы:

Жүрекке пайдалы...

Өкпеге пайдалы...

Бұлшықетке пайдалы...

Көңіл-күйге пайдалы...

Зерттеулер бойынша, тұрақты жеңіл жаттығулар өлім қаупін 20–35%-ға төмендетеді. Керемет. Бірақ бір мәселе бар. Ол жүгіріп жүрген адам тек өзін ғана құтқарып жатыр.

Енді екінші мысалды алайық: Сол адам бір күні «саябақтың бір шетіне 5 000 түп ағаш егемін...» деп шешті делік. Дәл осы сәттен бастап бәрі өзгереді. Енді ол жай ғана жалғыз жүгіріп жүрген адам емес. Енді ол үлкен бір қозғалысты бастаушы жан...

Айырмашылығы неде?

Бірінші мақсат: Өзін-өзі сақтау болатын...

Екінші мақсат: Өзінен де биік, асқақ мақсатқа айналды...

Психологиялық тұрғыда бұл өте үлкен айырмашылық.

Зерттеулерге сүйенсек, өзінен де үлкен асқақ мақсаты бар адамдардың:

-  Стреске төзімділігі жоғары...

-  Депрессиясы аз...

-  Қабілеттерінің төмендеуі (қартаюы) баяу...

- Өмірге деген қанағаттану деңгейі өте жоғары болады.

Жүгіру үшін не керек? 

Кроссовка...

Уақыт...

Қалау...

Ал ағаш егу үшін не керек?

Адамдар...

Ұйымдастыру жұмыстары...

Қаржы...

Серіктестік...

Қала әкімдігінің рұқсаты...

Жоспарлау...

Суару жүйесі...

Күтім жасау...

Басқаша айтқанда, сіздің миыңыз бен денеңіз толық қуатында жұмыс істейді. Тіпті жетпей де жатады. Осылайша ми дамиды, дене шынығады, қартаю туралы ойлануға мұрша да болмайды.

Мұны нейроғылымда: Мақсатқа бағытталған нейропластикалылық деп атайды. Мақсаты бар ми өзін үнемі жаңартып отырады.

Бір сағат жүгіргенде 400–700 калория жағылуы мүмкін. Ал 10 000 ағаш егу жобасын бастағанда ше?

Сіз:

Күн сайын жаяу жүресіз...

Адамдармен кездесесіз...

Қаржы жинайсыз...

Жоспарлайсыз...

Шешім қабылдайсыз...

Мәселелерді шешесіз...

Ағаш егесіз...

Қозғалыста боласыз...

Суарасыз, қорғайсыз...

Олардың өсіп жатқанын көресіз...

Теледидарға шығып, сұхбат бересіз...

Яғни, дене де жұмыс істейді...

Ми да жұмыс істейді...

Қоғамдағы орныңыз да өседі...

Ең қызығы: 5 000 ағаш жылына шамамен 100–200 тонна көмірқышқыл газын ($CO_2$) жұтады.

Сонымен қатар:

Сая болады...

Ауаны тазартады...

Балалар ойнайды...

Құстар ұшып келеді...

Қала тыныстайды...

Сіз бұл дүниеден өтсеңіз де, ісіңіз жалғаса береді. Қарапайым тілмен айтқанда жүгіру, тіс жуғанмен бірдей. Керек нәрсе. Бірақ бұл тек өзіңе ғана күтім жасаудың бір түрі.

Ал 5 000 ағаш егу, үй салумен тең. Артыңда із қалдыру.

Турасын айтар болсақ: Кейбір адамдар 65 жасқа келіп: «Бүгін 8 000 қадам бастым», - дейді. Жақсы-ақ. Бірақ қайда қарай бастыңыз? Жай ғана айналып қайттыңыз ба? Әлде тарих жасау жолында бастыңыз ба? Бұл екеуі жер мен көктей.

Геронтологияда (қартаюды зерттейтін ғылымда) бір үлкен ұғым бар. Генеративтілік деп аталады. Бұл келесі ұрпаққа қандай да бір құнды нәрсе қалдыруға деген ұмтылысты білдіреді. Бойында бұл қасиеті дамыған адамдар ұзақ уақыт белсенді болып, рухани әрі интеллектуалды тұрғыдан ұзақ уақыт жас қалпын сақтайды. Адам жай ғана тірі болғаны үшін ұзақ өмір сүрмейді. Керекті, пайдалы болғаны үшін ұзақ өмір сүреді.

Яғни, «қартаймау» деген мақсат - кішкентай мақсат. Ал өміріңнің қалған бөлігінде қоғамға пайдалы, артыңда қалатын дүние жасау бұл үлкен мақсат. Үлкен мақсат адамды алға сүйрейді. Кішкентай мақсат адамды тек бүгінгі күннің шеңберінде ғана қалдырады.

Қорыта айтқанда:

Күн сайын бір сағат жүгіріп, 90 жасқа жетуге болар. Бірақ 5 000 ағаш еккен адам 90 жасқа жетпей-ақ, өзінің үлкен орманы мен тоғайын жасап үлгереді. Ол орман сол адамнан кейін де жүздеген жылдар бойы өмір сүруін жалғастырады. Ол адам жай ғана жас жасамаған. Ол өзінің мәңгілік тарихын қалап кеткен жан.

Солай. Кез келген жанға үлкен ой салсам деп едім. Тек кәрілерге ғана емес...

Амантай Тойшыбайұлы

Abai.kz